پہلا صفہ کھولو

اردو بولی جاں اردو زبان (اردو) برصغیر دی عام بول چال دی زبان اے۔ جو نستعلیق جاں شاہمکھی آکھی جاندی لپی وچ لکھی جاندی اے۔ اس دا ابھار 11ویں صدی عیسوی دے لگپگ شروع ہو چکیا سی۔ ایہہ ہند آریہ بولیاں دی اک بولی اے اتے ایہہ ہند یورپی بولیاں دی ہند-ایرانی شاخاں دی اک ہند-آریائی بولی اے۔ کئی لوک اسنوں ہندی دا اک روپ مندے ہن۔ اردو اتے ہندی وچ بنیادی فرق ایہہ اے کہ اردو نستعلیق ، جسدا شاہمکھی لپی ناں وی پرچلت اے، وچ لکھی جاندی اے اتے عربی-فارسی شبد ودھیرے استعمال کردی اے۔ جدوں کہ ہندی دیوناگری لپی وچ لکھی جاندی اے اتے سنسکرت شبد زیادہ استعمال کردی اے۔ کجھ ماہر لسانیات اردو اتے ہندی نوں اک ہی زبان دیاں دو معیاری صورتاں گرداندے ہن۔ ایہہ دکھن ایشیائی مسلمان لوکاں وچ ودھیرے ورتی جاندی اے۔ انا فرق ہون دے باو جود وی ہندی اتے اردو چ ودھیرے انتر نہیں لگدا، بلکہ اکو سکے دے دو پہلو لگدے ہن۔ اردو دی ہندی دے نال اکروپیؤ ہون کر کے، دوناں زباناں دے بولن والے اک دوجے نوں عامَ طور اُتے سمجھ سکدے ہن۔ اس توں ودھیرے اردو نے پنجابی اتے سندھی دی ووکیبولری اتے لہجے نوں ودھیرے ورتیا اے۔ اردو اتے ہندی دے ہندوستانی لہجے وچ ودھیرے پنجابی اتے سندھی دی ووکیبولری دی ورتوں کیتی جاندی اے، جس نال سنسکرت اتے فارسی دے اوکھے اتے بولن وچ مشکل شبداں دی ورتوں توں نجات ملی اے، اتے دوویں بولیاں ودھیرے آسان ہو گئیاں ہن۔ پنجابی اتے سندھی نوں ہندی اتے اردو دے لہجے نوں جم دین والیاں بولیاں کہا جاندا اے۔ سدھے طور اُتے پنجابی اتے سندھی نے ہندی اتے اردو دے لئی ماں دا کردار کیتا اے، اسے لئی دوویں بولیاں ہندی-اردو دے بہت نیڑے دیاں بولیاں ہن۔

اردو
اردو
چ مقامی پاکستان، بھارت، ماریشس، دکھنی افریقہ، بحرین، فجی، قطر، اومان، متحدہ عرب امارات، برطانیہ، جرمنی، امریکہ، کینیڈا، ایران، افغانستان، تاجکستان، ازبکستان تے سورینام۔
بولن والے
6.6 کروڑ (2010) (date missing)
سرکاری حثیت
سرکاری بولی

 پاکستان
 بھارت agency = 'مقتدرا قومی زبان' پاکستان ؛
'قومی کونسل

برائے فروغ اردو زبان' بھارت
بولی کوڈ
ISO 639-3
دیوناگری اتے لاطینی الفابیٹس وچ ناواں سمیت اردو نستعلیق الفابیٹ

حصے

اردو ویروالکھو

اردو ہند آریائی بولیاں دی ٹولی دی اک بولی اے تے ایہہ ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی ہند ایرانی شاخ دی اک ہند آریائی بولی اے اس دی ابتدا جنوبی ایشیا چ سلطنت دلی تے مغلیہ سلطنت دے دوران ایتھے دی مقامی ہندی بولی (پراکرت) تے عربی ، فارسی تے ترکی زباناں دے اثر نال ہوئی ۔ اے پاکستان، ھندستان تے کئ ہور دیساں وچ بولی جاندی اے ، پاکستان چ اسنوں سرکاری تے قومی زبان دا درجہ حاصل اے تے بھارت چ 23 سرکاری بولیاں چوں اک اے ۔ اے 13 کروڑ لوکاں دی ماں بولی اے تے دنیا دیاں ساریاں بولیاں چ اسدا 20واں نمبر اے ۔ اردو ترک بولی دالفظ اے جیدا مطلب ' لشکر ’ اے۔ اصل چ اُردو وچ ھور بولیاں دے لفظ شامل نیں ایس کر کے اینہوں اُردو آکھیا جاندا وے۔ اردو دا بعض اوقات ہندی نال موازنہ کیتا جاندا اے ۔ اردو تے ہندی چ بنیادی فرق ایہہ وے کہ اردو عربی لپی (رسم الخط ) چ لکھی جاندی اے تے عربی تے فارسی دے الفاظ زیادہ استعمال کردی اے ، جدونکہ ہندی دیوناگری لپی چ لکھی جاندی اے تے سنسکرت دے الفاظ زیادہ استعمال کردی اے ۔ حالانکہ ایہہ دونے زباناں بولن والے عام لوکاں چ الفاظ دا کوئی خاص فرق نئیں تے تے دونے تقریبا اک ای قسم دی بولی بولدے نیں ، پر سیاسی مقاصد تے تعصب دی وجہ توں ہندی چ پرانے ، قدیم ، متروک تے عام بول چال توں بہت زیادہ مختلف سنسکرت دے الفاظ ، عام بول چال دے عربی تے فارسی دے لفظاں دی جگہ استعمال کیتے جاندے نیں ، جنہاں نوں ہندی بولن والے عام لوک تے سمجھ وی نئیں سکدے ۔ جے شمالی ہندستان دے عام لوکاں دی بولی دیکھی جائے تے اوہ تقریبا بولن چ اردو ای اے پر لکھی دیوناگری لپی چ جاندی اے ، ایسے لئی ہندی زبان چ بنن والیاں فلماں اصل چ اردو چ ای نیں ، کیونجے عام لوک اسنوں سمجھدے نیں ۔ ہندی دا سیاسی روپ جس چ بہت زیادہ متروک تے پرانے سنسکرت لفظ استعمال کےتے جاندے نیں ، جہڑا کہ صرف ہندی دیاں خبراں چ ای سنن نوں ملدا اے ، عام لوکاں دی بولی نئیں ۔ کیونجے عام لوک وی ایہہ گھاڑی سنسکرت نما ہندی نئیں سمجھدے تے ایسے لئی بھارتی فلماں وی اردو ورگی ہندی بولی چ ای بنائیاں جاندیاں نیں ۔ کجھ ماہرین لسانیات اردو تے ہندی نوں اک ای بولی دیاں 2 معیاری صورتاں سمجھدے نیں ۔ تے کجھ اینہاں نوں اپنے ادھار لئے ہوئے لفظاں دی وجہ توں الگ سمجھدے نیں ۔

اردو اتے پنجابیلکھو

ڈاکٹر سید محی الدین قادری زور اپنے اک لیکھ وچ لکھدے ہن:

اصل وچ اردو دے سبھ توں نیڑے دی زبان پنجابی اے۔" جس زمانے وچ اردو پنجاب وچ بنی اس ویلی پنجابی اتے دوابا تے گنگا-جمنا دیاں زباناں وچ بہت گھٹ فرق پایا جاندا سی۔ برج بولی، کھڑی بولی اتے نوین پنجابی زباناں مگروں ہوند وچ آئیاں۔"[1] اردو دی جم زمین اس زمانے دا پنجاب ہی اے، اس بارے شاید ہی کسے نوں بھلیکھا ہووے۔

اردو بولن والیاں دی گنتیلکھو

اردو (بولن والیاں دی تعداد دے لحاظ) دنیا دیاں کل زباناں وچ ویہویں نمبر اتے اے۔ ایہہ پاکستان دی قومی زبان اے، جدوں کہ بھارت دی 23 سرکاری زباناں وچوں اک اے۔

بھارت وچ، اردو اوہناں جگھاواں وچ بولی اتے استعمال کیتی جاندی اے جتھے مسلمان گھٹگنتی لوک آباد ہن جاں اوہ شہر جو بیتے وچ مسلمان حاکماں دے مرکز رہے ہن۔ اس وچ اتر پردیش دے حصے (خاص کر لکھنؤدلی، بھوپال، حیدرآباد دکن، بنگلور، کلکتہ، میسور، پٹنا، اجمیر اتے احمدآباد شامل ہن۔ کجھ بھارتی مدرسے اردو نوں پہلی زبان دے طور اتے پڑھاندے ہن۔ بھارتی دینی مدرسے عربی اتے اردو وچ علم دندے ہن۔ بھارت وچ اردو اخباراں دی تعداد 29 توں زیادہ اے۔

دکھنی ایشیا توں باہر اردو زبان فارس دی کھاڑی اتے سعودی عرب وچ دکھنی ایشیائی مزدور مہاجر بولدے ہن۔ ایہہ زبان برطانیہ، امریکہ، کینیڈا، جرمنی، ناروے اتے آسٹریلیا وچ وسے دکھنی ایشیائی مہاجرین بولدے ہن۔

اُردو پنجاب چلکھو

1859 چ انگریزآں دے ہتھوں پنجابیاں دی ہار دے مگروں پنجاب چ انگریزی تے اردو بولی دا ورتن ٹریا۔

اردو
بولن آلے دیس: پاکستان، ھندستان، فجی ، امریکہ،
برطانیہ،آسٹریلیا ،کویت ،متحدہ عرب امارات،
ٹرینیڈاڈ تے ٹوباگو ، کینیڈا تے دوجے دیس
بولن آلے: 27 کروڑ لوک
بولی ٹبر: ہند یورپی بولیاں
لپی: شاہ مکھی
دنیا چ بولن والیاں دا نمبر: 20 واں
سرکاری بولی: پاکستان ، ھندستان تے فجی

سافٹ ویئرلکھو

کمپیوٹر دے ذریعے اردو بولی دی لکھت تے نستعلیق دا کم سب توں پہلاں اردو اخبار روزنامہ جنگ نے شروع کیتا۔ ایس توں وکھ کمپیوٹر اتے اردو بولی نوں ٹورن لئی کئی ہور لوکاں نے وی کم کیتا۔

ایس ویلے اردو کمپوزنگ تے لکھائی لئی سب توں بوہتا ورتیا جان آلا تے مشعور سافٹ ویئر ان پیج دے ناں توں مارکیٹ وچ موجود اے۔

لپیلکھو

اردو مکھ طور اُتے نستعلیق لپی وچ لکھی جاندی اے، جو فارسی-عربی لپی دا اک روپ اے۔ اردو سجے توں کھبے پاسے لکھی جاندی اے۔ بھارت وچ اردو دیوناگری لپی وچ وی لکھی جاندی اے۔ اس جَدوَل وچ تستعلیق لپی اتے اس دا اچارن دتا گیا اے۔

<td align="center" bgcolor="#CCCCCC"طوئے
اکھر (اکلا) اکھر دا نام

اکھر دا نام

اچارن IPA وچ اچارن
ا alif الف ا، آ [ə، ɑ:] after a consonant؛
ب be بے ب [b]
پ pe پے p [p]
ت te * تے ت dental [t̪]
ٹ ṭe ٹے ٹ retroflex [ʈ]
ث se ثے س [s]
ج jīm جیم ج [dʒ]
چ ce چے چ [tʃ]
ح baṛī he بڑی حے ہ [h]
خ xe خے خ [x]
د dāl دال د dental [d̪]
ڈ ḍāl ڈال ڈ retroflex [ɖ]
ذ zāl ذال ز [z]
ر re رے ر dental [r]
ڑ ṛe ڑے ڑ retroflex [ɽ] flap
ز ze زے ز [z]
ژ ze ژے ژ [ʒ]
س sīn * سین س [s]
ش śīn شین ش [ʃ]
ص svād صواد س [s]
ض zvād ضواد ز [z]
ط to ت [t]
ظ zo ظوئے ز [z]
ع aen 'عین [ɑ:] after a consonant؛

otherwise [ʔ]،

[ə]، or silent.
غ ġaen غین غ [ɣ]
ف fe فے ف [f]
ق qāf قاف ق [q]
ک kāf کاف ک [k]
گ gāf گاف گ [g]
ل lām لام ل [l]
م mīm میم م [m]
ن nūn نون ن [n] or a nasal vowel
و vāo واؤ و، او، ؤ، او، ؤ [v، u، ʊ، o،au]
ہ، ﮩ، ﮨ choṭī he چھوٹی ہے ہ، ا:، (آ) [ɑ] at the end of

a word،

otherwise [h] or silent
ھ do caśmī he دو چشمی ہے -ہ (پھ، تھ، ٹھ، چھ، بھ،
دھ، جھ، گھ بناؤن لئی)
indicates that the preceding consonant is aspirated (p، t، ch، k) or murmured (b، d، j، g)۔
ی choṭī ye چھوٹی یے ی، ای، اے، اِ [j، i، e، ɛ]
ے baṛī ye بڑی یے اے [eː]
ء hamzā ہمزہ 'ا، - [ʔ] or silent

* بھارتی مول دے شبداں وچ استعمال





حوالےلکھو

  1. اردو اتے پنجابی: ڈاکٹر سید محی الدین قادری زور - پروفیسر گلونت سنگھ رچناولی، پنہ 1024




بارلے جوڑلکھو