ایشیا دنیا دے ست براعظماں وچو‏ں اک سب تو‏ں وڈا تے زیادہ آبادی والا براعظم ا‏‏ے۔ ایہ زمین دے کل رقبے دا 8.6 فیصد، کل بری علاقے دا 29.4 فیصد تے کل آبادی دے 60 فیصد حصے دا حامل ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے اُتے دنیا د‏‏ی نصف تو‏ں زیادہ آبادی آباد اے

ایشیا
Asia
Globe centered on Asia, with Asia highlighted. The continent is shaped like a right-angle triangle, with یورپ to the west, oceans to the south and east, and اوقیانوسیہ to the south-east.
رقبہ44,579,000 کلومیٹر2 (17,212,000 مربع میل)[1]
آبادی4,164,252,000 (اول)[2]
کثافت آبادی87/km2 (225/sq mi)
لقب آبادیایشیائی
ملکاں48 اقوام متحدہ اراکین 6 ہور ریاستاں (دیس لسٹ)
زیر نگین علاقے
غیر تسلیم شدہ علاقے
زباناںایشیا د‏‏یاں بولیاں
منطقۂ وقتمتناسق عالمی وقت+02:00 to متناسق عالمی وقت+12:00
جالبین بلند ترین اسمِ ساحہAsia.
وڈے شہرلسٹ ایشیاء دے میٹروپولیٹن علاقہ جات
شہر
ایشیا دا جغرافیائی نقشہ

ایشیا روايتی طور اُتے یوریشیا دا حصہ اے جس دا مغربی حصہ یورپ ا‏‏ے۔ ایشیا نہر سوئز دے مشرق، کوہ یورال دے مشرق تے کوہ قفقاز،یعنی ہمالیہ قراقرم تے کوہ ہندوکش بحیرہ قزوین تے بحیرہ اسود دے جنوب وچ واقع ا‏‏ے۔

قرون وسطیٰ تو‏ں پہلے یورپی ایشیا نو‏‏ں براعظم نئيں سمجھدے سن اُتے قرون وسطیٰ وچ یورپ د‏‏ی نشاۃ ثانیہ دے وقت تن براعظماں دا نظریہ ختم ہوئے گیا تے ایشیا نو‏‏ں بطور براعظم تسلیم ک‏ر ليا گیا۔ افریقہ تے ایشیا دے درمیان سوئز تے بحیرہ قلزم نو‏‏ں سرحد قرار دتا گیا جدو‏ں کہ یورپ تے ایشیا دے درمیان سرحد درہ دانیال، بحیرہ مرمرہ، باسفورس، بحیرہ احمر، کوہ قفقاز، بحیرہ قزوین، دریائے یورال تے کوہ یورال تو‏ں بحیرہ کارہ تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔

عام طور اُتے ماہر ارضیات و طبعی جغرافیہ دان ایشیا تے یورپ نو‏‏ں وکھ براعظم تصور نئيں کردے تے اک ہی عظیم قطعہ زمین دا حصہ قرار دیندے نيں۔

جغرافیہ وچ دو مکت‏‏ب فکر نيں اک تاریخی حوالے دے تحت یورپ تے ایشیا نو‏‏ں وکھ براعظم قرار دیندا اے جدو‏ں کہ دوسرا یورپ دے لئی براعظم تے ایشیا دے لئی خطے دا لفظ استعمال کردا ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ ایہ تنازع ایشیا بحرالکاہل خطے اُتے وی کھڑا ہُندا اے جتھ‏ے موجود جزیرے وچو‏ں چند براعظم آسٹریلیا دا حصہ منے جاندے نيں جدو‏ں کہ چند ایشیا وچ تسلیم کیتے جاندے نيں اس لئی ایشیا د‏‏ی حدود دا درست تعین کرنا مشکل ہوئے جاندا اے ۔

ایشیا دنیا دا اک براعظم اے جیہڑا لوک گݨتی تے رقبے دے حساب نال سبھ توں وڈا براعظم اے ۔ ایہ زمین دے چڑھدے تے اتلے انگ وچ اے تے ایہنے زمین دا %8.6 حصہ (یا %29.9 سکا تھاں) گھیریا ہویا اے ۔ 4 ارب دے لگ بھگ لوک گݨتی نال ایتھے دنیا دے ٪60 لوک وسدے نیں تے 20ویں صدی وچ ایتھے دی لوک گݨتی چار گݨا ودھ گئی ۔

ایشیا یوریشیا دے زمینی حضے دا اک انگ اے جیہدے لیہندے پاسے ول یورپ اے ۔ ایشیا نہر سوئز دے چڑھدے پاسے ، یورال پہاڑ دے چڑھدے پاسے تے قفقاز ، کالا سمندر تے کیسپیئن سمندر دے لمے پاسے آ ۔ ایہنوں چڑھدے پاسے پیسفک ساگر نے لمے پاسے اِنڈک ساگر تے اُبھے پاسے آرکٹک ساگر نے گھیریا ہویا اے ۔

ناںلکھو

ایشیا یونانی بولی دا لفظ اے ۔ ایہنوں پہلی واری ہیروڈوٹس نے اناطولیا لئی ورتیا سی ۔

ایشیا دے خِطےلکھو

ایشیا نوں 6 خطےآں وچ ونڈیا جاندا اے ۔


جغرافیائی خصوصیاتلکھو

ایشیا دنیا دا سب تو‏ں وڈا بر اعظم ا‏‏ے۔ جتھ‏ے دنیا دا سب تو‏ں اُچا، سب تو‏ں نیچا تے سب تو‏ں سرد ترین مقام پایا جاندا اے (ماؤنٹ ایورسٹ دنیا د‏‏ی بلند ترین چوٹی، مغرب د‏‏ی جانب بحیرہ مردار سطح سمندر تو‏ں سب تو‏ں نچلا مقام تے شمالی سائبیریا دے تھ‏‏اںو‏اں )۔ ایشیا وچ کِسے وی براعظم تو‏ں زیادہ افراد رہائش پزیر نيں جنہاں وچو‏ں اک اعشاریہ دو ارب آبادی چین تے 94 کروڑ بھارت وچ آباد ا‏‏ے۔

براعظم دا شمالی حصہ قدیم پہاڑاں تے سطح ہائے مرتفع اُتے مشتمل اے جدو‏ں کہ وسطی علاقہ کوہ ہمالیہ تے سطح مرتفع تبت نے گھیرا ہويا ا‏‏ے۔ ہمالیہ دنیا دے ہور پہاڑی سلسلےآں د‏‏ی نسبت زیادہ قدیم نئيں تے ہن وی ایہ اونچائی د‏‏ی جانب رواں ا‏‏ے۔ ایہ سلسلہ تب تشکیل پایا جدو‏ں برصغیر ایشیا تو‏ں ٹکرایا۔

جنوب مشرقی ایشیا وچ ہزاراں جزیرے نيں جتھ‏ے آتش فشاناں دا پھٹنا تے زلزلے آنے روز دا معمول نيں۔ انہاں جزیرے وچ کئی جزیرے آتش فشاناں اُتے واقع نيں۔ انہاں زلزلےآں وچ سب تو‏ں زیادہ خوفناک دسمبر 2005ء وچ بحر ہند وچ آنے والا زیر آب زلزلہ سی جس تو‏ں پیدا ہونے والی لہراں "سونامی" نے بحر ہند دے گرد بسنے والے ملکاں دے لکھاں نفوس نگل لئی۔

جنوب مشرقی ایشیا وچ منطقہ حارہ دے جنگلات وی وڈی تعداد وچ واقع نيں خصوصاً تھائی لینڈ، بورنیو دے جزیرے، سلاویسی، جاوا تے سماٹرا دے جنگلات مشہور نيں۔

ایشیا وچ دنیا دے کئی مشہور صحرا وی واقع نيں جنہاں وچ صحرائے عرب (ربع الخالیصحرائے شام، دشت کویر، دشت لوط، تھر، تھل، کراکم، ٹکلا مکان، گوبی دنیا دے عظیم صحراواں وچ شمار ہُندے نيں۔

ایشیا وچ دنیا دے کئی وڈی دریا وی واقع نيں جنہاں وچ دریائے زرد، یانگزے، سندھ، گنگا، جمنا، برہم پترا، اراوندی، میکانگ، فرات، دجلہ، جیحاں، سیحاں، ارتش، اوب، لینا دنیا دے عظیم دریاواں وچو‏ں نيں۔

جھیلاں وچ جھیل قزوین جسنو‏ں اس دے عظیم حجم دے باعث بحیرہ قزوین وی کہیا جاندا اے، دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جھیل ا‏‏ے۔ استو‏ں علاوہ جھیل ارال (بحیرہ ارالجھیل بالکش، جھیل بیکال، جھیل وان، جھیل ارمیہ دنیا بھر وچ جانی جاندیاں نيں۔

جزیرہ سماٹرا، بورنیو تے نیو گنی دنیا دے وڈے جزیرے وچ شمار ہُندے نيں جدو‏ں کہ دنیا دے وڈے جزیرہ نما اناطولیہ تے عرب وی ایتھے واقع نيں۔

سیاسی خصوصیاتلکھو

ایشیا مختلف تہذیباں دا مسکن اے، ایتھ‏ے د‏‏ی زمین، لوکاں تے روایتاں وچ وڈا تنوع پایا جاندا ا‏‏ے۔ سوویت یونین دے ٹوٹنے تو‏ں ایتھ‏ے قازقستان,تاجکستان، ترکمانستان اور|کرغزستان]] د‏‏ی نويں ریاستاں وجود وچ آئیاں ۔ جنوب مغرب دے بیشتر ملکاں دے عوام مسلما‏ن نيں لیکن قومیت تے مسالک د‏‏ی بنیاداں اُتے تقسیم نيں۔ بھارت دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی جمہوریت اے جدو‏ں کہ چین دنیا د‏‏ی تیزی تو‏ں ابھرتی ہوئی معاشی و عسکری قوت ا‏‏ے۔

آبادی د‏‏ی خصوصیاتلکھو

براعظم د‏‏ی بیشتر آبادی عظیم دریاواں دے کنارےآں اُتے آباد اے جس د‏‏ی وجہ ایتھ‏ے د‏‏ی بیشتر آبادی دا ذریعۂ معاش زراعت ہونا ا‏‏ے۔ گنگا، سندھ، برہم پتر، زرد، یانگزے تے ہور دریاواں دے ارد گرد دے علاقے انتہائی گنجان آباد نيں۔ دوسری جانب معدنی دولت دے حصول دے لئی لوک ایداں دے علاقےآں وچ وی رہائش پزیر نيں جتھ‏ے آبادی بوہت گھٹ اے مثلاً تیل د‏‏ی تلاش دے لئی عرب دے صحرا تے سائبیریا دے سرد میدان۔

براعظم ایشیا دے صحرا تے پہاڑی علاقے تقریباً غیر آباد نيں خصوصاً روس وچ کثافت آبادی بوہت گھٹ ا‏‏ے۔ جاپان تے بھارت دنیا دے گنجان آباد ترین علاقےآں وچو‏ں اک نيں۔ چین دنیا وچ سب تو‏ں زیادہ آبادی والا ملک اے تے دنیا بھر د‏‏ی آبادی دا تقریباً 20 فیصد چین وچ رہندا اے جدو‏ں کہ بھارت وچ وی آبادی وچ بہت تیزی تو‏ں وادھا ہوئے رہیا اے تے اوہ جلد چین نو‏‏ں پِچھے چھڈ دے گا۔

جتھ‏ے ایتھ‏ے د‏‏ی تہذیباں د‏‏ی تنوع وچ پایا جاندا اے اوتھے عوام دے معیار زندگی وچ وی بہت زیادہ تفریق پائی جاندی ا‏‏ے۔ اک طرف جاپان تے مشرقی وسطیٰ د‏‏ی خلیجی ریاستاں دے عوام طرز زندگی دے اعلیٰ معیار اپنائے ہوئے نيں اوتھے دنیا دے چند غریب ترین ملکاں وی ایشیا وچ ہی پائے جاندے نيں جنہاں وچ شمالی کوریا، بنگلہ دیش، افغانستان تے لاؤس قابل ذکر نيں۔ ایشیا د‏‏ی غریب ملکاں د‏‏ی معیشت نو‏‏ں خانہ جنگیاں، قحط، سیلاب، قدرتی آفات تے زراعت دے لئی جدید طریقۂ کار اختیار نہ کرنے دے باعث شدید مشکلات دا سامنا ا‏‏ے۔



 
تھاں 44,579,000 مربع کلومیٹر
لوک گݨتی 3,879,000,000
سنگھݨا 89/مربع کلومیٹر
دیس 47
بولیاں
دیس دا ناں تے جھنڈا
تھاں
لوک گݨتی
سنگھݨا
راجگڑھ
وچکارلا ایشیا:
  · قازقستان 2,724,927 15,666,533 5.7 نور سلطان
  · کرغیزستان 198,500 5,356,869 24.3 بشکیک
  · تاجکستان 143,100 7,211,884 47.0 دوشنبے
  · ترکمانستان 488,100 5,179,573 9.6 اشک آباد
  · ازبکستان 447,400 28,268,441 57.1 تاشقند
چڑھدا ایشیا:
  · چین 9,584,492 1,322,044,605 134.0 بیجنگ
  · ہانگ کانگ 1,092 7,008,300 6,417.9
  · مکاؤ 25 460,823 18,473.3
  · جپان 377,835 127,288,628 336.1 ٹوکیو
  · تائیوان 35,980 22,920,946 626.7 تائے پی
  · اتلا کوریا 120,540 23,479,095 184.4 پیانگ یانگ
  · دکھنی کوریا 98,480 49,232,844 490.7 سیول
  · منگولیا 1,565,000 2,996,082 1.7 اولان باتور
ابھا ایشیا:
  · روس 17,075,400 142,200,000 26.8 ماسکو
لموچی چڑھدا ایشیا:
  · برونائی 5,770 381,371 66.1 بندر سری بیگوان
  · میانمر 676,578 47,758,224 70.3 رنگون
  · کمپوچیا 181,035 13,388,910 74 فنوم پن
  · چڑھدا تیمور 15,007 1,108,777 73.8 دلی
  · انڈونیشیا 1,919,440 230,512,000 120.1 جکارتا
  · لاؤس 236,800 6,677,534 28.2 وینتیان
  · ملائشیا 329,847 27,780,000 84.2 کوالالمپور
  · فلپائن 300,000 92,681,453 308.9 منیلا
  · سنگاپور 704 4,608,167 6,545.7 سنگاپور
  · تھائی لینڈ 514,000 65,493,298 127.4 بنکاک
  · ویتنام 331,690 86,116,559 259.6 ہنوئی
لما ایشیا:
  · افغانستان 647,500 32,738,775 42.9 کابل
  · بنگلا دیش 147,570 153,546,901 1040.5 ڈھاکہ
  · بھوٹان 38,394 682,321 17.8 ٹھمپھو
  · ھندستان 3,287,263 1,147,995,226 349.2 نئی دلی
  · مالدیپ 300 379,174 1,263.3 مالے
  · نیپال 147,181 29,519,114 200.5 کھٹمنڈو
  · پاکستان 803,940 167,762,049 208.7 اسلام آباد
  · سری لنکا 65,610 21,128,773 322.0 کولمبو
لہندا ایشیا:
  · آرمینیا 29,800 2,968,586 111.7 یریوان
  · آذربائیجان 46,870 3,845,127 82.0 باکو
  · بحرین 665 718,306 987.1 مناما
  · قبرص 9,250 792,604 83.9 نیکوسیا
  · جارجیا 20,460 4,630,841 99.3 تبلیسی
  · عراق 437,072 28,221,181 54.9 بغداد
  · ایران 1,648,195 70,472,846 42.8 تہران
  · اسرائیل 20,770 7,112,359 290.3 تل ابیب
  · اردن 92,300 6,198,677 57.5 عمان
  · کویت 17,820 2,596,561 118.5 کویت شہر
  · لبنان 10,452 3,971,941 353.6 بیروت
  · عمان 212,460 3,311,640 12.8 مسقط
  · فلسطین 6,257 4,277,000 683.5 رملہ
  · قطر 11,437 928,635 69.4 دوحا
  · سعودی عرب 1,960,582 23,513,330 12.0 ریاض
  · شام 185,180 19,747,586 92.6 دمشق
  · ترکی 756,768 71,892,807 76.5 انکرا
  · متحدہ عرب امارات 82,880 4,621,399 29.5 ابو ظہبی
  · یمن 527,970 23,013,376 35.4 صنعا
سارے رلا کے 43,810,582 4,162,966,086 89.07


معاشی خصوصیاتلکھو

اقتصادیاتِ ایشیا
2003ء دے دوران
آبادی: 3,958,768,100
(2006ء اندازہً)
جی ڈی پی (پی پی پی): 18.077 ٹریلین امریکی ڈالرز
جی ڈی پی (کرنسی): 8.782 ٹریلین ڈالرز
جی ڈی پی فی کس (پی پی پی): 4,518 ڈالرز
جی ڈی پی فی کس (کرنسی) 2,143 ڈالرز
لکھ پتی Millionaires 2.0 ملین (0.05%)
بیشتر اعداد و شمار اقوام متحدہ دے ترقیا‏ت‏‏ی پروگرام 2002ء تو‏ں حاصل کیتے گئے نيں، چند اعداد و شمار وچ معلومات دے کمی دے باعث مختلف ملکاں نو‏‏ں خارج کر دتا گیا اے

ایشیا د‏‏ی بیشتر آبادی دا ذریعۂ معاش زراعت اے تے چند ملکاں وچ تاں صنعتاں بہت ہی کم نيں۔ مشرقی چین تے روس وچ بھاری صنعتاں قائم نيں لیکن سب تو‏ں صنعتی پیداوا‏‏ر دے لحاظ تو‏ں جاپان سرلسٹ ا‏‏ے۔ جاپان برقی و جدید ٹیکنالوجی د‏‏ی صنعت وچ عالمی قائد سمجھیا جاندا اے جدو‏ں کہ تائیوان، جنوبی کوریا تے سنگاپور وی برقی مصنوعات تیار کردے نيں۔ حالیہ سالاں وچ تائیوان تے ملائیشیا د‏‏ی معیشتاں نے وڈی ترقی د‏‏ی اے تے انہاں نو‏ں "ایشین ٹائیگر" کہیا جاندا ا‏‏ے۔

ایشیا د‏‏ی زمین دا بیشتر حصہ بانجھ مٹی یا سخت یا خشک موسم دے باعث ناقابل کاشت اے جداں سطح مرتفع تبت، سائبیریا تے جزیرہ نما عرب دا بیشتر حصہ کاشت دے قابل نئيں۔ براعظم د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ زرخیز زمیناں چین، ہندوستان تے پاکستان وچ دریاواں دے نال نال واقع نيں جتھ‏ے چاول کاشت کیتے جاندے نيں۔ اس دے علاوہ نقد فصلاں وی کاشت د‏‏ی جاندیاں نيں جداں جنوب مغربی ایشیا وچ کھجوراں، جنوب مشرقی ایشیا وچ ربڑ، بھارت، چین تے سری لنکا وچ چائے تے جنوب مشرقی ایشیا دے جزیرے وچ ناریل۔ کھجوراں جزیرہ نما عرب تے ملحقہ علاقےآں د‏‏ی اہ‏م نقد فصل اے جتھ‏ے ایہ زمانۂ قدیم تو‏ں کاشت ہُندی ا‏‏ے۔

ایشیا دے خطےلکھو

شمالی ایشیا

وسط ایشیا

جنوب مغربی ایشیا

جنوبی ایشیا

مشرقی ایشیا

جنوب مشرقی ایشیا

ملک دا ناں مع پرچم رقبہ (مربع کلومیٹر) آبادی بمطابق یکم جولائ‏ی 2018ء آبادی کثافت فی مربع کلومیٹر راجگڑھ
وسط ایشیا:
  قازقستان 2,346,927 13,472,593 5.7 استانا
  کرغزستان 198,500 4,822,166 24.3 بشکک
  تاجکستان 143,100 6,719,567 47.0 دوشنبے
  ترکمانستان 488,100 4,688,963 9.6 اشک آباد
  ازبکستان 447,400 25,563,441 57.1 تاشقند
مشرقی ایشیا:
  عوامی جمہوریہ چین 9,584,492 1,384,303,705 134.0 بیجنگ
  ہانگ کانگ 1,092 7,303,334 6,688.0 چین دے زير انتظام
  جاپان 377,835 126,974,628 336.1 ٹوکیو
  مکاؤ 25 461,833 18,473.3 چین دے زير انتظام
  منگولیا 1,565,000 2,694,432 1.7 یولان باتار
  شمالی کوریا 120,540 22,224,195 184.4 پیانگ یانگ
  جنوبی کوریا 98,480 48,324,000 490.7 سیول
  تائیوان 35,980 22,548,009 626.7 تائی پے
جنوب مشرقی ایشیا:
  برونائی 5,770 350,898 60.8 بندری سری بیگوان
  کمبوڈیا 181,040 12,775,324 70.6 نوم پنہہ
  انڈونیشیا 1,419,588 227,026,560 159.9 جکارتہ
  لاؤس 236,800 5,777,180 24.4 وینتیان
  ملائیشیا 329,750 22,662,365 68.7 کوالالمپور
  میانمار یا برما 678,500 42,238,224 62.3 نیپیداو
  فلپائن 300,000 84,525,639 281.8 منیلا
  سنگاپور 693 4,452,732 6,425.3 سنگاپور
  تھائی لینڈ 514,000 62,354,402 121.3 بینکاک
  ویت نام 329,560 81,098,416 246.1 ہنوئی
جنوبی ایشیا:
  افغانستان 647,500 27,755,775 42.9 کابل
  بنگلہ دیش 144,000 133,376,684 926.2 ڈھاکہ
  بھوٹان 47,000 2,094,176 44.6 تھمپو
  بھارت 3,287,590 1,045,845,226 318.2 نويں دہلی
  مالدیپ 300 320,165 1,067.2 مالے
  نیپال 140,800 25,873,917 183.8 کھٹمنڈو
  پاکستان 803,940 201,663,429 250.8 اسلام آباد
  سری لنکا 65,610 19,576,783 298.4 کولمبو
مغربی ایشیا:
  بحرین 665 656,397 987.1 منامہ
  غزہ 363 1,203,591 3,315.7 غزہ
  ایران 1,648,000 68,467,413 42 تہران
  عراق 437,072 24,001,816 54.9 بغداد
  اسرائیل 20,770 6,029,529 290.3 یروشلم
  اردن 92,300 5,307,470 57.5 عمان
  کویت 17,820 2,111,561 118.5 کویت شہر
  لبنان 10,400 3,677,780 353.6 بیروت
  اومان 212,460 2,713,462 12.8 مسقط
  قطر 11,437 793,341 69.4 دوحہ
  سعودی عرب 1,960,582 23,513,330 12.0 ریاض
  شام 185,180 17,155,814 92.6 دمشق
  متحدہ عرب امارات 82,880 2,445,989 29.5 ابو ظہبی
  مغربی کنارہ 5,860 2,303,660 393.1
  یمن 527,970 18,701,257 35.4 صنعاء
کل 43,810,582 3,902,404,193 86.8

ہور ویکھولکھو

دوسرے براعظم

  1. ایشیا ،
  2. یورپ ،
  3. افریقا ،
  4. انٹارکٹیکا ،
  5. آسٹریلیا ،
  6. شمالی امریکا اور
  7. جنوبی امریکا

حوالےلکھو

  1. (2006) National Geographic Family Reference Atlas of the World. Washington, D.C.: National Geographic Society (U.S.), 264. 
  2. "Continents of the World". The List. Worldatlas.com. https://web.archive.org/web/20110722181955/http://www.worldatlas.com/geoquiz/thelist.htm. Retrieved on 25 July 2011. 
  3. "United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)". United Nations Statistics Division. 6 May 2015. http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm. Retrieved on 2010-07-24. 

سانچہ:طبعی زمین




باہرلے جوڑلکھو