پہلا صفہ کھولو
تھیوڈور  ہرتذل  کو جدید صہیونی تحریک کا بانی تصور کیا جاتا ہے ہے۔ 1896ء کی اپنی کتاب دیر یودنستات(یہودی ریاست)، میں انہوں نے بیسویں صدی میں مستقبل کی خودمختار یہودی ریاست کا تصور دیا۔

صیہونیت (سانچہ:Lang-he-n تصیہونت سانچہ:IPA-he از صہیون) قومی تحریک اے جو یہودی لوکاں دی دوبارہ یہودی وطن  یعنی  ملک اسرائیل (جو  کنعان، ارض مقدس تے فلسطین اُتے مشتمل اے)۔ قیام دی حمایت کردا اے[1][2][3][4] جدید صیہونیت انیسواں صدی دے اخائر وچ وسطی تے مشرقی یورپ وچ اک یہودی قومی احیاء دی تحریک دے طور اُتے  ابھر کر سامنے آئی، جس نے سام دشمنی دے رد عمل تے اخراجی قوم پرست تحریکاں دے جواب وچ جنم لیاـ[5][6][7] اس دے بعد جلد ای، اس دے زیادہ تر رہنماواں نے اس تحریک دا مقصد  مطلوبہ ریاست فلسطین تے بعد وچ سلطنت عثمانیہ دے زیر حکومت علاقاں وچ  قائم کرنے توں وابستہ کر لیاـ[8][9][10]

1948ء تک صیہونیت دے بنیادی مقاصد وچ دوبارہ یہود نوں ارض مقدسہ وچ تاریخی خود مختاری دلوانے، یہود جلاوطناں دا اجتماع، یہود دے خلاف سام دشمنی، امتیازی سلوک تے ظلم و ستم توں آزادی اُتے مرکوز سن جس دا سامنہ انہاں نے جلاوطنی وچ کیدا سی۔ 1948ء وچ اسرائیل کی ریاست دے قیام دے بعد صیہونیت بنیادی طور اُتے منجانب اسرائیل  اس دی مسلسل موجودگی، توسیع تے دفاع دے خطرات توں نمٹنے دے لئی وکالت تے حمایت دا ناں اے۔

مذہبی قسم دی  اک صیہونیت  یہودی تشخص برقرار رکھنے  دی حمایتی اے تے اسنوں مذہبی یہودیت توں وابستگی نوں متعرف کردا اے تے یہودیاں دے دوسرے معاشراں وچ انجذاب دی مخالفت کردا اے تے یہودیاں دی  اسرائیل واپسی نوں یہودیاں دی   اپنی اک علاحدہ ریاست وچ اکثریتی قوم بننے دے اک ذریعے دے طور اُتے وکالت کردا اے۔[11]  ثقافتی صیہونیت اک قسم دی  صیہونیت اے جس دی سب توں زیادہ نمایاں نمائندگی احد ہام نے دی تے بنیاد رکھی تے اسرائیل وچ اک یہودی "روحانی مرکز "دے  سیکولر نقطہ نظر نوں فروغ دتا۔  سیاسی صیہونیت دے بانی ہرضل دے برعکس  احد ہا م دی دی جدوجہد  اسرائیل نوں "یہودی ریاست  نہ کہ صرف یہودیاں دی ریاست" بنانے دے لئی سی۔[12]

صیہونیت دے حمایتی تے وکیل اسنوں مختلف قوماں وچ رهنے والی مظلوم یہودی اقلیتاں نوں واپس اپنے آبائی وطن وچ بسانے دی اک قومی آزادی کی تحریک دے طور اُتے دیکھدے نیں۔ صیہونیت کے ناقدین اسنوں استعمار پسندی نسل پرستی تے امتیاز پسندی دے نظریے جسنے اپنے پیرو انتداب فلسطین دے دورانتشدد دی جانب راغب کیتے دے طور اُتے جانتے نیں، جس نے نکبت فلسطین تے انہاں اج تک مسلسل 1948کی جنگ دے دوران چھینے گئے انہاں دی جائداد اور املاک  کی واپسی توں محروم رکھیا۔[13] [14][15][16]

اصطلاحلکھو

صیون لفظ (عبرانی: چیان، طزی یون) لفظ "صیہونیزم" توں اخذ ہویا ، جو یروشلم توں منسوب اے۔ 19ء ویں صدی دے آخر وچ تمام تر مشرقی یورپ وچ، کئی مقامی گروہ یروشلم وچ یہودی قومی آبادکاری اورعبرانی زبان دی بحالی تے نشو و نما دی تائید کوفروغ دیندے رہے۔ ایہ گروہ اجتماعی طور اُتے "محبین صہیون" کہلاندے سن ،جنھاں نے یہودی لوگاں وچ اس تحریک دی سمجھ اجاگر کرنے وچ کردار ادا کیتا۔ اس اصطلاح دا پہلے پہل استعمال آسٹریا وچ قدیمہ قومپرست یہودی تلامذہ تحریک دے بانی ناتھن برنبم سےمنسوب کیتا جاندا اے۔اس نے 1890ء وچ اپنے جریدے Selbstemanzipation (خود خلاصی) وچ اصطلاح استعمال کیتا ،جو لیون پنسر دی 1882ء کتاب "تسی‏‏ں خلاصی" کےتقریبا بعینہ سی ۔


جائزہلکھو

ہور دیکھاں :صہیونیت دی اقسام

تمام  صہیونیاں وچ  ارض اسرائیل تک یہودکی بطور قومی آبائی وطن واپسی نوں یہودی قومی  خود مختاری دے لئی جائز نقطۂِ مرکوز جانتے نیں جو انہاں وچ اک مشترک  نظریہ اے ۔ ایہ تاریخی تعلقات تے مذہبی روایات اُتے مبنی اے جو یہود نوں ارض اسرائیل توں  مربوط کردتی اے۔ صہیونیت کوئی  خاص یک ریخت و یکصورت نظریہ نئی‏‏ں، بلکہ ایہ بوہت  توں نظریات دے مباحثاں توں مرتب ہویا : جیسےعمومی صہیونیت، مذہبی  صہیونیت،  لیبر(مشقتی) صہیونیت،تبدیلی  پسند صہیونیت، ماحولیاندی صہیونیت وغیرہ

تقریباً دو ہزار  سال تک  بغیر ریاست تے دوسرے ملکاں کےغیر  یہودی علاقاں وچ رہنے  دے بعد صہیونی تحریک دا قیام 19ء ویں صدی دے سیکولر  اشکنازی یہود نے ہور  وجوہات دے نال نال یورپ وچ ودھدی ہوئی ضد سامیت دے جواب وچ رکھیا،   ضد سامیت دی اس وقت دی مثالاں  وچ فرانس وچ ڈریفس معاملہ تے روسی سلطنت دے پوگروم وی سن۔ سیاسی صہیونی  تحریک دا باقاعدہ قیام  آسٹریائی۔مجرستانی صحافی تھیوڈور  ہرتذل نے 1897ء وچ اپنی کتاب (Der Judenstaat  یہودی ریاست ) لکھنے دے بعدرکھا۔ اس وقت اس تحریک دا مقصد یہود نوں سلطنت عثمانی دی جانب ہجرت کرنے اُتے ابھارنا سی۔

اگر چہ اولا ً  کئی  یہودی تحاریک نے یورپی ثقافتی و ہور انجذاب تے ضد سامیت دے متبادل پیش کیتے پر  صہیونیت بوہت تیزی توں  پھیلی۔ اولین مراحل وچ اس دے حامیاں تے کارکناں نےتاریخی فلسطینی علاقاں وچ  یہودی ریاست دے قیام  نوں وی پیش نظر رکھیا۔ جنگ عظیم دوم دے بعد وسطی تے مشرقی یورپ وچ جتھے ایہ تحاریک پروان چڑھاں یہودی ثقافت تے زندگی دے خاتمے دے بعد، اوتھے ایہ یہودی ریاست دی سوچ غالب رہی ۔

مملکت متحدہ دے نال  اتحاد بنانے تے فلسطین دی جانب ہجرت کرنے دے لئی اس دی حمایت حاصل کرلینے دے بعد، صہیونیاں نے یورپی یہود نوں اوتھے جانے دے لئی بھرتی وی کیتے، خاصکر اوہ یہود جو روسی سلطنت دے انہاں علاقاں وچ رہے جتھے ضد سامیت عروج اُتے سی۔ جداں جداں برطانیہ نوں یہودی تحریک دے عرباں اُتے اثرات دا احساس ہُندا گیا ایہ اتحاد کشیدہ رہیا   پر صہیونی فیر وی غالب رہے۔ ایہ تحریک بالاخر  14 مئی 1948ء نوں اپنے مقصد وچ کامیاب ہوئی، تے یہودی لوگاں دے لئی اک ریاست قائم دی۔ اسرائیل وچ یہودی آبادی دا تناسب اس تحریک دے ابھرنے دے بعد توں  مسلسل ودھ رہیا اے۔ ایکیسواں صدی  دے آغاز توں تمام دنیا دے% 40 یہود  اسرائیل وچ رہ رہے نیں جو کسے وی ملک دے یہود دی تعداد توں زیادہ اے۔ انہاں دو نتیجے  توں صہیونی تحریک دی کامیابی دا اندازہ لایا جاسکدا ہےجسکی مثال پچھلے دو ہزار سال دی تریخ وچ نئی‏‏ں ملدی۔ اکادمی تعلیم دے  مطابق  صہیونی تحریک نوں جلاوطنی سیاست دے تناظر وچ  بطور قومی آزادی دی جدید تحریک دیکھیا جاندا اے۔

صہیونیت  دا اک مقصد  انجذاب یہود یعنی یورپی و دیگرمعاشراں وچ یہود دی قبولیت سی۔اس جلاوطنی دی وجہ توں بوہت سارے یہود اپنے اختیار کردہ ملکاں وچ  پردیسی بنکر رہندے رہے چنانچہ اوہ جدیدیت تے نویں تصورات توں منفصل و بے بہرہ رہے۔ ناں نہاد انجذاب پسند یہودیاں دی یورپی معاشرے وچ مکمل جذب ہو جانے دی تمنی کر دے رہے تے جدیدیت تے انجذاب معاشرہ دے لئی اوہ اپنی یہودیت ، یہودی روایات و تمدن وچ تخفیف کرنے اُتے  وی آمادہ سن۔ پر ثقافتی ترکیب (معتدل قسم دی انجذاب نوں ثقافتی ترکیب کہندے نیں) دے تسلسل تے دھیمی ارتقاء کےحامیین نوں ایہ وی فکر لاحق رہیا کہ یہود اپنی جداگانہ شناخت ای نہ کھو دتیاں۔ ثقافتی ترکیب نے روایتی یہودی اقدار و عقائدکو برقرار رکھنے تے جدید معاشرے توں اسی‏‏ں آہنگی  دی ضرورت دوناں ای اُتے زور دتا  مثلاّ ہفتے توں  اتوار دے دن دی چھٹی  و دیگرآداب معاشرت۔

1975ء وچ  اقوام متحدہ مجلس عمومی  نے قرارداد 3379منظور دی ، جس نے صہیونیت نوں بطور "نسل پرستی تے نسلی تفریق  دی اک قسم " نشان دہی دی ۔ ایہ قرارداد  1991ء وچ رد کردتی گئی تے اسنوں  قرارداد  86/ 46سے بدلا گیا۔  صہیونیت دی بطور نظریہ  مخالفت نوں کدی کبھار نسل پرستی تے  افتراق بین الناس وی گردانیا گیا  جنہاں اسی‏‏ں بودیت (اک نال رہنے) دی کوشش کرنی چاہئے سی۔

عقائدلکھو

صہیونیت نوں اسرائیلی ریاست بنانے دے سیاسی مقصد نوں مد نظر رکھدے قائم کیتا گیا سی   جتھے یہود اکثریت وچ ہوں نہ کہ اقلیت وچ  جداں اوہ مختلف اقوام دے تحت جلاوطنی وچ رہندے رہے- مفکر صہیونیت  ،تھیوڈور ہرتذل نے   ضد  صہیونیت کوان تمام معاشراں  کاایک ابدی پہلو قرار دتا جتھے یہود اقلیت وچ رہ رہے سن تے ایہ کہ صرف  انہاں معاشراں توں علیحدگی ای اس  ابدی عقوبت توں  خلاصی دے سکدی اے-   اوہ اگر صرف ساڈے لوگاں دی ضروریات دے لئی کافی زمین دے ٹکڑے اُتے  خود مختاری دے دتیاں  ، تو باقی اسی‏‏ں خود کر لیں گے "  اس نے ایہ دعوی کر دے اپنے عزائم چاک کیتے-
صہیونیت نوں اسرائیلی ریاست بنانے دے سیاسی مقصد نوں مد نظر رکھدے قائم کیتا گیا سی   جتھے یہود اکثریت وچ ہوں نہ کہ اقلیت وچ  جداں اوہ مختلف اقوام دے تحت جلاوطنی وچ رہندے رہے- تھیوڈور ہرتذل ، مفکر صہیونیت  نے   ضد  صہیونیت کوان تمام معاشراں  کاایک ابدی پہلو قرار دتا جتھے یہود اقلیت وچ رہ رہے سن تے ایہ کہ صرف  انہاں معاشراں توں علیحدگی ای اس  ابدی عقوبت توں  خلاصی دے سکدی اے- "  اوہ اگر صرف ساڈے لوگاں دی ضروریات دے لئی کافی زمین دے ٹکڑے اُتے  خود مختاری دے دتیاں  ، تو باقی اسی‏‏ں خود کر لیں گے "  اس نے ایہ دعوی کر دے اپنے عزائم چاک کیتے-

ہرتزل نے دو ممکن جگہاں اُتے  آبادکاری دی تجویز دی  ارجنٹینا تے فلسطین . اس نے فلسطین اُتے ارجنٹینا نوں اس دے وسیع   علاقاں ، معتدل  موسم تے کم آبادی دی وجہ توں فوقیت دی  -لیکن تسلیم کیتا کہ فلسطین  اپنے پرانے یہودی  تعلق دی وجہ توں زیادہ اُتے کشش ہوئے گا – اس نے یوسف چیمبرلن دی تجویز  یعنی  برطانوی زیر تسلط  مشرقی افریقی ملکاں وچ آبادکاری نوں وی قبول کیتا-

علیاہ (لفظی معنی:  چڑھنا) ارض اسرائیل دی جانب  ہجرت اک موضوع  اے جو یہودی دعاواں وچ تواتر   توں ملدا اے-  صہیونیت وچ جلاوطنی دی زندگی دا  استرد اک مرکزی پہلو اے- حامیین  صہیونیت دا مننا سی کہ یہود نوں انہاں دے مکمل نشو و نما ، قومی تے انفرادی زندگی  توں محروم رکھیا جارہا اے-

صہیونی عموما عبرانی زبان بولنے نوں ترجیح دیندے  نیں، اک ایسی سامی زبان جو قدیم یہوداہ وچ یہودی آزادی دے دوران وجود وچ آئی،جسنوں انہاں نے جدت دی تے روزمرہ استعمال دے لئی قابل قبول بنایا- صہیونی  یدش  بولنے نوں انکار وی کر دے نیں، جسنوں اوہ ایسی زبان سمجھتے نیں جو  یورپی عقوبت وچ پروان چڑھی- اوہ جدو‏‏ں اسرائیل منتقل ہوئے  بوہت سارے اسرائیلیاں نے اپنی جلاوطنی دی مادری زبان بولنے توں انکار کر دتا تے نواں عبرانی زبان تے ناں اختیار کیتے-عبرانی نہ صرف نظریاندی وجوہ توں اپنائی گئی بلکہ اس زبان دی وجہ توں نواں ریاست دے مختلف زبان بولنے والےشہریاں نوں اک زبان اُتے مجتمع ہونے دا موقع ملیا-ایوی‏‏ں‏  انہاں نے اپنے سیاسی تے ثقافتی  بندھن نوں مضبوط کیتا-

صہیونی نظریات وچوں اہم  اسرائیلی قرارداد آزادی وچ پیش کیتیاں گئیاں

  • ارض اسرائیل  یہودی قوم دا جائے پیدائش اے . انکا  روحانی ، مذہبی  تے سیاسی تشخص   ایتھے ای تشکیل ہویا- ایتھے ای انہاں پہلا  ریاست پن  حاصل ہویا، قومی تے عالمگیر ی اہمیت دی حامل  ثقافتی اقدار ایتھے ای قائم کیتیاں تے دنیا نوں  ازلی کتاباں دی کتاب عنایت دی-
  • اپنی زمین توں زبردستی  جلاوطن کیتے جانے دے بعد، دوران انتشار انہاں لوگاں نے اپنا ایمان قائم رکھااور ہمیشہ وطن واپسی دی تے سیاسی بحالی دی دعائاں کر دے رہے-
  • تاریخی تے روایتی  لگاؤ دی وجہ توں مجبور ، یہود نے ہر نسل تے دور وچ  اپنے آبائی وطن وچ فیر توں  ریاست قائم کرنے دی جدوجہد دی – حالیہ دہائیاں وچ ایہ اپنے  لوگاں وچ جا پہنچے-

تریخلکھو

دیکھاں تریخ صہیونیت : اصلِ صہیونیت تے تریخ اسرائیل

حوالےلکھو

  1. Motyl 2001, pp. 604..
  2. [1896] (1988) "Biography, by Alex Bein", Der Judenstaat, republication, New York: Courier Dover, 40. ISBN 978-0-486-25849-2. Retrieved on September 28, 2010. 
  3. "Zionism". Oxford Dictionary. http://web.archive.org/web/20181225204638/https://en.oxforddictionaries.com/definition/us/zionism. 
  4. "Zionism | nationalistic movement". http://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism. 
  5. Ben-Ami Shillony (24 January 2012). Jews & the Japanese: The Successful Outsiders. Tuttle Publishing, 88. ISBN 978-1-4629-0396-2. “'(Zionism) arose in response to and in imitation of the current national movements of Central, Southern, and Eastern Europe.'” 
  6. (2014) One Land, Two States: Israel and Palestine as Parallel States. University of California Press, 211. ISBN 978-0-520-95840-1. “The parents of Zionism were not Judaism and tradition, but antiSemitism and nationalism. The ideals of the انقلاب فرانس spread slowly across یورپ, finally reaching the تحدیدی آبادکاری in the سلطنت روس and helping to set off the حثکالا, or Jewish Enlightenment. This engendered a permanent split in the Jewish world, between those who held to a halachic or religious-centric vision of their identity and those who adopted in part the racial rhetoric of the time and made the Jewish people into a nation. This was helped along by the wave of پوگرومs in Eastern Europe that set two million Jews to flight; most wound up in ریاستہائے متحدہ امریکا, but some chose Palestine. A driving force behind this was the Hovevei Zion movement, which worked from 1882 to develop a Hebrew identity that was distinct from یہودیت as a religion.” 
  7. Gelvin, James L. (January 13, 2014). The Israel-Palestine Conflict: One Hundred Years of War. Cambridge University Press, 93. ISBN 978-1-107-47077-4. “The fact that Palestinian nationalism developed later than Zionism and indeed in response to it does not in any way diminish the legitimacy of Palestinian nationalism or make it less valid than Zionism. All nationalisms arise in opposition to some "other". Why else would there be the need to specify who you are? And all nationalisms are defined by what they oppose. As we have seen, Zionism itself arose in reaction to anti-Semitic and exclusionary nationalist movements in Europe. It would be perverse to judge Zionism as somehow less valid than European anti-Semitism or those nationalisms. Furthermore, Zionism itself was also defined by its opposition to the indigenous Palestinian inhabitants of the region. Both the "conquest of land" and the "conquest of labor" slogans that became central to the dominant strain of Zionism in the Yishuv originated as a result of the Zionist confrontation with the Palestinian "other".” 
  8. Cohen, Robin (1995). The Cambridge Survey of World Migration. Cambridge University Press, 504. 
  9. Gelvin, James (2007). The Israel–Palestine Conflict: One Hundred Years of War, 2nd, Cambridge University Press, 51. ISBN 0521888352. 
  10. Ilan Pappe, The Ethnic Cleansing of Palestine, 2006, p.10–11
  11. Motyl 2001.
  12. Ahad Ha'am, The Jewish State and Jewish Problem, trans. from the Hebrew by Leon Simon c 1912, Jewish Publication Society of America, Essential Texts of Zionism
  13. Nur Masalha (September 15, 2007). The Bible and Zionism: Invented Traditions, Archaeology and Post-Colonialism in Palestine- Israel[1]. Zed Books. p. 314. ISBN 978-1-84277-761-9.
  14. Ned Curthoys; Debjani Ganguly (2007). Edward Said: The Legacy of a Public Intellectual[2]. Academic Monographs. p. 315. ISBN 978-0-522-85357-5. Retrieved May 12, 2013.
  15. Nādira Shalhūb Kīfūrkiyān (May 7, 2009). Militarization and Violence Against Women in Conflict Zones in the Middle East: A Palestinian Case-Study[3]. Cambridge University Press. p. 9. ISBN 978-0-521-88222-4. Retrieved May 12,2013.
  16. Paul Scham; Walid Salem; Benjamin Pogrund (October 15, 2005). Shared Histories: A Palestinian-Israeli Dialogue[4]. Left Coast Press. pp. 87–. ISBN 978-1-59874-013-4. Retrieved May 12, 2013.