ایل خانی سلطنت
1256ء توں 1335ء
250px
ایل خانی سلطنت دا جھنڈا
Ilkhanate in 1256–1353.PNG
ایل خانی سلطنت اپنی ودھ توں ودھ وسعت چ
راجگھر
مراغہ، تبریز تے سلطانیہ
بولیاں
منگول بولی- سرکاری:انتظامیہ، عدالت، سفارتی گل بات ، بین االقوامی تعلقات
فارسی بولی- سرکاری: تعلیم ، اعلی عدالت ، فوجی استعمال ، ادب تےعام لوکاں دی بولی
مذہب پہلے بدھ مت تے شمانزم تے بعد چ اسلام
طرز حکومت
مطلق العنان بادشاہت
بادشاہ
1256ء توں 1265ء ہلاکو خان
1316ء توں 1335ء ابو سعید
قنون ساز ادارہ
قرولتائی
تریخ
قیام 1256ء
خاتمہ
1335ء
سن 550ء چ 74 لکھ مربع کلومیٹر

ایل خانی سلطنت 13ویں صدی چ ایران چ قائم ہون والی منگول ریاست سی جہڑی منگول سلطنت دا حصہ سمجھی جاندی سی ۔ ایل خانی حکمراناں چوں غازان پہلا حکمران سی جس نے اسلام قبول کیتا ، ایس علاقے دے رہن والے زیادہ تر لوگ مسلمان سن ۔ ایل خانی سلطنت چ اج دا سارا ایران ، عراق ، افغانستان ، ترکمانستان ، آرمینیا ، آذربائیجان ، جارجیا (گرجستان) تے ترکی دے زیادہ تر حصے تے مغربی پاکستان شامل سن۔ 1219-1224 دی چنگیز خان دی خوارزم شاہی سلطنت دے خلاف مہم توں بعد ایس دے پوتے ہلاکو خان نے 1256ء چ ایل خانی سلطنت دی بنیاد رکھی ایہہ سلطنت 1335ء تک قائم رہی ۔

ایل خانی اک منگول خاندان سی جسنو‏ں 13ويں صدی وچ ایران وچ قائم کيتا گیا تے منگول سلطنت دا اک حصہ سمجھیا جاندا سی۔ ایل خانی د‏‏ی بنیاد اصل وچ خوارزم شاہی سلطنت وچ چنگیز خان د‏‏ی 1219ء تو‏ں 1224ء د‏‏ی مہمات اُتے اے، بعد وچ چنگیز خان دے پو‏تے ہلاکو خان نے تے خطےآں نو‏‏ں فتح کرکے علاقے دا ناں ایل خانی سلطنت رکھ دتا۔ -ہلاکو خان نے اپنا خطاب "ایل خان" یعنی "ماتحت خان" رکھیا سی، جس تو‏ں اوہ شروع وچ اپنے آپ نو‏‏ں منگول سلطنت د‏‏ی سرپرستی وچ وفادار ثابت کرنا چاہندا سی۔ اس نويں سلطنت دا بیشتر اکثر حصہ ایران اُتے مشتمل سی، جدو‏ں کہ اس وچ موجودہ عراق، افغانستان، ترکمانستان، آرمینیا، آذربائیجان، جارجیا، ترکی تے پاکستان وی شامل سن ۔ ابتدا وچ ایل خانی سلطنت نے بوہت سارے مذاہب نو‏‏ں اپنایا لیکن خاص طور اُتے بدھ مت تے مسیحیت دے خیرخواہ سن، بعد وچ ایل خانی حکمراناں نے اسلام قبول کيتا۔ -

ہلاکو خان نے سقوط بغداد 1258ء دے ست سال بعد تک ایران اُتے حکومت کیت‏‏ی، بعد وچ اس دے خاندان دے اٹھ بادشاہاں د‏‏ی حکومت دے بعد آخری بادشاہ 1335ء وچ لاوارث مر گیا۔ اس دے بعد ایران وچ طوائف الملوکی دا دور شروع ہوئے گیا۔ ایل خانیاں دا خاتمہ امیر تیمور بیگ گورکانی دے ہتھو‏ں ہويا۔ متعدد نامور شاعر مثلاً شیخ فرید الدین عطار، مولا‏نا رومی، جامی، احدی، حافظ شیرازی، شیخ سعدی تے کئی افراد ایل خانی سلطنت دے دور حکومت وچ اوتھ‏ے پنپ رہے سن ۔


ایران چ منگولاں دی حکومت دی شروعاتلکھو

جدوں خوارزم شاہی سلطنت دے بادشاہ علاؤ الدین محمد دوم نے منگول تاجراں دے سر کپے ، چنگیز خان نے 1219ء خوارزم دے حکومت دے خلاف اعلان جنگ کردتا ۔ منگولاں نے خوارزم شاہی سلطنت دی اٹ نال اٹ بجا دتی تے 1219ء توں 1221ء وچکار سارے وڈے شہراں تے مل مار لیا ۔ ایرانی عراق دے علاقے نوں منگولاں نے جوبے تے سوبدائی بہادر دی اگوائی چ کھنڈراں چ بدل دتا ۔ اس جنگ دے بعد ماوراء النہر دا علاقہ منگولاں دے قبضے چ آیا ۔

پہلا ایل خانیلکھو

ایل خانی سلطنت دا اصل بانی چنگیز خان دا پوتا تے مونگکے خان بے قبلائی خان دا بھائی ہلاکو خان سی ۔ مونککے نے اسنوں مشرق وسطی چ تولی خان دے ٹبر دے ایتھے اقتدار نوں مضبوط کرن لئی بھیجیا تے حکم دتا کہ کم ہو جان دے بعد منگولیا واپس آ جائے ۔