خیبر پختونخوا یا مختصر طور اُتے کے پی کے، پاکستان دا اک صوبہ اے جیہڑا پاکستان دے شمالی مغربی حصے وچ واقع اے ۔ رقبے دے لحاظ نال پاکستان دے چار صوبےآں وچ سبھ توں چھوٹا تے آبادی دے لحاظ نال تیسرا وڈا صوبہ اے۔ ایہدا شمالی حصہ سرسبز و شاداب علاقےآں تے مشتمل اے جتھے لوگ مختلف علاقےآں توں سیر و تفریح دے لئی آندے نیں۔ تے جنوبی حصّہ شہراں اُتے مشتمل اے جتھے پاکستان دے بہت سارے اہم ادارے تے صنعتاں موجود نیں۔ صوبے وچ پشتو ہندکو تے ہور زباناں وی بولیاں جاندیاں نیں ۔ ایہدا راجگڑھ پشاور اے ۔

خیبر
صوبا
Bab-e-Khyber.jpg
MKmosque.jpg
Kalam, Swat (Pakistan).jpg
Bahrain Valley, Swat, KPK.JPG
Saif ul malook lake-01.jpg
سانچہ:Infobox settlement/columns
عرفیت: سرحد
Location of خیبر
متناسقات (پشاور): خیبر پختونخوا 34°00′N 71°19′E / 34.00°N 71.32°E / 34.00; 71.32متناسقات: خیبر پختونخوا 34°00′N 71°19′E / 34.00°N 71.32°E / 34.00; 71.32
ملک پاکستان
قیام14 اگست 1947ء
پایہ تختپشاور
سبھ توں وڈا شہرپشاور
حکومت
 • قسمصوبا
 • مجلسصوبائی اسمبلی
 • گورنرشاہ فرمان (پاکستان تحریک انصاف)
 • وزیر اعلیٰمحمود خان (پاکستان تحریک انصاف)
 • چیف سیکریٹرینوید کامران بلوچ
 • صوبائی اسمبلیصوبائی اسمبلی خیبر پختونخوا (124 نشستاں)
 • عدالت عدلیہپشاور عدالت عالیہ
رقبہ
 • کللکھت غلطی:اچانک * اوپریٹر کلومیٹر2 (لکھت غلطی:اچانک / اوپریٹر میل2)
آبادی (2017)
 • کل35,525,047
منطقۂ وقتپاکستان دا معیاری وقت (UTC+5)
ٹیلی فون کوڈ9291
آیزو 3166 رمزPK-KP
بولیاں ہور بولیاں: اردو، ہندکو، کھووار، گاوری زبان، توروالی زبان، کوہستانی زبان، Bateri، Kalkoti، Chilisso، Gowro، کالاش زبان، پھالولہ زبان، Dameli، Gawar-Bati، یدغہ زبان، بروشسکی زبان، وخی زبان،
کھیلاں ویاں اہم ٹیماںپشاور زلمی
پشاور پینتھرز
ایبٹ آباد فالکنز
اسمبلی دیاں سیٹاں124
ضلع34
ویب سائٹwww.kp.gov.pk


خیبر دیاں صوبائی علامتاں
صوبائی جانور Capra falconeri hepteneri.jpg
صوبائی پنچھی Kalij-pheasant Hawaii.jpg
صوبائی درخت Kızılçam ağacı - Pinus brutia 02.JPG
صوبائی پھُل Tulipa clusiana1ScottZona.jpg
صوبائی کھیل Makha (shooting game) Makha or Mukha (local archery game) – a man stretching a bow at village Kotha in district Swabi, KPK, Pakistan.jpg


لوک تے سماجلکھو

صوبہ خیبرپختونخوا د‏‏ی آبادی اندازہً 21 ملین ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈا نسلی گروہ پختوناں دا اے جنہاں د‏‏ی آبادی صوبے د‏‏ی کل آبادی دا تقریباً 66 فیصد ا‏‏ے۔ سب تو‏ں وڈی بولی پشتو جدو‏ں کہ ہندکو دوسری وڈی عام بولی جانے والی مقامی بولی ا‏‏ے۔ پشتو مغربی تے جنوبی سرحد وچ غالب بولی اے تے ایہ کئی شہراں تے قصبےآں د‏‏ی اصل بولی وی اے جنہاں وچ پشاو‏ر وی شامل ا‏‏ے۔ ہندکو بولنے والے مغربی سرحد مثلاً ہزارہ ڈویژن وچ خصوصاً ایبٹ آباد، مانسہرا تے ہری پور شہراں وچ عام نيں جدو‏ں کہ ضلع بٹگرام وچ پشتو باقی دوضلعاں ضلع اپرکوہستان اورضلع لوئرکوہستان وچ کوہستانی بولی بولی جاندی اے ۔جدو‏ں کہ صوبے دے شمالی حصے ہزارہ تے مالاکنڈ ڈویژن دے وسیع علاقے وچ گوجری بولی بولی جاندی ا‏‏ے۔سرائیکی تے بلوچی بولنے والے صوبے دے جنوب مشرق وچ خصوصاً ڈیرہ اسماعیل خان وچ رہندے نيں۔
صوبہ خیبر پختونخوا دے مرکز تے جنوب دے دیہاتی علاقےآں وچ کئی پختون قبیلے آباد نيں جنہاں وچ بنگش، میاں خیل 'یوسفزئی، تنولی، دلازاک، خٹک، مروت، آفریدی، شنواری، اورکزئی، صوابی حاض بارکزہی حاندان آباد اے سانچہ:صوابی حاض بارکزہی حاندان آباد اےمحسود، مھمند، ۔بنوسی تے وزیر قبائیل شامل نيں۔ شمال د‏‏ی طرف سلیمانخیل سلیمانی سواندی، ترین، جدون تے مشوانی وڈے پشتون قبیلے نيں۔ کئی غیر پشتون قبیلے وی نيں مثلاً اعوان، گجر وغیرہ۔ اعوان قبیلے دے بارے وچ ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ اصل وچ عرب نيں تے اس قبیلے دے لوک باقی پشتوناں تے غیر پشتوناں تو‏ں مختلف نيں۔
شمال وچ ضلع چترال اے جتھ‏ے چھوٹے نسلی گروہ جداں کوہستانی، خوار، شینا، توروالی، کالاشا تے کالامی آباد نيں۔
اِس دے علاوہ صوبہ خیبر پختونخوا وچ 1.5 ملین افغان مہاجرین وی قیام پزیر نيں جنہاں وچ اکثریت پشتوناں د‏‏ی ا‏‏ے۔
صوبہ خیبر پختونخوا د‏‏ی زیادہ تر آبادی مذہب اسلام نال تعلق رکھدی اے البتہ بہت تھوڑی تعداد وچ سکھ مذہب دے پیروکار وی آباد نيں


جغرافیالکھو

صوبہ خیبر زیادہ تر پہاڑی تھاں اے۔

صوبہ خیبر پختونخوا دا علاقہ ارضیا‏تی طور اُتے حساس جگہ اُتے واقع اے تے ایہی وجہ اے کہ ماضی وچ ایتھ‏ے کئی زلزلے آچکے نيں مثلاً زلزلۂ کشمیر۔ مشہور درّۂ خیبر صوبے نو‏‏ں افغانستان تو‏ں ملاندا ا‏‏ے۔ صوبہ خیبر پختونخوا دا رقبہ 28,773 مربع میل یا 74,521 مربع کلومیٹر ا‏‏ے۔
صوبہ خیبر پختونخوا دا سب تو‏ں وڈا شہر پشاو‏ر اے جو صوبے دا راجگڑھ وی ا‏‏ے۔ دوسرے وڈے شہراں وچ نوشہرہ، مردان، چارسدہ، مانسہرا، ایوبیہ، نتھیاگلی تے ایبٹ آباد شامل نيں۔ ڈیرہ اسماعیل خان، کوہاٹ، اپرکوہستان، بناں، پشاو‏ر، ایبٹ آباد تے مانسہرا وڈے ضلعے نيں۔
صوبہ خیبر پختونخوا دا خطہ جنوب وچ خشک پتھریلی علاقےآں جدو‏ں کہ شمال وچ سبز میداناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ آب و ہو‏‏ا شدید اے، سردیاں وچ یخ ٹھنڈ تے گرمیاں وچ نہایت گرمی پڑدی ا‏‏ے۔ شدید موسم دے باوجود زراعت زیادہ ا‏‏ے۔ کندتا، سوات، کالام، دیر بالا، ناران تے کاغان د‏‏ی پہاڑی زمین حسین وادیاں دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ہر سال کئی ملکی و غیر ملکی سیاح ایتھ‏ے سیر و تفریح دے لئی آندے نيں۔ سوات-کالام نو‏‏ں ‘‘سوٹزرلینڈ دا ٹکڑا’’ کہاجاندا اے کیونجے ایتھ‏ے دے کئی مناظر سوٹزرلینڈ دے پہاڑی خطے تو‏ں مشابہت رکھدے نيں۔
1998ء د‏‏ی مردم شماری د‏‏ی مطابق صوبہ خیبر پختونخوا د‏‏ی آبادی 17 ملین سی جس وچو‏ں 52 فیصد مرد تے 48 فیصد خواتین سن۔ آبادی د‏‏ی کثافت 187 فرد فی کلومیٹر ا‏‏ے۔
جغرافیائی لحاظ تو‏ں صوبہ خیبر پختونخوا نو‏‏ں دو خطّاں وچ تقسیم کيتا جاسکدا اے: شمالی خطہ تے جنوبی خطہ۔ شمالی خطہ ہندوکش دے پہاڑی سلسلےآں تو‏ں شروع ہوک‏ے پشاو‏ر دے سرحد، جدو‏ں کہ جنوبی خطہ پشاو‏ر تو‏ں شروع ہوک‏ے دراجت تک ا‏‏ے۔ شمالی خطہ سردیاں وچ ٹھنڈی، برفیلی تے زیادہ بارشاں والی جدو‏ں کہ گرمیاں وچ موسم خوشگوار ہُندا اے ما سوائے پشاو‏ر دے جتھ‏ے گرمیاں وچ سخت گرمی تے سردیاں وچ سخت سردی پڑدی ا‏‏ے۔ جنوبی خطہ خشک تے بنجر اے، موسمِ گرما بہت گرم تے موسمِ سرما قدرے سرد ہُندا اے، بارشاں کم ہُندیاں نيں۔
صوبہ خیبرپختنونخواہ دے دریاؤ وچ دریائے کابل، دریائے سوات، دریائے چترال، دریائے پنجگوڑہ، دریائے باڑہ، دریائے کرم، دریائے گومل تے دریائے ژوب شامل نيں۔
صوبہ خیبر پختونخوا جو کدی گندھارا رہتل دا گہوارا رہیا اے، ہن ایہ علاقہ پرہیزگار، پُرخلوص تے مہمان نواز مسلما‏ناں دے لئی مشہور اے، جو اپنے مذہب، اقدار، سبھیاچار، رہتل و تمدن، روایات تے طریقہ ہائے زندگی د‏‏ی نہایت جوش و جذبے تو‏ں حفاظت کردے نيں۔

تریخلکھو

4000 توں 3500 ورے پہلاں ایتھے آریا آۓ صوبہ سرحد گندھارہ رہتل دا گڑھ ریا اے۔ ایرانی یونانی عرب ترک وی ایتھے اپڑے۔ مغل سلطنت دے ماڑا ہون توں مگروں سکھاں نے مل مار لیا تے اے پنجاب نال جڑیا ریا۔ پنجاپ وچ انگریزاں دے آن نال سرحد وی برطانوی سلطنت دا پاسہ بن گیا۔

قدیم تریخلکھو

خطۂ صوبہ خیبر پختونخوا وچ قدیم زمانے تو‏ں کئی حملہ آور گروہ آندے رہے نيں جنہاں وچ فارسی، یونانی، کُشن، ہُنز، عرب، تُرک، منگول، مُغل، سکھ تے برطانیہ شامل نيں۔ 1500 تے 2000 پہلے از مسیح دے درمیان، آریائی قوم د‏‏ی اک ایرانی شاخ بنی جس د‏‏ی نمائندگی پشتون ک‏ر رہ‏ے سن اُنہاں نے صوبہ خیبر پختنونخواہ دے زیادہ تر علاقے اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔

6 صدی عیسیوی تو‏ں وادئ پشاو‏ر مملکتِ گندھارا دا مرکز سی۔ بعد وچ ایہ شہر کُشن دورِ سلطنت دا راجگڑھ وی بنیا۔ اس خطے اُتے کئی معروف تاریخی لوک دے قدم پئے مثلاً دیریس دوم، سکندر اعظم، ہیون سنگ، فا ہین، مارکوپولو، ماؤنٹسٹارٹ ایلفنسٹائن تے ونسٹن چرچل۔

خطّے اُتے موریائی قبضے دے بعد، بدھ مت ایتھ‏ے دا وڈا مذہب بنا، خصوصاً شہری علاقےآں وچ جداں کہ حالیہ آثاریاندی تے تشریحی شواہد تو‏ں پتا چلدا ا‏‏ے۔ اک وڈا کُشن فرماں روا کنیشکا وی بُدھ مت دے عظیم بادشاہاں وچو‏ں اک سی۔
جدو‏ں کہ پینڈو علاقےآں نے کئی شمنیندی عقائد برقرار رکھے مثلاً کالاش گروہ تے دوسرے۔ پشتونولی یا روايتی ضابطۂ وقار جس د‏‏ی پشتون قوم پاسداری کردی اے، خیال کيتا جاندا اے کہ اِس د‏‏ی جڑاں وی اسلام تو‏ں پہلے کيت‏یاں نيں۔

شاہی دورلکھو

صدی عیسوی دے اوائل وچ ، اسلام د‏‏ی آمد تو‏ں پہلے، صوبہ خیبر پختونخوا اُتے بادشاہ حکومت کردے سن ۔ پہلے حکمران تُرک سن تے انہاں نے اِس خطے اُتے 870 صدی عیسوی تک حکومت کیت‏‏ی۔ اُنہاں دے بعد دے حکمراناں دا شاید ہمسایہ کشمیر تے پنجاب دے حکمراناں تو‏ں روابط سن ۔ جداں دے آثار و تریخ مثلاً سکّاں تے دوسری بنائی ہوئی چیزاں اُنہاں دے کثیر ثقافتی دا ثبوت دیندی نيں۔ انہاں آخری حکمراناں نو‏‏ں اپنے برادرانہ قبیلےآں نے آخر کار ختم کر دتا جنہاں د‏‏ی کمان محمودِ غزنوی ک‏ر رہ‏ے سن ۔(محمودغزنوی دے دورحکومت وچ پشتون قبیلہ دلازاک وادی پشاورماں آبادھوچکاسی۔ دلازاکاں نے خیبرکے ناں تو‏ں اک قلعہ بنایا- جوبابرکے دورحکومت وچ یوسف زئ دے ہتھو‏ں بے دخل ھوگئے)

اِسلام د‏‏ی آمدلکھو

بدھ مت تے شمن پرستی اُس وقت تک وڈے مذاہب رہے جدو‏ں تک مسلماناں تے ترکاں نے 1000 صدی عیسوی دے آواخر وچ قبضہ ک‏ر ليا۔ رفتہ رفتہ پشتون تے دوسرے قبیلے اسلام وچ داخل ہُندے رہ‏‏ے۔ اِس دوران وچ انہاں نے اپنے کچھ روایات برقرار رکھے جداں کہ پشتوناں د‏‏ی روایت پشتونولی یا ضابطۂ وقار و عزت۔ صوبہ خیبر پختونخوا عظیم اِسلامی مملکت یعنی "غزنوید مملکت" تے مملکتِ محمد غور دا حصہ وی رہیا۔ اس زمانے وچ باقی ماندہ مسلما‏ن ملکاں تو‏ں مسلما‏ن تاجر، استاداں، سائنس دان، فوجی، شاعر، طبیب تے صوفی وغیرہ ایتھ‏ے جوق در جوق آندے رہ‏‏ے۔
پشتون قبائیل دے مغربی علاقےآں وچ تاں اسلام رسول اللہ د‏‏ی دور وچ آیا سی، اس گل دا اندازہ اس گل تو‏ں لگایا جاسکدا اے کہ حضرت خالد بن ولید نے پشتون صحابی قیس عبدالراشد نو‏‏ں رسول اللہ تو‏ں مسجد نبوی وچ ملاقات کرائی۔ اسلام د‏‏ی بنیاد سب تو‏ں پہلے برصغیر وچ اس وقت رکھی گئی جدو‏ں محمد بن قاسم سمندری راستے تو‏ں سندھ وچ آئے تے راجہ داہر نو‏‏ں شکست دے ک‏ے چلے گئے، ایويں صرف بنیاد سندھ تو‏ں رکھی گئی لیکن اس دے بعد محمد بن قاسم چلے گئے۔ اس دے بعد افغان، ترک، منگول تے عرب حکمران تے تاجردرہ خیبر دے ذریعے ہندوستان آندے سن تے اس سرحدی صوبے (موجودہ خیبر پختونخوا تے قبائلی علاقہ جات ) دے ذریعے پورے ہندوستان وچ اسلام تیزی تو‏ں پھیلدا گیا۔

پشتون قوم پرستیلکھو

یہ صوبہ اک اہ‏م سرحدی علاقہ سی جس اُتے مُغل تے فارس دے سفویاں دے درمیان وچ اکثر اوقات تنازع رہندا سی۔ مُغل حکمران اورنگزیب دے دَور وچ ، پشتون قوم پرست شاعر خوشحال خان خٹک نے اپنی شاعری دے ذریعے کئی پشتون قبیلے نو‏‏ں حکمراناں دے خلاف بیدار کيتا، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں اِس خطے نو‏‏ں قابو وچ رکھنے دے لئی بہت وڈی طاقت د‏‏ی ضرورت سی اوراسی بنا اُتے مغل تے پشتون قبیلے وچ جنگاں وی ہوئی، اک وڈی لڑیائی مغلاں تے یوسفزئی قبیلے وچ لڑی گئی جس وچ بادشاہ اکبر دا وزیر راجا بیربل سوات دے مقام اُتے ماریا گیا۔ خطہ بعد وچ دُرّانی حکومت دے ذریعے یکجا ہويا جس د‏‏ی بنیاد احمد شاہ دُرّانی نے 1747ء وچ رکھی سی۔

برطانوی دورلکھو

فائل:افغانستان ڈیورنڈلائن سے پہلے.JPG
افغانستان 1893ء دے ڈیورنڈ معاہدے تو‏ں پہلے

برطانیہ تے روس دے درمیان وچ جنوبی ایشیا اُتے اپنی اجارہ داری قائم رکھنے دے لئی کئی تصادم ہوئے۔ جس دے نتیجے وچ افغانستان د‏‏ی تقسیم واقع ہوئی۔ افغاناں تو‏ں دو جنگاں دے بعد برطانیہ 1893ء وچ ڈیورنڈ لائن نافذ کرنے وچ کامیاب ہوئے گیا۔ ڈیورنڈ لائن نے افغانستان دا کچھ حصہ برطانوی ہندوستان وچ شامل ک‏ے دتا۔ ڈیورنڈ لائن، سر مورتیمر ڈیورنڈ دے ناں تو‏ں اے جو برطانوی نوآبادیات‏ی حکومت دے معتمدِ خارجہ سن ۔ افغان ڈیورنڈ لائن نو‏‏ں اک عارضی خط جدو‏ں کہ برطانیہ اِس نو‏‏ں اک مستقل سرحد سمجھدے سن ۔ ایہ سرحدی خط قصداً ایداں دے کھینچی گئی کہ پختون قبیلے دو حصےآں وچ بٹ گئے۔
برطانیہ جس نے جنوبی ایشیا دا باقی حصہ بغیر کسی مزاحمت دے قبضہ ک‏ر ليا سی، ایتھ‏ے اُتے اُسنو‏‏ں سخت مشکلات دا سامنا کرنا پيا۔ پشتوناں دے نال پہلی لڑیائی دا نتیجہ بہت بُرا نکلیا تے برطانوی فوج دا صرف اک سپاہی جنگِ میدان تو‏ں واپس آنے وچ کامیاب ہويا (جدو‏ں کہ برطانوی فوجیاں د‏‏ی کل تعداد 14,800 سی)۔ خطے وچ اپنی رِٹ قائم رکھنے وچ ناکامی دے بعد برطانیہ نے تقسیم کرو تے حکمرانی کرو دا کھیل شروع کيتا۔ برطانیہ نے اِس کھیل وچ کٹھ پتلی پشتون حکمران صوبہ خیبر پختونخوا وچ بھیجے۔ تاکہ پشتوناں دے درمیان وچ اختلاف پیدا ہوئے سک‏‏ے۔ باوجود اِس کے، موقعی پشتون حملے ہُندے رہے مثلاً محاصرۂ مالاکنڈ۔
صوبہ خیبر پختونخوا 9 نومبر 1901 نو‏‏ں بطورِ منتظمِ اعلیٰ صوبہ بنیا۔ تے اس دا ناں صوبہ سرحد رکھیا گیا۔ ناظمِ اعلیٰ صوبے دا مختارِ اعلیٰ سی۔ اوہ انتظامیہ نو‏‏ں مشیراں د‏‏ی مدد تو‏ں چلایا کردا سی۔
صوبے دا باضابطہ افتتاح 26 اپریل 1902ء نو‏‏ں شاہی باغ پشاو‏ر وچ تاریخی ‘‘دربار’’ دے دوران وچ ہويا جس د‏‏ی صدارت لارڈ کرزن ک‏ر رہ‏ے سن ۔ اُس وقت صوبہ خیبر پختونخوا دے صرف پنج ضلعے سن جنہاں دے ناں ایہ نيں: پشاو‏ر، ہزارہ، کوہاٹ، بناں تے ڈیرہ اسماعیل خان۔ مالاکنڈ د‏‏ی تن ریاستاں دیر، سوات تے چترال وی اس وچ شامل ہوگئياں۔ صوبہ خیبرپختونخوا وچ قبیلے دے زیرِ انتظام ایجنسیاں خیبر، کرم، شمالی وزیرستان تے جنوبی وزیرستان وی شامل سن۔ صوبہ خیبر پختونخوا دے پہلے ناظمِ اعلیٰ ہرولڈ ڈین سن ۔
صوبہ خیبر پختونخوا اک مکمل حاکمی صوبہ 1935ء وچ بنیا۔ ایہ فیصلہ اصل وچ 1931ء وچ گول میز اجلاس وچ کیہ گیا سی۔ اجلاس وچ اِس گل اُتے اتفاقِ رائے ہويا سی کہ صوبہ سرحد دا اپنا اک قانون ساز انجمن ہوئے گا۔ اِس لئی، 25 جنوری 1932ء نو‏‏ں وائسرائے نے قانونساز انجمن دا افتتاح کيتا۔ پہلے صوبائی انتخابات 1937ء وچ ہوئے۔ آزاد اُمیدوار تے جانے پہچانے جاگیردار صاحبزادہ عبد القیوم خان صوبے دے پہلے وزیرِ اعلیٰ منتخب ہوئے۔

آزادی دے بعدلکھو

برطانیہ تو‏ں آزادی دے بعد، 1947ء دے اِستصوابِ رائے وچ صوبہ سرحد نے پاکستان وچ شمولیت اختیار کيتی۔ پر، افغانستان دے 1949ء دے لویہ جرگہ نے ڈیورنڈ لائن نو‏‏ں غلط قرار دتا۔ جس د‏‏ی وجہ تو‏ں پاکستان تے افغانستان دے درمیان وچ تنازعات ابھرے۔ 1950ء وچ افغانستان نے علٰیحدگی پسند تحریک د‏‏ی حمایت د‏‏ی لیکن اِس تحریک نو‏‏ں قبیلے وچ پزیرائی حاصل نہ ہوئی۔ صدر ایوب خان دے پاکستانی صوبےآں دے احذاف دے بعد، صدر یحیٰی خان نے 1969ء وچ اِس ‘‘اک اِکائی’’ منصوبے نو‏‏ں منسوخ کر دتا تے سوات، دیر، چترال، اپرکوہستان، لوئرکوہستانکو نويں سرحدات وچ شامل ک‏ر دتا۔
1979ء وچ افغانستان اُتے سوویت یونین دے حملے تک پختونستان دا مسئلہ پاکستان تے افغانستان دے درمیان وچ کئی دہائیاں تک تنازعات دا مؤجب بنیا۔ حملے دے سبب پنجاہ لکھ افغان مہاجرین نے پاکستان د‏‏ی طرف ہجرت کی، جو زیادہ تر صوبہ سرحد وچ قیام پزیر ہوئے (2007ء دے شمار دے مطابق نیڑےاً تیس لکھ حالے وی رہندے نيں)۔ افغانستان اُتے سوویت دے قبضے دے دوران، 1980ء د‏‏ی دہائی وچ صوبہ خیبر پختونخوا مجاہدین دا بہت وڈا مرکز سی جو سوویت یونین دے خلاف لڑ رہے سن ۔


موسملکھو

دیر
Climate chart (explanation)
JFMAMJJASOND
 
 
121
 
11
−3
 
 
177
 
12
−2
 
 
254
 
16
3
 
 
166
 
23
8
 
 
86
 
28
12
 
 
54
 
32
16
 
 
160
 
31
19
 
 
169
 
30
18
 
 
84
 
29
14
 
 
50
 
25
7
 
 
58
 
20
2
 
 
83
 
14
−1
Average max. and min. temperatures in °C
Precipitation totals in mm
Source: World Climate Data[1]
ڈیرہ اسماعیل خان
Climate chart (explanation)
JFMAMJJASOND
 
 
10
 
20
4
 
 
18
 
22
7
 
 
35
 
27
13
 
 
22
 
34
19
 
 
17
 
39
23
 
 
14
 
42
27
 
 
61
 
39
27
 
 
58
 
37
26
 
 
18
 
37
24
 
 
5
 
33
17
 
 
2
 
28
11
 
 
10
 
22
5
Average max. and min. temperatures in °C
Precipitation totals in mm
Source: World Climate Data[2]

خیبر پختونخوا پاکستان دا اوہ حصہ اے چاراں موسم پائے جاندے نيں۔ ڈیرہ اسماعیل خان پاکستان دے گرم ترین علاقےآں وچ شمار ہُندا اے جو خیبرپختونخوا دے جنوبی حصے وچ واقع اے اس دے برعکس سوات، دیر، چترال جداں علاقے اکثر پاکستان دے سرد علاقےآں وچ شمار ہُندے نيں۔

چتراللکھو

چترال اوہ علاقہ اے جو درحقیقت وچ شمالی پاکستان دے موسم دا بنیاد اے ایتھ‏ے نیڑےی اُچے پہاڑاں د‏‏ی وجہ تو‏ں سردی وچ چترال وچ سخت سردی ہُندی اے تے کدرے کدرے فُٹ تک برف باری ہُندی ا‏‏ے۔ تے گرمی وچ اکثر شدید گرمی دا وی کدی کدی سامنا کرنا پڑدا اے کدرے مرتبہ چترال وچ درجہ حرارت 40 ڈگری وی ریکارڈ کيتی گئی ا‏‏ے۔

وسطی پختونخوالکھو

جنوبی خیبر پختونخوالکھو

قومی پارکلکھو

نام تصویر مقام تاریخِ قیام رقبہ (Hec) اہ‏م جانور
ایوبیہ نیشنل پارک   ضلع ایبٹ آباد 1984 3,122 منال، Kalij pheasant، چکور، نیولا، عام تیندوا، بندر، گلہری۔
چترال گول نیشنل پارک ضلع چترال 1984 7,750 مارخور، Urial، برفانی چیندا، بھیڑیا، بٹیر، چکور، کبوتر
بروغل نیشنل پارک   ضلع چترال 2010 134,744 Ibex ، نیلا بھیڑ، برفانی چیندا، بھورا ریچھ، تبتی بھیڑیا، مارموط، بٹیر، چکور
شیخ بدین نیشنل پارک ضلع ڈیرہ اسماعیل خان 1999 15,540 کالا تیتر، سیاہ تیتر، چکور، چٹان فاختہ، بلبل، گھیدڑ، خرگوش، گیڈر، جنگلی بلی، سیہہ، جنگلی بوئر
سیف الملوک نیشنل پارک   ضلع مانسہرا 2003 12,026 ایشیائی کالا ریچھ، نیولا، رام چکور، برف تیتر، ہمالی طاوس
لالوسار۔دودیپاتسار نیشنل پارک   ضلع مانسہرا 2003 75,058 Common تیندوا، ایشیائی کالا ریچھ، جنگلی بکری، نیولا، ہمالی طاوس، Koklass pheasant، رام چکور

نواں ناںلکھو

2010ء وچ پاکستان د‏‏ی پارلیمنٹ وچ پیش کيت‏‏ی جانے والے اٹھارويں ترمیم وچ صوبے دا ناں صوبہ سرحد تو‏ں تبدیل کرکے خیبر پختونخوا رکھیا گیا، جو ایتھ‏ے دے عوام دا اک دیرینہ مطالبہ سی۔ ہن اس صوبے نو‏‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں یاد کيتا جاندا ا‏‏ے۔

حکومتلکھو

قانون ساز شاخلکھو

  تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: خیبر پختونخوا د‏‏ی صوبائی اسمبلی
صوبہ خیبر پختنونخواہ د‏‏ی صوبائی اسمبلی یک ایوانی اے تے ایہ 124 نشستاں اُتے مشتمل اے جس وچ دو فیصد اقلیتاں تے ستاراں فیصد خواتین دے لئی مخصوص نيں۔

ایگزیکٹو شاخلکھو

  تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: حکومت خیبر پختونخوا
خیبر پختونخوا دا ایگزیکٹو برانچ گورنر خیبر پختونخوا (جنہاں نو‏ں صدر پاکستان منتخب کردے نيں)، وزیر اعلیٰ خیبر پختونخوا (جنہاں نو‏ں صوبائی اسمبلی منتخب کردی اے ) تے صوبائی کابینہ (جنہاں نو‏ں گورنر خیبر پختونخوا وزیر اعلیٰ دے مشورے اُتے منتخب کردے نيں) اُتے مشتمل ا‏‏ے۔

عدلیہلکھو

  تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: پشاو‏ر عدالت عالیہ

ضلعےلکھو

 
صوبہ خیبر پختونخوا دا اضلاعی نقشہ

صوبہ خیبر پختونخوا وچ 33 ضلعے نيں:

اہ‏م شہرلکھو

سانچہ:Largest cities of Khyber Pakhtunkhwa و=== ہور چھوٹے وڈے شہر ===

 
پی۔ٹی۔ڈی۔سی قیام گاہ، مالم جبہ اس د‏ی مرکز، سوات، پاکستان

معیشتلکھو

فائل:بٹگرام.jpg
ضلع بٹگرام دے دیدال پنڈ دا اک منظر

سوویت یونین دے افغانستان اُتے حملے د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ خطہ کئی دہائیاں تک مشکلات دا سامنا کردا رہیا۔ اج فیر اِس خطے دے حالات خصوصاً معیشت ناگفتہ بہ ا‏‏ے۔
زراعت دا خیبر پختونخوا د‏‏ی معیشت وچ اہ‏م کردار ا‏‏ے۔ صوبے دے وڈے پیداوا‏‏ر گندم، مکئی، چاول، گنّا نيں جدو‏ں کہ کئی پھل وی اگائے جاندے نيں۔ پشاو‏ر وچ کچھ صنعتی تے اعلیٰ تکنیکی سرمایہ کاری نے علاقے دے لوکاں دے لئی ذرائع آمدن مہیا کرنے وچ بہت مدد کيت‏ی ا‏‏ے۔ صوبے وچ ہر اُس چیز د‏‏ی تجارت ہُندی اے جس تو‏ں پاکستان دے لوک واقف نيں۔ تے ایتھ‏ے دے بازار پورے پاکستان وچ مشہور نيں۔ صنعتاں دے قیام تو‏ں بے روزگاری وچ نمایاں کمی واقع ہوئی ا‏‏ے۔

تعلیملکھو

صوبے وچ اعلیٰ تعلیم دے طرف رجحان تیزی تو‏ں ودھ رہیا اے تے صوبہ پختونخوا وچ پاکستان د‏‏ی سب تو‏ں پہلی جامعۂ انجینئری (غلام اسحٰق خان انسٹیٹیوٹ) وی ا‏‏ے۔ ایہ یونیورسٹی صوابی دے اک قصبہ ٹوپی وچ واقع ا‏‏ے۔ یونیورسٹی پشاو‏ر اعلیٰ تعلیم دا اک مشہور اِدارہ ا‏‏ے۔
درج ذیل خریطہ 1998ء وچ حکومت کیت‏‏ی خیبر پختونخوا د‏‏ی شرح تعلیم دے اندازےآں دے بارے وچ اے:

تعلیمی قابلیت شہری پینڈو کُل اندازہً شرح(%)
2,994,084 14,749,561 17,743,645
ابتدائی تو‏ں پہلے 413,782 3,252,278 3,666,060 100.00
ابتدائی 741,035 4,646,111 5,387,146 79.33
وسطی 613,188 2,911,563 3,524,751 48.97
میٹرک 647,919 2,573,798 3,221,717 29.11
ثانوی 272,761 728,628 1,001,389 10.95
بی۔ اے، بی۔ ایس۔ سی ڈگری 20,359 42,773 63,132 5.31
ایم۔ اے، ایم۔ ایس۔ سی ڈگری 183,237 353,989 537,226 4.95
ڈپلومہ، سرٹیفیکیٹ 82,037 165,195 247,232 1.92
دوسرے 19,766 75,226 94,992 0.53

وڈے یونیورسٹیاں، کالجاں تے ادبی تنظیماںلکھو

فائل:اسلامیہ کالج.jpg
اسلامیہ کالج، پشاو‏ر

1 جہانزیب کالج سیدو شریف 2 یونیورسٹی سوات

لوک موسیقیلکھو

پشتو لوک موسیقی پورے خیبر پختونخوا وچ مقبول ا‏‏ے۔ پشتو لوک موسیقی اپنے اندر کئی سو سالاں د‏‏ی روایات اپنے اندر سموئے ہوئے ا‏‏ے۔ پشتو موسیقی وچ استعمال ہونے والے وڈے آلات رباب، منگے تے ہارمونیم نيں۔
کھوار لوک موسیقی چترال تے شمالی سوات وچ مقبول ا‏‏ے۔ کھوار موسیقی دے سُر پشتو موسیقی تو‏ں مختلف نيں۔ چترالی ستار سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والی آلۂ موسیقی ا‏‏ے۔


بولیلکھو

پرانے ویلیاں توں ایتھے ہند-آریائی بولیاں بولی جاندیاں سن۔ سنسکرت دی پہلی گریمر لکھن والا پانینی ایتھے دا واسی سی تے فیر ایتھے ای سنسکرت دی گریمر دی کتاب لکھی گئی۔ سنسکرت دے نال اودیاں پراکرتاں وی ایتھے بولی جاندیاں سن۔ گندھارہ ویلے سنسکرت دی پراکرت گندھاری ایتھے چلدی سی۔ پر ہن اے ہندکو/پنجابی دی مورت چ بولی جاندی اے۔ صوبا خیبر وچ پشتو ایہدے رلے ملے تے لہندے پاسیاں وچ بولی جاندی اے ۔

اردو ورکاری تے ملن ورتن دی بولی اے تے انگریزی وی سرکاری بولی اے ۔

حوالےلکھو

باہرلے جوڑلکھو

سانچہ:پاکستان دی سیاسی تقسیم سانچہ:موضوعات خیبر پختونخوا

سانچہ:پاکستان دے موجودہ وزرائے اعلی