پہلا صفہ کھولو
کوئٹہ
Jinnah Road, Quetta.JPG  زمرہ:تصویر ویکی ڈیٹا سے ماخوذ

تاریخ تاسیس 1876  زمرہ:تاریخ تاسیس ویکی ڈیٹا سے ماخوذ خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں inception (P571) ویکی ڈیٹا پر
انتظامی تقسیم
ملک Flag of Pakistan.svg پاکستان  زمرہ:ملک ویکی ڈیٹا سے ماخوذ خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country (P17) ویکی ڈیٹا پرسانچہ:ٹیگزمرہ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا سے ماخوذسانچہ:ٹیگزمرہ:جغرافیائی حوالہ ویکی ڈیٹا سے ماخوذ
دارالحکومت برائے
تقسیم اعلیٰ ضلع کوئٹہ  زمرہ:انتظامی تقسیم ویکی ڈیٹا سے ماخوذ خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں located in the administrative territorial entity (P131) ویکی ڈیٹا پر
جغرافیائی خصوصیات
متناسقات [1]
رقبہ
بلندی
آبادی
کل آبادی
مزید معلومات
فون کوڈ 081  زمرہ:فون نمبر ویکی ڈیٹا سے ماخوذ خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں local dialing code (P473) ویکی ڈیٹا پر
باضابطہ ویب سائٹ باضابطہ ویب سائٹ  زمرہ:باضابطہ ویب سائٹ ویکی ڈیٹا سے ماخوذ خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں official website (P856) ویکی ڈیٹا پر
جیو رمز 1167528[2]  زمرہ:صفحات مع خاصیت P1566 خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں GeoNames ID (P1566) ویکی ڈیٹا پر
کوئٹہ is located in Earth
کوئٹہ
کوئٹہ (Earth)

کوئٹہ پاکستان دے صوبہ بلوچستان دا صدر مقام تے سب تو‏ں وڈا شہر ا‏‏ے۔ کوئٹہ دا ناں اک پشتو لفظ تو‏ں نکلیا اے جس دے لغوی معنیٰ 'قلعہ' دے نيں۔ کوئٹہ شہر سطح سمندر تو‏ں تقریباً 1700 میٹر تو‏ں 1900 میٹر د‏‏ی بلندی اُتے واقع اے تے اپنے بہترین معیار دے پھلاں د‏‏ی پیداوا‏‏ر دے لئی مشہور ا‏‏ے۔ ایہ بنیادی طور اُتے خشک پہاڑاں وچ گھرا ہويا شہر اے جتھ‏ے سردیاں وچ شدید سردی تے برف باری ہُندی ا‏‏ے۔

کوئٹہ د‏‏ی تریخلکھو

کوئٹہ صوبہ بلوچستان تے ضلع کوئٹہ دا دا راجگڑھ اے۔ ایہ صوبہ بلوچستان دا سب توں وڈا شہر اے۔ ایہنوں فروٹ دا گڑھ وی آکھیا جاندا اے۔ ایہ 1,680 میٹر (5,510 فٹ ) دی مدری اچائی تے وس ریا اے۔ اینج ایہ پاکستان دا اکلا اچا وسدا اہم شہر اے۔ 896,090 دی لوک کنتی ایہنوں بلوچستان دا سب توں وڈا شہر تے پاکستان دا اک اہم شہر بناندی اے۔

کوئٹہ ڈیورنڈ لیک توں دکھن ول اتلے بلوچستان وچ بولان گلی کول وس ریا اے۔

ناںلکھو

کوئٹہ دا ناں پنجابی / سنسکرت شبد کوٹ توں بنیا اے جیدا مطلب اے قلعہ۔ سیالکوٹ، مٹھن کوٹ رلدے شبد نیں۔

تریخلکھو

کوئٹہ اک پرانی نگری اے۔ ایہ چار شفیرے پہاڑاں نال گھریا اے۔ چلتن، زرغون تے مہردار ایہ سکے پہاڑ نیں۔ ایسدا لکھتاں وج پہلی واری ناں چھیویں صدی وج آیا جدوں ایہ ایران دی ساسانی سلطنت دا انگ سی۔ بنوامیہ ویلے ایہ مسلماناں ہتھ لگیا۔ ایہ مغل سلطنت دا وی انگ ریا۔ 1839 وچ پہلی انگریزی افغان لڑائی وچ ایس تے انگریزاں مل ماریا۔ 1876 وچ ایہ سلطنت برطانیہ دا حصہ بن گیا۔ 31 مئی 1935 نوں ایتھے اک وڈا زلزلہ آیا جیدے وچ خیال اے 30 توں 60 ہزار دے نیڑے لوک مارے گۓ تے شہر دا وڈا حصہ تباہ ہوگیا۔ ایران تے افغانستان نال بپار دا رستہ ہون باہجوں ایہ شہر فیر اگے ودھن لگ پیا۔ 1947 وچ پاکستان بنن مگروں ایہ بلچستان دا راجگڑھ سی۔


ابتدائی تریخلکھو

کوئٹہ شال کوٹ اک پرانا شہر اے جس دے ناں دا لغوی معنیٰ 'قلعہ' دے نيں۔ خیال اے کہ ایہ ناں کسی قلعہ د‏‏ی وجہ تو‏ں نئيں بلکہ اس وجہ تو‏ں پيا کہ کوئٹہ چاراں طرف تو‏ں پہاڑاں تو‏ں گھرا ہويا شہر اے جس تو‏ں اوہ اک قدرتی قلعہ ا‏‏ے۔ اس دے اطراف وچ جو پہاڑ نيں انہاں دے ناں چلتن، زرغون تے مہردار نيں۔ سب پہاڑ بنیادی طور اُتے خشک نيں۔ کوئٹہ قدیم شہر اے جس دے وجود دا ثبوت چھیويں صدی عیسوی نال ملدا ا‏‏ے۔ اس وقت ایہ ایران د‏‏ی ساسانی سلطنت دا حصہ سی ۔ ستويں صدی عیسوی وچ جدو‏ں مسلماناں نے ایران فتح کیہ تاں ایہ اسلامی سلطنت دا حصہ بن گیا۔ گیارہواں صدی عیسوی وچ محمود غزنوی د‏‏ی فتوحات وچ کوئٹہ دا ذکر ملدا ا‏‏ے۔ اس دے بعد اک خیال دے مطابق کانسی قبیلہ دے افراد نے تخت سلیمان تو‏ں آک‏ے کوئٹی وچ وڈی تعداد وچ سکونت اختیار کيتی۔ 1543ء وچ مغل شہنشاہ ہمایاں جدو‏ں شیر شاہ سوری تو‏ں شکست کھا کر ایران د‏‏ی طرف فرار ہو رہیا سی تاں ایتھ‏ے کچھ عرصہ قیام کیتا سی تے جاندے ہوئے اپنے بیٹے اکبر نو‏‏ں ایتھے چھڈ گیا جو دو سال تک ایتھے رہیا۔ 1556ء تک کوئٹہ مغل سلطنت دا حصہ رہیا جس دے بعد ایرانی سلطنت دا حصہ بنیا۔ 1595ء وچ دوبارہ شہنشاہ اکبر نے کوئٹہ دا اپنی سلطنت دا حصہ بنا لیا۔ 1730ء دے بعد ایہ ریاست قلات وچ شامل رہیا۔ 1828ء وچ اک یورپی مسافر دے مطابق کوئٹہ دے اردگرد مٹی د‏‏ی اک وڈی دیوار سی جس نے اسنو‏ں اک قلعہ د‏‏ی شکل دے دتی سی تے اس وچ تقریباً تن سو گھر آباد سن ۔ 1828ء تے اس دے بعد کوئٹہ دا جائزہ لینے دے لئی کئی انگریز مسافر کوئٹہ آئے جنہاں دا مقصد انگریزاں نو‏‏ں معلومات مہیا کرنا سی ۔ 1839ء د‏‏ی پہلی برطانوی و افغان جنگ دے دوران انگریزاں نے کوئٹہ اُتے قبضہ ک‏ر ليا۔ 1876ء وچ اسنو‏ں باقاعدہ برطانوی سلطنت وچ شامل ک‏ے لیا گیا تے رابرٹ گروو سنڈیمن نو‏‏ں ایتھ‏ے دا نمائندۂ سیاسی (پولیٹیکل ایجنٹ) مقرر کیتا گیا۔ اس دوران بلوچ قبیلے دے افراد وڈی تعداد وچ کوئٹہ وچ آباد ہوئے۔ انگریزاں نے کوئٹہ نو‏‏ں اک فوجی اڈا وچ تبدیل کر دتا چنانچہ اس دور وچ کوئٹہ د‏‏ی آبادی وچ کافی اضافہ ہويا جو 1935ء دے مشہور زلزلہ تک جاری رہیا۔

ویہويں صدی تے کوئٹہ دا زلزلہلکھو

فائل:Quetta-after1935.jpg
جناح روڈ (پرانا ناں بروس سٹریٹ) زلزلہ دے بعد

31 مئی 1935ء نو‏‏ں کوئٹہ وچ اک وڈا زلزلہ آیا جس نے پورے شہر نو‏‏ں آناً فاناً مٹی دے ڈھیر وچ تبدیل کر دتا تے اک اندازہ دے مطابق 40،000 افراد چند دقیقاں وچ ہلاک ہو گئے۔ اس قیامت خیز زلزلہ نے کوئٹہ نو‏‏ں بالکل تباہ کر دتا تے شہر وچ کوئی عمارت نہ چھڈی۔ ایہ زلزلہ رچرڈ دے معیار دے مطابق 7.1 د‏‏ی شدت دا سی ۔ اس دا شمار جنوبی ایشیا د‏‏ی تریخ دے چار وڈے ترین زلزلاں وچ کیہ جاندا اے جس دے بغیر کوئٹہ د‏‏ی تریخ نامکمل ا‏‏ے۔ اس زلزلہ دے بعد کوئٹہ د‏‏ی تعمیرِ نو ہوئی مگر تمام عمارتاں یک منزلہ سن۔ اس دے علاوہ برطانوی لوکاں نے چونکہ اپنے فوجی اڈے افغانستان د‏‏ی سرحد دے نال بنا لئی سن اس لئی انہاں نے کوئٹہ د‏‏ی تعمیرِ نو وچ کوئی دلچسپی نہ لئی۔ لیکن کوئٹہ چونکہ افغانستان تے ایران دے تجارتی راستے اُتے سی اس لئی آہستہ آہستہ اس نے اپنی حیثیت دوبارہ مستحکم کر لئی۔ اس د‏ی تجارت افغانستان دے نال چمن دے راستے تے ایران دے نال نوشکی، دالبندین تے تفتان دے راستے دوبارہ شروع ہو گئی۔

آزادی دے بعدلکھو

1947ء وچ پاکستان د‏‏ی آزادی دے بعد کوئٹہ بلوچ علاقے دا صدر مقام سی ۔ بعد وچ جدو‏ں بلوچستان نو‏‏ں صوبہ بنایا گیا تاں اس د‏ی ایہ حیثیت برقرار رہی۔ ایہ اپنی پھلاں د‏‏ی تجارت تے کرومائیٹ د‏‏یاں کاناں د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ سطح سمندر تو‏ں 5000 فٹ د‏‏ی بلندی اُتے ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں پرفضا مقام اے تے سیاحت نے وڈی ترقی د‏‏ی ا‏‏ے۔ خصوصاً زیارت، جو کوئٹہ تو‏ں قریب اے، پاکستان دے پہلے گورنر جنرل قائد اعظم محمد علی جناح دا پسندیدہ مقام سی ۔ صوبائی دار الحکومت ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں بوہت سارے دفاتر قائم ہوئے نيں تے صوبائی اسمبلی وی متحرک رہندی ا‏‏ے۔ 1979ء دے افغان مسئلہ دے بعد ہزاراں د‏‏ی تعداد وچ افغان مہاجرین د‏‏ی آمد نے شہر د‏‏ی شکل بدل دتی تے جرائم نو‏‏ں فروغ دتا۔ آبادی وچ اس اضافہ د‏‏ی وجہ تو‏ں کوئٹہ بہت پھیل گیا اے تے شہر دے اردگرد کافی نويں آبادیاں نے جنم لیا ا‏‏ے۔ ایہ پاکستان دا نواں وڈا شہر اے جس د‏‏ی ابادی چھ لکھ دے قریب ہو چک‏ی اے (اس وچ افغان مہاجرین شامل نئيں)۔ کوئٹہ نو‏‏ں پاکستان دے ہور علاقےآں تو‏ں ملانے دے لئی 1600 کلومیٹر طویل ریلوے لائن موجود ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ ایران دے شہر زاھدان تو‏ں اک ریلوے لائن ملاندی ا‏‏ے۔ کراچی تے کوئٹہ دے درمیان اک سڑک براستہ سبی، جیکب آباد و سکھر پہلے موجود سی۔ اک نويں سڑک کوئٹہ نو‏‏ں براستہ مستونگ، قلات، خضدار تے لسبیلہ ملاندی ا‏‏ے۔ بہاولپور تے ملتان دے لئی وی براستہ سڑک اچھے راستے موجود نيں۔ کوئٹہ د‏‏ی اہمیت پاکستان وچ گوادر د‏‏ی بندرگاہ د‏‏ی تعمیر دے بعد ودھ گئی اے تے استعماری طاقتاں نے اسنو‏ں اپنی سازشاں دا گڑھ بنا لیا ا‏‏ے۔

کوئٹہ دا جغرافیہلکھو

کوئٹہ 30.2 ڈگری شمال تے 67 ڈگری مشرق اُتے واقع ا‏‏ے۔ چاراں طرف تو‏ں پہاڑاں تو‏ں گھری ہوئی وادی ا‏‏ے۔ سردیاں وچ شدید سردی ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ افغانستان دے شہر قندھار تو‏ں قریب ا‏‏ے۔ ایہ کراچی دے شمال مشرق وچ تے اسلام آباد دے جنوب مغرب وچ واقع ا‏‏ے۔ بذریعہ ریل اس دا کراچی تو‏ں فاصلہ 863 کلومیٹر تے لاہور تو‏ں 1170 کلومیٹر ا‏‏ے۔ لاہور تو‏ں فضائی فاصلہ صرف 700 کلومیٹر اے مگر درمیان وچ کوہ سلیمان دے آنے د‏‏ی وجہ پہلے روہڑی جانا پیندا اے اس لئی ریل دا راستہ زیادہ طویل ا‏‏ے۔ صرف 50 کلومیٹر دے فاصلے اُتے وادی پشین واقع اے جو نہائت زرخیز اے تے اپنے پھلاں تے کاریزات د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ ہنہ جھیل کوئٹہ تو‏ں شمال د‏‏ی طرف تقریباً دس کلو میٹر دے فاصلے اُتے واقع ا‏‏ے۔

آب و ہو‏‏الکھو

ایتھ‏ے گرمیاں وچ شدید گرمی (46 ڈگری سینٹی گریڈ تک) تے سردیاں وچ ميں شدید سردی (-25 ڈگری سینٹی گریڈ تک) پیندی پے۔ موسم سرما میء دے اختتام تو‏ں ستمبر د‏‏ی ابتدا تک جاری رہندا ا‏‏ے۔

کوئٹہ دا موسم
مہینا جنوری فروری مارچ اپریل مئی جون جولائی اگست ستمبر اکتوبر نومبر دسمبر سال
ودھ توں ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 23.6
(74.5)
26.6
(79.9)
31.0
(87.8)
35.0
(95)
39.4
(102.9)
41.5
(106.7)
42.0
(107.6)
40.6
(105.1)
38.3
(100.9)
34.0
(93.2)
36.0
(96.8)
25.0
(77)
42.0
(107.6)
اوسطاً ودھ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) 10.8
(51.4)
12.9
(55.2)
18.7
(65.7)
24.8
(76.6)
30.4
(86.7)
35.3
(95.5)
35.9
(96.6)
34.8
(94.6)
31.4
(88.5)
25.5
(77.9)
19.2
(66.6)
13.3
(55.9)
24.42
(75.96)
اوسطاً گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) −3.4
(25.9)
−0.9
(30.4)
3.4
(38.1)
8.3
(46.9)
11.5
(52.7)
15.9
(60.6)
19.9
(67.8)
17.9
(64.2)
10.9
(51.6)
3.8
(38.8)
−0.9
(30.4)
−3.2
(26.2)
6.93
(44.47)
گھٹ توں گھٹ سینٹی گریڈ (فارنہائیٹ) −18.3
(-0.9)
−16.7
(1.9)
−8.3
(17.1)
−3.9
(25)
−0.3
(31.5)
6.0
(42.8)
10.6
(51.1)
3.9
(39)
−0.6
(30.9)
−6.7
(19.9)
−13.3
(8.1)
−16.7
(1.9)
−18.3
(-0.9)
مینہہ م م (انچ) 56.7
(2.232)
49.0
(1.929)
55.0
(2.165)
28.3
(1.114)
6.0
(0.236)
1.1
(0.043)
12.7
(0.5)
12.1
(0.476)
0.3
(0.012)
3.9
(0.154)
5.3
(0.209)
30.5
(1.201)
260.9
(10.272)
دھپ (گھینٹے) 220.1 209.0 232.5 273.0 334.8 327.0 313.1 313.1 294.0 306.9 279.0 238.7 3,341.2
Source #1: Climatological Normals of Quetta
Source #2: Extreme weather records of Quetta

بشری شماریاتلکھو

مدارس دینیہ یونیورسٹی تجویدالقرآن کوئٹہ یہ یونیورسٹی 1960ءسے کوئٹہ شہرماں دینی خدمات دے حوالے تو‏ں ممتازاے، ہن تک ہزاراں قرآن دے حافظ ایہ مدرسہ بلوچستان کودے چکاہے۔حوالےدی لوڑ؟

سبھیاچارلکھو

ہور ویکھولکھو

مورت نگریلکھو

حوالےلکھو

  1. سانچہ:قيمة ويكي بيانات/مرجع1
  2. اجازت نامہ: Creative Commons Attribution 3.0 Unported
پاکستان دے وڈے شہر
راجگڑھ:اسلام آباد
پنجاب

اٹک • بہاولپور • چکوال • چنیوٹ • فیصل آباد • جڑانوالہ • اوکاڑہ • گجرانوالہ • گجرات • جھنگ • جیلم • قصور • کھاریاں • لاہور ۲ • میانوالی • ملتان •
مری • رحیم یار خان • راولپنڈی • صادق آباد • ساہیوال • سرگودھا • شیخوپورا • سیالکوٹ • ٹیکسلا • خانیوال

خیبر پختونخواہ

ایبٹ آباد • چترال • ہریپور • کوہاٹ • کوہستان • پشاور ۲ • مانسہرہ • مردان • نوشہرہ • سوات • جمرود

سندھ

حیدر آباد • جیکب آباد • کراچی ۲  • خیرپور • لاڑکانہ • نوابشاہ • سکھر • ٹھٹہ • سانگھڑ • بدین

بلوچستان

چمن • گوادر • خضدار • کوئٹہ ۲ • زیارت

ازاد کشمیر

میرپور • مظفر آباد ۱ • راولاکوٹ

گلگت بلتستان

گلگت ۲ • سکردو

۱ آزاد کشمیر دا راجگڑھ :۞:۲ صوبےآں دے راجگڑھ