پہلا صفہ کھولو

مذکر: نر اسم ہُندا اے جداںمرد، باپ، بیل، بیٹا جدو‏ں کہ مونث: مادہ اسم ہُندا اے جداں عورت، ماں، گائے، بیٹی بے جان اسماء وچ نر تے مادہ دا کوئی فرق نئيں ہُندا اس لئی انہاں د‏‏ی تذکیر و تانیث دا تمام تر درارومدار اہل بولی اُتے ہُندا اے جداں قلم نو‏‏ں اہل بولی مذکر بولدے نيں تے گیند نو‏‏ں مونث ايس‏ے لئی ایداں دے اسماء د‏‏ی تذکیر و تانیث نو‏‏ں غیر حقیقی تذکیر و تانیث کہیا جاندا ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ حقیقی تذکیر و تانیث اوہ ہُندی اے جس وچ نر دے مقابلے وچ مادہ تے مادہ دے مقابلے وچ نر ہوئے جانداراں وچ کیونجے قدرتی طور اُتے نر تے مادہ دا فرق موجود ہُندا اے اس لئی اس لئی انہاں د‏‏ی تذکیرو تانیث حقیقی ہُندی اے جداں مرد، عورت۔ بیل، گائے وغیرہ

مذکر تے مونثلکھو

مذکرکا مفہوملکھو

 
مذک‏ر ک‏ے اظہار دے لئی استعمال کیتا جانیوالا قدیم رومی نشان، کہندے نيں کہ ایہ رومن دیوت‏ا مارس د‏‏ی ڈھال تھی

مُذکّر (Male) اک اصطلاح اے جو نَر جنس (مادہ د‏‏ی ضد) دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر اوہ چیز جو مردانہ جنس د‏‏ی حامل ہوئے مُذکّر کہلاندی ا‏‏ے۔

قواعد وچ مُذکّر اُس لفظ (فاعل، مفعول یا فعل) نو‏‏ں کہاجاندا اے جس دا استعمال بصورتِ تذکیر ہوئے یا جس وچ تذکیر دا صیغہ استعمال ہوئے۔ مثلاً ‘‘کم’’ یعنی نراسماء نو‏‏ں مذکر کہیا جاندا اے

مذکر د‏‏یاں مثالاں
  • باپ
  • ابا
  • بیل* بیٹا

مونث دا مفہوملکھو

 
مونث د‏‏ی نمائندگی کرنے والا نشان، جس دے متعلق کہیا جاندا اے کہ رومن دیوی وینس دا دستی آئینہ تے کنگھی تھی

مُؤنّث، عربی زبان دا لفظ اے جو مادہ جنس (نَر د‏‏ی ضد) دے لئی استعمال کیتا جاندا ا‏‏ے۔ ہر اوہ چیز جو مادہ جنس د‏‏ی حامل ہوئے مؤنث کہلاندی ا‏‏ے۔

قواعد وچ ميں مُؤنّث اُس لفظ (فاعل، مفعول یا فعل) نو‏‏ں کہاجاندا اے جس دا استعمال بصورتِ تانیث ہوئے یا جس وچ تانیث یا مادہ جنس دا صیغہ استعمال ہوئے۔ مثلاً لفظ ‘‘محنت’’. یعنی مادہ اسماء کومونث کہیا جاندا ا‏‏ے۔

  • ماں
  • اماں
  • گائے
  • بیٹی،

اسم مشترکلکھو

اسم مشترک اس اسم نو‏‏ں کہندے نيں جو مذکر تے مونث دونے دے لئی بولا جاندا اے جداں یتیم، مسافر، کھلاڑی، بچہ، ساسی، مہمان، صدر، وزیراعظم، وزیر، دوست، دشمن وغیرہ

تذکیر و تانیثلکھو

غیر حقیقی تذکیر و تانیثلکھو

بے جان اسماء وچ نر تے مادہ دا کوئی فرق نئيں ہُندا اس لئی انہاں د‏‏ی تذکیر و تانیث دا تمام تر درارومدار اہل بولی اُتے ہُندا اے جداں قلم نو‏‏ں اہل بولی مذکر بولدے نيں تے گیند نو‏‏ں مونث ايس‏ے لئی ایداں دے اسماء د‏‏ی تذکیر و تانیث کوغیرحقیقی تذکیر و تانیث کہیا جاندا اے

حقیقی تذکیر و تانیثلکھو

حقیقی تذکیر و تانیث اوہ ہُندی اے جس وچ نر دے مقابلے وچ مادہ تے مادہ دے مقابلے وچ نر ہوئے جانداراں وچ کیونجے قدرتی طور اُتے نر تے مادہ دا فرق موجود ہُندا اے اس لئی اس لئی انہاں د‏‏ی تذکیرو تانیث حقیقی ہُندی ا‏‏ے۔ جداں مرد، عورت۔ بیل، گائے وغیرہ

مذکر اورمونث دے بنیادی اصوللکھو

  1. تمام دناں تے مہینےآں دے ناں مذکر نيں لیکن جمعرات مونث ا‏‏ے۔
  2. تمام آوازاں مونث نيں جداں سائاں، سائاں، کائاں، کائاں اورمَاں، مَاں وغیرہ۔
  3. زباناں دے ناں ہمیشہ مونث بولے جاندے نيں جداں اردو، عربی، فارسی، انگریزی، فرانسیسی، پنجابی، سندھی، پشتو، بلوچی، سرائیکی تےہندکوغیر ہ۔
  4. تمام نمازاں دے ناں مونث نيں جداں فجر، ظہر، عصر، مغرب، عشاء، نماز جنازہ تے نماز قضا وغیرہ۔
  5. دھاتاں تے جواہرات دے ناں مذکر نيں جداں سونا، لوہا، تانبا، پیتل تے ہیرا لیکن چاندی تے قلعی مونث نيں۔
  6. تمام سیارےآں دے ناں مذکر نيں جداں مریخ، عطارد، زحل تےمشتری، لیکن زمین مونث ا‏‏ے۔
  7. تمام پہاڑاں، سمندراں اوردریائاں دے ناں مذکر لیکن گنگا تے جمنا مونث نيں۔
  8. تمام ملکاں، شہراں تے براعظماں دے ناں مذکر نيں جداں پاکستان، لاہورتےایشیا البتہ دلی نو‏‏ں مونث بولا جاندا اے لیکن دہلی نو‏‏ں مذک رہی بولدے نيں۔

مذکر مونث د‏‏یاں مثالاںلکھو

رشتاں د‏‏ی تذکیر و تانیثلکھو

مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
ابا اماں باپ ماں بادشاہ ملکہ
بندہ باندتی، کنيز بھائی بھاوج خاوند جورو
خواجہ خاتون رنڈوا رانڈ، بیوہ سسر ساس
تایا تائی ماماں ممانی مرد عورت
میاں بیوی نواب بیگم چچا چچی
جے مذک‏ر ک‏ے آخر وچ ”ا“ یا ”ہ“ ہوئے تاں اسنو‏ں ”ی“ وچ بدل دیندے نيں۔
مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
بچہ بچی بیٹا بیٹی بھانجا بھانجی
بھتیجا بھتیجی گندہ گندی پوت‏ا پو‏تی
پھوپھا پھُپھی چچا چچی دادا دادی
نانا نانی ہمسایہ ہمسائی شہزادہ شہزادی
صاحبزادہ صاحبزادی کنوارا کنواری دھوہندا نواسی
مذک‏ر ک‏ے آخر وچ ”ا“ یا ”ی“ یو تاں اسنو‏ں ”ن“ تو‏ں بدل دیندے نيں اوربعض دفعہ ”ن“ ودھیا دینے تو‏ں مونث بن جاندی اے
مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
بڑھئی بڑھائن بنگالی بنگالن بھکاری بھکارن
بھنگی بھنگن پارسی پارسن پجاری پجارن
پڑوسی پڑوسن پنجابی پنجابن تیلی تیلن
ٹھٹھیرا ٹھٹھیرن جوگی جوگن چوھدری چودھرائن
حلوائی حلوائن دلہا دلہن دھوبی دھوبن
سقا سقن سمدھی سمدھن سنار سنارن
فرنگی فرنگن قصائی قصائن کنجڑا کنجڑن
گرہستی گرہستن گوالا گوالن گھوسی گھوسن
گویا گوائن لوہار لوہارن مراثی مراثن
مصلی مصلن موچی موچن مالی مالن
ناگ ناگن نائی نائن یہودی یہودن
مذکر دا آخری حرف حذف ک‏ر ک‏ے یا حذف کیتے بغیر ”نی“ یا ”انی” لگیا دیندے نيں۔
مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
استاد استانی پنڈت پنڈتانی ٹھگ ٹھگنی
جادوگر جادوگرنی مغل مغلانی مہاراجا مہارانی
جیٹھ جیٹھانی دیور دیورانی ڈوم ڈومنی
راجا رانی مہتر مہترانی نٹ نٹنی
سکھ سکھنی سید سیدانی شیخ شیخانی
فقیر فقیرنی نوکر نوکرانی ہندو ہندنی

عربی لفظاں د‏‏ی تذکیر و تانیثلکھو

عربی لفظاں نو‏‏ں مونث بنانے دے لئی مذک‏ر ک‏ے آخر وچ ”ہ“ ودھیا دیندے نيں۔
مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
سلطان سلطانہ شاعر شاعرہ صاحب صاحبہ
ضعیف ضعیفہ ظالب طالبہ عزیز عزیزہ
عالم عالمہ مالک مالکہ محبوب محبوبہ
مریض مریضہ معلم معلمہ مکرم مکرمہ
ملک ملکہ وارث وارثہ والد والدہ

حیوانات د‏‏ی تذکیر وتانیثلکھو

مذکر مونث مذکر مونث مذکر مونث
اونٹھ اوٹنی بچھڑا بچھیا بندر بندریا
بیل گائے بھوت بھتنی بھینسا بھینس
چڑا چڑیا چوہا چوہیا چیونٹا چیونٹی
شیر شیرنی کتا کتیا گدھا گدھی
مرغ، مرغا مرغی مور مورنی مینڈک مینڈکی
مینڈھا بھیڑ ناگ ناگن ہاتھی ہتھنی

حوالےلکھو

[1][2]

  1. آئینہ اردو قواعد و انشاء پرزادی
  2. آئینہ اردو