پہلا صفہ کھولو

پہلی بلقان لڑائیلکھو

 
جرمنی ، فرانس ، روس ، آسٹریا - ہنگری ، اتے بریٹین بلقان دے سامراجوادی اتے قوم پرست تناو روپی سمسماتے ہنڈے دے ڈھکن نوں بند رکھن ( اکو جہے یوروپی لڑائی نوں روکن ) دی کوشش کردے ہوئے ۔ 1912 اتے 1913 وچ اوہ اسوچ کامیاب رہے پر 1914 وچ نہیں ۔

جرمنی ، فرانس ، روس ، آسٹریا-ہنگری ، اتے برطانیہ دے اک اکو جہے یوروپی لڑائی نوں روکن لئی بلقان وچ سامراجوادی اتے قوم پرست تناواں ولوں سحر ہنڈا اتے ڈھکن رکھن لئی کوشش ۔ اوہ 1912 اتے 1913 وچ کامیاب رہے سن لیکن 1914 وچ کامیاب نہیں ہوئے ۔

سن 1912 وچ روس اتے فرانس وچ ایہہ سمجھوتا ہو گیا کہ جیکر بلقان جزیرہ نما دے سوال اتے جرمنی اتے آسٹریا روس ولوں لڑائی کرنگے تاں فرانس روس دے نال رہے گا ۔ فرانسیسی مدد دا بھروسہ مل جان اتے بلقان وچ روس بے روک ٹوک دخل اندازی تے کاروائیاں کرن لگا ۔ روس دے اکسانے اتے چار بلقان ریاستاں نے ملکے سن 1912 وچ خفیہ روپ ولوں اک سمجھوتا کیتا ۔ ایہہ راج سن یونان ، بلغاریہ ، مونٹینیگرو اتے سربیا ۔ اس ویلے ترکی کمزور ہو گیا سی اتے اتھے آنترک بد امنی پھیلی ہوئی سی ۔ بلقان ریاستاں دے سمجھوتے دا مقصد ایہہ سی کہ اوہ ترکی ولوں لڑائی کرکے اسدے راج نوں یوروپ ولوں ختم کر دیو ، اسدے بعد جتے ہوئے کھیتراں نوں آپس وچ ونڈ لوؤ ۔ مقدونیہ اُتے اس ریاستاں دی لوبھی نظر خاص روپ ولوں سی ۔ اسلئی اس سمجھوتے وچ ایہہ وی واضع کر لیا گیا سی کہ ترکی دی ہار دے بعد مقدونیہ دے علاقےآں نوں کس پرکار وکھرا کیتا جاویگا ۔ ایہہ مقررہ ہو گیا سی کہ مقدونیہ دا پرمکھ حصہ [[ بلغاریہ ]] نوں دتا جاویگا اتے البانیا ، سربیا نوں دے دتے جاویگا ۔

ایہہ سمجھوتا ہو جان اتے بلقان ریاستاں نے اک بہانہ لے کے ترکی دے خلاف 17 اکتوبر 1912 نوں لڑائی دا اعلان کر دتا ۔ اس ریاستاں دا کہنا سی کہ مقدونیہ وچ عیسائیاں دے نال بہت کرور ظلم ہو رہا اے ۔ ات : اوہ مقدونیہ نوں ترکی دے گھرنت راج ولوں آزاد کرنا چاہندے اے ۔ انھاننے ترکی ولوں مقدونیہ وچ سدھار کرن نوں کیہا اتے ترکی دی مناہی کرن اتے لڑائی شروع ہو گئی۔ ترکی فوج بری طرحاں ہار گئی اتے بلقان ریاستاں نوں فیصلہ کن کامیابی ملی ۔ ماٹینیگرو اتے سربیا دیاں فوجاں نے البانیا اتے اپنا حق کر لیا ۔ یونانی فوجاں نے ایڈریانوپل دے مشہور قلعہ بندی نوں ترکاں ولوں کھوہ لیا ۔ بلگیرئن فوج تھیرس اتے حملہ کرکے پرمکھ ترک فوج اتے فتح حاصل کردی ہوئی کانسٹیٹنوپل دے بہت نزدیک پہنچ گئی ۔ اس ویلے ترکی دے ساہمنے اک ہی رستہ سی ۔ ادھر یوروپ دے ہور ملک ترکی دی حالت اتے فکرمند ہو رہے سن ۔ انھاننے دخل اندازی کرکے ترکی اتے بلقان ریاستاں وچ اک غیرمستقل صلح کروا دتی ۔ اسدے بعد دوناں پکھاں دے نمائندے مستقل صلح کرن لئی لندن وچ اکٹھے ہوئے ۔ بلقان ریاستاں دی صلح دیاں شرطاں ترکی لئی وڈیاں منہگیاں سن ۔ انھاننوں قبول کرن اتے ترکی دا یوروپ ولوں وجود ہی مٹ جاندا ۔ اس اتے نوجوانان ترک دے اگوائی وچ ترکاں نے پنّ : لڑائی چھیڑ دتی ۔ اس وار ترکاں دی ہور بری طرحاں ہار ہوئی اتے اوہ اپنے تن اتے وڈے قلعےآں توں ہتھ دھو بیٹھے ۔ نا امید ہوکے ترکی دے سلطان نے صلح دا تجویز کیتا ۔

اک وار پنّ : دوناں پکھاں دے نمائندے 1913 وچ صلح کرن لئی لندن وچ اکٹھے ہوئے ۔ 30 مئی سن 1913 نوں لندن دی صلح ہو گئی جسدے ولوں پہلی بلقان لڑائی ختم ہو گئی ۔ ترکی نوں کریٹ اتے ہور یوروپی کھیتراں ولوں ونچت کر دتا گیا اتے سلطنت عثمانیہ صرف استمبول اتے اسدے آسپاس دے کجھ حصہ تک ہی محدود رہِ گیا ۔ پر اس پرکار چھینے گئے علاقےآں دا آپس وچ ونڈ کرن دے تعلقات وچ بلقان ریاستاں وچ آپس وچ اختلاف ہو گیا ۔

دوسری بلقان لڑائیلکھو

ایہہ کہنا ذرا اوکھا اے کہ دوسرا بلقان لڑائی دا ذمہ واری کس اتے سی ۔ اسوچ شکّ نہیں کہ اس لڑائی وچ آسٹریا اتے اٹلی جویں وڈے دیساں دا ہتھ سی ۔ بلقان لڑائیاں ولوں سابق جو سمجھوتا ہویا سی اسدے مطابق سربیا نوں البانیا مل جانا چاہیدا اے سی ۔ اتے آسٹریا کسے ملّ اتے سربیا دے ماتحت البانیا نہیں ہون دینا چاہندا سی ۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ بوسنیا اتے ہرزیگووینا دی آبادی مکھ : یوگوسلاو اتے سرباں کیتیاں سی ۔ سربیا دے نال ملکے ایہہ پردیش اک طاقتور یوگوسلاو راج دا اساری کرنا چاو رہے سن ۔ جیکر اجیہا ہو جاندا تاں سربیا دی طاقت ودھ جاندی جو آسٹریا لئی اہتکر سی ۔ پھر ، البانیا اتے حق حاصل کرن ولوں سربیا دی پہنچ ایڈریاٹک تک ہو جاندی ۔ اصل وچ آسٹریا دی نظر آپ البانیا نوں اک وکھ راج اعلان کروا دتا ۔

البانیا دے بھنّ وجود دے فلسروپ مقدونیہ دا وبھاجن ہور وی دشکر پرتیت ہون لگا ۔ ہن سربیا نے ایہہ اچھا ظاہر دی کہ البانیا نہیں ملن اتے اسنوں مقدونیہ وچ زیادہ حصہ ملنا چاہیدا اے ۔ اتے اس تعلقات وچ سربیا اتے بلغاریہ آپس وچ سہمت نہیں ہووے سکے ۔ جدوں ایہہ معاملہ پر امن نہیں سلجھ سکیا تدّ دوناں طاقتاں نے طاقت استعمال کرن دا فیصلہ کیتا ۔ 29 جون 1913 دا بلغاریہ نے سربیا دے خلاف لڑائی چھیڑ دتا ۔ اس لڑائی نوں دوسرا بلقان لڑائی دی سنگیا دتی جاندی اے ۔ اس لڑائی وچ یونان ، رومانیا اتے مانٹینیگرو نے بلغاریہ دے خلاف سربیا دا نال دتا ۔ اپنے کھوئے ہوئے علاقےآں دا کجھ حصہ مل جان دی آس وچ ترکی نے وی بلغاریہ دے خلاف بلقان ریاستاں دی مدد کیتی ۔ مجبور ہوکے بلغاریہ نے صلح دی ارداس کیتی ۔

دوناں پکھاں دے نمائندےآں نے رومانیا دے راجگڑھ بخاریسٹ وچ 10 اگست 1913 نوں اک صلح کیتی ۔ اس صلح دے کارن بلغاریہ دی وڈی بے عزتی ہوئی ۔ صلح دے دوارے سربیا اتے مانٹینیگرو نے بہت سارے علاقے حاصل کیتے ۔ یونان نے وی سالونیکا اتے حق حاصل کر لیا ۔ اس وکھریویں دے بعد مقدونیہ دا بچا ہویا حصہ ہی بلغاریہ نوں مل سکیا ۔ اس پرکار دوجی بلقان لڑائی ختم ہوئی ۔

بخارسٹ دی صلح ولوں بلقان ریاستاں وچ کجھ سماں لئی امن قائم ہو گئیا ۔ بلقان لڑائیاں دے فلسروپ سربیا اتے یونان سبتوں زیادہ لابھانوت ہوئے ۔ اس لڑائیاں دا اک بہت نتیجہ ایہہ ہویا کہ یوروپ وچ ترکی سامراج لگبھگ ختم ہو گیا اتے بلقان وچ عیسائی ریاستاں دا دور شروع ہو گیا ۔ ایہہ کہنا ان-بہتر ہووےگا کہ اپروکت لڑائیاں ولوں بلقان مسئلہ شانت ہو گئیا ۔ دوسرا بلقان لڑائی دے دوارے بلقان ریاستاں وچ قومی عصبیت پیدا ہو گئی جسدا نتیجہ سی پہلی جنگ عظیم ۔

بخاریسٹ دی صلح دیاں شرطاںلکھو

  مکھ لیکھ لئی ویکھو: بخاریسٹ دی صلح

دوسرا بلقان لڑائی دا انت بکھاریسٹ دی صلح دے دوارے ہویا ۔ بلگاریا نے ایہہ صلح یونان ، سربیا ، رومانیا اتے ترکی دے نال کیتی ۔ اس صلح وچ نمن گلاں دا فیصلہ ہویا -

  • ( 1 ) رومانیا نوں ڈینیوب دریا دے ساحل اتے واقع سلسٹریا دی قلعہ بندی اتے دوبروجا دا دکھن علاقہ حاصل ہویا ۔
  • ( 2 ) سربیا نوں مکمل شمالی میسڈونیا اتے میناسٹر حاصل ہویا ۔
  • ( 3 ) یونان نوں فلورنا ولوں تھریس تک دا میسڈونیا دا مکمل دکھن علاقہ اتے ایجئن سمندر دی بندرگاہ بناما اتے اوہناں دا ورقے علاقہ حاصل ہویا ۔
  • ( 4 ) بلگاریا دے کول لہندا تھریس دا علاقہ رہیا ۔
  • ( 5 ) ترکی نوں ایڈریانوپل اتے اسدے آسپاس دا علاقہ حاصل ہویا ۔ آسٹریا اتے اٹلی نے سربیا اتے مونٹینیگرو نوں البانیا دا آزاد راج کھڈا کرکے ایڈریاٹک سمندر ولوں دور رکھیا ۔ اس کارن سربیا نے میسڈونیا وچ اسدا نقصان - پورا کرن لئی جتن کیتا ، جسدے فلسروپ بلگاریا نال اسدی لڑائی ہوئی اتے آپس وچ لڑائی ہو گئی ۔

بلقان لڑائیاں دے نتیجےلکھو

اسدے مکھ نتیجہ نیچے لکھے ہوئے -

ترکی دے یوروپی راج دی تباہیلکھو

اس لڑائیاں دے کارن ترکی دے یوروپیئن علاقےآں دا خاتمہ ہویا ۔ حالانکہ یوروپ وچ ترکی دے کول کستنتنیا اتے ایڈریانوپل دے وچکار دا علاقہ ہی باقی رہیا ، پر اوہ ہن صرف ایشیائی راج رہِ گیا ۔ اسدے اخیار توں اسدے یوروپی حصہ دا 1 / 6 حصہ اسدے ہتھوں نکل گیا اتے 2 / 3 یوروپی پرجا اتے ولوں اسدے حق دا انت ہو گیا ۔

بلقان ریاستاں دا پھلارلکھو

انہاں لڑائیاں نال بلقان ریاستاں دے پھلار وچ وڈا وادھا ہوئیا ۔ اس سبھ ریاستاں وچ سبھتوں زیادہ منافعے سربیا اتے یونان نوں حاصل ہوئے ۔ ایہناں دے راج پہلاں توں دگنے ہو گئے ۔ مونٹونیگرو دا راج پہلاں توں دگنا ہو گیا ۔ رومانیا دا وی پھلار ہویا ۔ انہاں لڑائیاں وچ بلغاریا نوں سبھتوں گھٹ منافع حاصل ہویا ، حالانکہ انہاں لڑائیاں وچ اسنے سبھتوں زیادہ حصہ لیا سی اتے اسدا پیسہ اتے آبادی وچ بہت زیادہ نقصان ہوئیا سی ۔

حسد اتے نفرت وچ وادھالکھو

حالانکہ اس لڑائیاں دے دوارے عیسائی پرجا نوں ترکی دے سامراج ولوں مکتی مل گئی سی ، پر اس لڑائیاں دے کارن اس ریاستاں دی طاقت وچ بہت پھلار ہویا اتے اوہناں وچ آپس دی حسد اتے نفرت وچ بہت زیادہ وادھا ہوئیا ۔ بلگاریا ہور ریاستاں نوں ایرشا اتے دویش دی نظر ولوں دیکھن لگا ۔ سربیا ، آسٹریا ولوں بہت غیر مطمعن ہو گیا ، کیونکہ اسدے کارن ہی البانیا دے نویں راج دی اساری ہوئی جسدے نال اوہ ایڈریاٹک سمندر ولوں دور ہو گیا ۔ آسٹریا وی سربیا ولوں ناراض سی ، کیونکہ اسدے پھلار ولوں اسدے ایجئن سمندر تک پجن دے رستے وچ روکاوٹ پیدا ہو گئی ۔ آسٹریا نوں یونان اتے رومانیا ولوں وی بے چینی سی ۔ جرمنی وی سربیا نوں اپنا ویری سمجھدا سی کیونکہ اوہناں دے ولوں جرمنی دے کستنتنیا تک پجن دے رستے وچ اوہ روکاوٹ ہو گیا ۔ ایہہ ملک بخاریسٹ دی صلح دا ختم کرنا چاہندے سن ۔ انھاننوں صرف موقعے دی تلاش سی ۔ جلدی ہی انھاننوں بلقان ریاستاں دے خلاف کم کرن دا موقعے حاصل ہو گیا ، جدوں آسٹریا دے شہزادہ فرڈنینڈ اتے اسدی بیوی دا قتل ساراجیوو وچ دن دہاڑے اک سرب ولوں 28 جون 1914 ای ۔ نوں کیتا گیا ۔ اسدے کارن ہی پہلی جنگ عظیم شروع ہوئی ۔

ہورویکھولکھو

حوالےلکھو