پہلا صفہ کھولو

مشہد ایران دے شہراں وچوں اک اہم شہر اے آبادی دے لحاظ توں اسلامی جمہوریہ ایران دا دوسرا وڈا شہر اے۔ مشہد نوں مشہد مقدس دے ناں توں یاد کیتا جاتاہے۔ اس شہر وچ شیعہ مسلماناں دے عقیدہ دے مطابق اٹھوی‏‏ں امام، علی بن موسی رضا مدفون نیں ، انہاں دے مزار دی موجودگی دی بدولت شہر مشہد دنیا بھر دے بالعموم مسلماناں تے بالخصوص شیعہ مسلماناں دی خاص توجہ دا محور ومرکز اے۔ایرانی اخبار جام جم دے مطابق سالانہ زیارت کرنے والے ایرانی زائرین دی تعداد تن کروڑ ویہہ لکھ (32 ملین) دے لگ بھگ ہُندی اے۔جدونکہ غیر ملکی زائرین دی تعداد دس لکھ توں زائد اے۔[1]

مشہد
طوس
سناباد
—  شہر  —
[[File:
روضہ امام علی رضا علیہ سلام
Nader Shah Tomb
Mashhad Train Station
Hedayat Little Bazzar
Ferdowsi Tomb
Hashemieh
From up: روضہ امام علی رضا, Nader Shah Tomb, Mashhad Train Station, Hedayat Little Bazzar, Ferdowsi Tomb, Mashhad view at night from Hashemieh
|250px|none|alt=|]]
مشہد طوس سناباد is located in Iran
مشہد طوس سناباد
مشہد
طوس
سناباد
ایران وچ مقام
کوارڈینیٹس: 36°18′N 59°59′E / 36.300°N 59.983°E / 36.300; 59.983متناسقات: 36°18′N 59°59′E / 36.300°N 59.983°E / 36.300; 59.983
ملک  ایران
ایران دی انتظامی تقسیم
نشست مشہد
قصبات 10
رقبہ
 - کُل 1,772 کلومیٹر2 (684 میل2)
لوک گنتی (2012)
 - کُل تقریباْ 2,500,000
  ضلع مشہد دی آبادی
ناں آبادی مشہدایران
ٹائم زون ایران معیاری وقت (یو ٹی سی+3.30)

تریخلکھو

بارہ سو برس پہلے مشہد اک چھوٹا سا گاؤں سی خراسان دے صوبے وچ اس دے نزدیک ،20 کلومٹر دے فاصلے اُتے اک وڈا شہر سی جس دا ناں طوس سی ہن طوس تے مشہد تقریبا اک ای شہر بن چکے نیں۔

تاریخی حوالے توں خراسان ایران دا اک اہم تے قدیم صوبہ سی۔ اس وچ اوہ پہلے اوہ تمام علاقہ شامل سی جو ہن شمال مغربی افغانستان اے۔ مشرق وچ بدخشاں تک پھیلیا ہویا سی۔ تے اس دی شمالی سرحد دریائے جیحوں تے خوارزم سن۔ نیشاپور ، مرو ، ہرات تے بلخ اس صوبے دے دارالحکومت رہے نیں۔ ہن اس دا صدر مقام مشہد اے۔ تے مشرقی خراسان مع شہر ہرات افغانستان دی حدود وچ شامل اے۔

نیشابور ، ایران دا اک قدیم شہر صوبہ خراسان دا پہلے صدر مقام بوہت پرانا تے تاریخی شہر اے جس وچ خیام رہ رہے سن ۔

مشہد دے پرانے ناںلکھو

سناباد جاں نوغان اس گاؤں دا ناں اے جو ہن مشہد بن گیا اے تے مشہد دے اک محلے دا ناں وی اے وڈے ہُندے ہوئے اس وچ کئی اک گاؤں شامل ہو گئے ۔

مشہد ناں دی وجہلکھو

عباسی دور مین صوبہ خراسان دے اس گاؤں وچ امام علی رضا (ع) دی شہادت ہوئی۔ اسی شہادت دی مناسبت توں طوس دا ایہ علاقہ مشہد دے ناں توں مشہور ہو گیا۔ مشہد دا مطلب اے جائے مدفن شہید تے اسی مناسبت توں اسنوں مشہد الرضا کہیا جاندا اے۔

امام دی مشہد آنے دی وجہلکھو

شیعاں دا اٹھوی‏‏ں امام حضرت امام رضا (ع) اپنے والد گرامی حضرت امام موسی کاظم(ع)دی بغداد دے زندان وچ شھادت دے بعد سن 183 ھ ق وچ امامت اُتے فائض ہوئے ۔ آنحضرت اپنے دور امامت وچ اٹھارہ سال مدینہ منورہ وچ قیام پزیر سن تے اس دوران ھارون رشید تے اس دے دو بیٹیاں امین تے مامون دی غاصبانہ خلافت دے وی شاھد رہے تے سن 200 ھ ق نوں مامون نے امام نوں خراسان (ایران) آکر اس دی حکومت وچ شریک ہونے دی دعوت دتی ۔

جس طرح مامون عباسی توں نقل کیتا جارہا اے کہ اس نے نذر دی سی کہ اگر اپنے بھائی امین دے نال جنگ وچ کامیاب ہوکر خلافت نوں پہنچا تو حکومت انہاں دے حقدار نوں یعنی آل ابیطالب (ع) دے افضل ترین شخص دے تحویل وچ دے گا ۔ [2]

جدو‏‏ں سن 198 ھ ق نوں اپنے بھائی اُتے غالب آیا تے بغداد نوں فتح کر کے عالم اسلام اُتے حاکم ہویا تو اس نے چاہا اپنے نذر دا وفا کرے تے اس ضمن وچ امام علی بن موسی الرضا علیہ السلام نوں آل ابی طالب (ع) وچوں افضل تر جانیا ۔ اوہ کہندا سی کہ: ما اعلم احدا افضل من ھذا الرّجل علي وجہ الارض؛ وچ روی زمین اُتے اس شخص (امام علی بن موسی الرضا (ع) توں ودھ کے کسے نوں بہتر تے با فضیلت نئی‏‏ں جاندا۔ [3]

اس طرح اس نے اپنے سرداراں وچوں " رجاء بن ابی ضحاک " نامی سردار نوں عیسی جلودی دے نال مدینہ روانہ کیتا تاکہ امام رضا علیہ السلام نوں خراسان آنے دا دعوت دتیاں ۔ [4]

امام رضا علیہ السلام چونکہ بنی عباسی خلیفاں دی مکر و فریب توں بخوبی واقف سن اس لئی دعوت قبول کرنے توں اجتناب کیتا تے "مرو " ( مامون دا راجگڑھ) جانے توں مدینہ وچ رہنے نوں ای ترجیح دتی۔ مگر مامون دے اصرار دے سامنے کچھ نہ چلی تے ناچار دعوت نوں قبول کیتا ۔ آنحضرت نے اپنے جد رسول خدا(ص) تے جنت البقیع وچ اپنے بزگاں دی قبراں خاص کر والدہ ماجدہ حضرت فاطمہ زھرا (س) دی قبر نوں الوداع کیتا تے اپنے چھوٹے فرزند حضرت امام محمد تقی علیہ السلام نوں مدینہ وچ اپنا جانشین قرار دے کر مامون دے کارنداں تے اپنے چند دوستاں تے علویاں دے ھمراہ خراسان ول روانہ ہوئے ۔

جدو‏‏ں امام رضا علیہ السلام " مرو " پہنچے تو لوگاں ول توں از جملہ فقھا ۔ دانشمنداں ، شاعراں ۔ درباریاں تے خود مامون ول توں بے نظیر تے والہانہ استقبال ہویا ۔

مامون نےاستقبال تے خاطر داری دے بعد امام رضا علیہ السلام توں کہیا : وچ خلافت توں کنار ہوکے خلافت نوں تسی‏‏ں دے سپرد کرنا چاہدا آں، کیتا تسی‏‏ں اس نوں قبول کر لیں گے ؟

امام رضا علیہ السلام نے انکار کیتا ۔ کیونجے اوہ جاندے سن کہ اوہ جھوٹ کہتا اے عملا ایسا کرنا نئی‏‏ں چاہتا بلکہ اس طرح امام نوں آزمامانا چاہدا سی تے اگر حکومت نوں امام (ع) دے حوالے کر وی لیندا کچھ مدت بعد انہاں نوں حکومت توں برکنار کرلیندا تے خود دوبارہ حکومت نوں ہاتھ وچ لے کے اپنی غاصب حکومت نوں جائز بنادیندا ۔تے دوسری طرف علوی تے غیر علویاں ول توں جہان اسلام وچ جو بغاوت دی لہر دوڑ رہی سی ، اسکو خاموش کرانے دے لئی امام رضا علیہ السلام کاسہارا لینا اس دے لئی ناگزیر تھاتاکہ انہاں عباسی خلافت نوں قبول کروا‎لے زیر دے سکے ۔

امام رضا علیہ السلام چونکہ اس دی اصلی نیت توں با خبر سن اس لئی کسے وی صورت وچ خلافت نوں قبول نئی‏‏ں کیتا ۔ مامون نے فیر اک بار ولی عھدی قبول کرنے دی دعوت دی لیکن امام (ع) نے قبول نئی‏‏ں کیتا ۔ مگر اس بار مامون نے امام رضا(ع) دا استنکاف قبول نئی‏‏ں کیتا تے کہیا کہ ولی عھدی قبول کرنا زبردستی تے حتمی اے اس توں راہ فرار نئی‏‏ں اے ۔ آخر کار امام رضا علیہ السلام دے لئی ولی عھدی نوں قبول کرنے دے سوا کوئی راستہ نہ رہیا ۔ آنحضرت نے حکومت وچ شریک نہ رہنے دے لئی عوام توں اپنے لئی بیعت حاصل دی ۔ اس دے بعد عباسیاں دے کالے کپڑے سبزرنگ وچ جو علویاں دا رنگ اے تبدیل ہو گیا ۔ عباسیاں دے کالے رنگ دے جھنڈے علوی سبز رنگ وچ تبدیل ہو گئے۔ آنحضرت دے ناں دا سکہ جاری ہویا تے خطباں وچ انکی تجلیل تے تکریم ہونے لگی ۔

لیکن جو حکومت دی خاطر اپنے بھائی نوں قتل کروایا کیتا رسول خدا(ص) دے نواسے نوں حکومت دیندا اے

امام دی شہادتلکھو

اوہ آخر امام(ع) دی جان لینے دے درپے ہو گیا تے اوہی خاموش حربہ جوان معصومین علیہ السّلام دے نال اس دے پہلے بوہت دفعہ استعمال کیتا جاچکا سی کم وچ لایا گیا۔ انگور وچ جو بطور تحفہ امام علیہ السّلام دے سامنے پیش کیتے گئے سن زہر دتا گیا اوراس دے اثر توں 71صفر 302ھ وچ حضرت علیہ السّلام نے شہادت پائی۔ مامون نے بظاہر بوہت رنج وماتم کااظہار کیتا تے وڈے شان وشکوہ دے نال اپنے باپ ہارون رشید دے قریب دفن کیتا۔ جتھے مشہد مقدس وچ حضرت علیہ السّلام دا روضہ اے اوتھے ای اپنے وقت دا بزرگ ترین دنیوی شہنشاہ ہارون رشید وی دفن اے جس دا ناں و نشان تک اوتھے جانے والیاں نوں معلوم نئی‏‏ں ہُندا۔

مشہد دی مذہبی حثیتلکھو

مشہدِ مقدس تے قُم ایران دے دو ایسے شہر نیں جنہاں دنیائے شیعت وچ مکّہ، مدینہ، نجفِ اشرف تے کربلا دے بعد اہم ترین زیارات تصور کیتا جاندا اے تے ایتھے صدیاں توں سال بھر ساری دنیا توں آنے والے زائرین دا اک تانتا بندھا رہندا اے۔اک سرکاری اندازے دے مطابق سال بھر وچ دو کروڑ توں زیادہ زائرین مشہدِ مقدس وچ آندے نیں۔

مشہد قرون وسطی وچلکھو

ایران وچ آنی والی حکومتاں طاہریاں، صفاریاں ،سامانیاں ،سلجوقی سلطنت تے خوارزمشاہیاں دے دور وچ رفتہ رفتہ مشہد الرضا دی اہمیت ودھنے لگی خاص طور اُتے سلجوقی دور وچ سلجوقی سلطنت 11واں تا 14واں صدی عیسوی دے درمیان مشرق وسطی تے وسط ایشیا وچ قائم اک مسلم بادشاہت سی جو نسلا ترک سن۔ مسلم تریخ وچ اسنوں بوہت اہمیت حاصل اے کیونجے عالم اسلام نوں اک مرکز اُتے جمع کرنے والی آخری سلطنت سی۔ اس دی سرحداں اک جانب چین توں لے کے بحیرۂ متوسط تے دوسری جانب عدن لے کے خوارزم و بخارا تک پھیلی ہوئی سن۔ انہاں دا عہد تریخ اسلام دا آخری عہد زراں کہلا سکدا اے ۔ سلجوقیاں دے زوال دے نال امت مسلمہ وچ جس سیاسی انتشار دا آغاز ہویا اس دا فائدہ اٹھاندے ہوئے اہلیان یورپ نے مسلماناں اُتے صلیبی جنگاں مسلط کیتیاں تے عالم اسلام دے قلب وچ مقدس ترین مقام (بیت المقدس) اُتے قبضہ کر لیا۔

چنگیز خان دے حملےآں نال خراسان دی تباہیلکھو

خوارزمشاہیاں دے دور وچ چنگیز خان دے یلغار شروع ہویا چنگیز خان نے اپنے تہاناں منگول سلطنت دا حاکم اعلان کیتا۔ تے خراسان حملہ کیتا انسانی تریخ وچ اِنی وسیع تباہی اورخرابی کوئی دوسری نئی‏‏ں ملتی۔

چنگیز خان تے ہلاکو خان دے یلغار دے بعد خراسان دے شہراں وچ ویرانی بری طرح پھیل گئی ہلاکو خان دی اولاد جا ایران تے عراق اُتے حکمران رہی مسلمان ہو گئے۔

سربدارانلکھو

سنہ 737 ہجری قمری نوں ایران دے خراسان وچ منگول حکمراناں دے خلاف سربداران تحریک کامیاب ہوئی تے اسی ناں توں پہلی بار ایران وچ اک شیعہ حکومت دی بنیاد رکھی گئی ۔سربداران اک گروہ سی جس نے منگولاں دے ظلم و ستم دے خلاف تحریک شروع دی ۔انہاں افراد دی قیادت شیخ خلیفہ ، شیخ حسن جوری تے عبدالرزاق جداں مجاہد علما نے دی ۔تحریک چلانے والاں دا نعرہ ایہ سی کہ جاں ظالم نوں ختم کر دو گے جاں دار اُتے چڑھ جائے گا ذلت قبول نئی‏‏ں کرے گا اسی بنا اُتے انہاں دا ناں سربداران پڑگیا ۔

سربداران نے تقریبا" نصف صدی تک ایران دے شمال مشرقی علاقاں اُتے حکومت دی ۔ اس عرصے مشہد تے سبزوار مین رونق آگئی

آخر کار تیمور گورگانی نے سنہ 788 ہجری قمری وچ انہاں دی حکومت دا خاتمہ کر دتا۔ تیمور نے سربداراں نوں فنا کیتا۔ 85۔ 1384ء وچ ستر ہزار انساناں دے قتل دے بعد اس مہم دا خاتمہ ہویا۔

صفوی سلطنتلکھو

تیموریاں دے بعد صفوی سلطنت وجود وچ آگئی ایران وچ اسلامی فتوحات دے بعد جو سب توں وڈی حکومت قائم ہوئی اوہ 1501ء توں 1722ء تک قائم رہنے والی صفوی سلطنت سی۔ جس نے تیموریاں دے بعد ایران وچ عروج حاصل کیتا. اس حکومت دا بانی شاہ اسماعیل اک بزرگ شیخ اسحاق صفی الدین (متوفی 1334ء) دی اولاد وچوں سی چنانچہ انہاں بزرگ دی نسبت توں ایہ خاندان صفوی کہلاندا اے ۔ شاہ اسماعیل نے شیعیت نوں ایران دا سرکاری مذہب قرار دتا تے عباس اعظم نے ایران دے وسط وچ اصفہان نوں دارالسلطنت بنایا۔عباس نے اصفہان نوں اِنی ترقی دی کہ لوک اس نوں "اصفہان نصف جہان" کہنے لگے۔ اس زمانے وچ اصفہان دی آبادی 5 لکھ دے لگ بھگ سی۔ ایتھے ایسی شاندار عمارتاں تعمیر کیتی گئی جو قسطنطنیہ تے قاہرہ نوں چھڈ کر اس زمانے دے کسے شہر وچ نئی‏‏ں سن۔ اس دور وچ مشہد وڈی تیزی توں پھلنے پھولنے لگیا۔

روضہ امام علی رضا دا رقبہلکھو

مشہد وچ امامِ رضا دے روضےکی صدیاں پرانی تے طویل تریخ اے۔ کوئی سٹھ ایکڑ رقبے اُتے پھیلیا ہویا ایہ اک وسیع و عریض کمپلیکس اے جس دی توسیع تے آرائش دا کم ہر دور حکومت وچ ہُندا رہیا تے جو ہن وی جاری اے۔

تہران توں مشہد پروازاںلکھو

مشہد دی آبادی 2500000 تک پہنچ گئی اے تہران توں روزانہ کوئی پندرہ دے قریب پروازاں مشہد جاندی نیں پروازاں وچ کاروباری لوگاں دے علاوہ اک بوہت وڈی تعداد اُنہاں زائرین دی ہُندی اے۔

ویکھن جوگے تھاںلکھو

مشہد وچ ہور وی بوہت سارے تاریخی تے تفریحی تھاں نیں جو سیاحاں دی توجہ دا مرکز ہُندے نیں ۔ انہاں وچ چند مشہور تھاں درج ذیل نیں ۔


  1. مسجد جامع گوهرشاد
  1. گنبد خشتی،
  2. پير پالان دوز،
  3. گنبد سبز،
  4. امامزاده ناصر،
  5. گنبد هارونیه ،
  6. موزه نادر شاه
  7. کلات نادري
  8. مسجد هفتاد و دو تن
  9. مدرسه عباسقلي خان
  10. مصلي مشهد
  11. رباط طرق
  12. بقعه تاريخي امام زاده يحيي
  13. روستاي تاريخي پاژ
  14. ميل اخنگان
  15. رباط فخر داود
  16. گنبد خشتي



مورتاںلکھو

حوالےلکھو

  1. jam e jam online in persian
  2. الارشاد (شيخ مفيد)، ص 602
  3. الارشاد (شيخ مفيد)، ص 602
  4. تاريخ اليعقوبي، ج2، ص 449؛ الارشاد، ص 600؛ وقايع الايام (شيخ عباس قمي)، ص 24
  1. - الارشاد (شيخ مفيد)، ص 602
  2. - الارشاد (شيخ مفيد)، ص 602
  3. - تاريخ اليعقوبي، ج2، ص 449؛ الارشاد، ص 600؛ وقايع الايام (شيخ عباس قمي)، ص 24



مشہد
دیس: ایران 
تھاں: 204 مربع کلومیٹر
لوک گنتی: 2,427,316
بولی: فارسی