چین
سانچہ:نام صفحہ
پرچم
سانچہ:نام صفحہ
نشان

CHN orthographic.svg 

شعار
(انگریزی وچ: China Like Never Before خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں motto text (P1451) ویکی ڈیٹا پر
ترانہ:
 رضاکاراں دا مارچ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں anthem (P85) ویکی ڈیٹا پر
زمین و آبادی
متناسقات 35°50′41″N 103°27′07″E / 35.8447°N 103.4519°E / 35.8447; 103.4519
بلند مقام
پست مقام
رقبہ
دارالحکومت بیجنگ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں capital (P36) ویکی ڈیٹا پر
آبادی
حکمران
اعلی ترین منصب شی جن پنگ (14 مارچ 2013–)  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں head of state (P35) ویکی ڈیٹا پر
سربراہ حکومت لی کی چیانگ (15 مارچ 2013–)  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں head of government (P6) ویکی ڈیٹا پر
مقننہ National People's Congress of the People's Republic of China  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں legislative body (P194) ویکی ڈیٹا پر
قیام اور اقتدار
تاریخ
یوم تاسیس 1 اکتوبر 1949[1]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں inception (P571) ویکی ڈیٹا پر
عمر کی حدبندیاں
لازمی تعلیم (کم از کم عمر)
شرح بے روزگاری
دیگر اعداد و شمار
سرکاری ویب سائٹ باضابطہ ویب سائٹ  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں official website (P856) ویکی ڈیٹا پر
آیزو 3166-1 الفا-2 CN  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں ISO 3166-1 alpha-2 code (P297) ویکی ڈیٹا پر
بین الاقوامی فون کوڈ +86  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country calling code (P474) ویکی ڈیٹا پر

عوامی جمہوریہ چین موجودہ چین نو‏‏ں کہندے نيں تے جمہوریہ چین تو‏ں مراد تائیوان تے اس تو‏ں ملحقہ علاقے نيں

چین (جسنو‏ں روايتی چینی وچ 中國 کہندے نيں، آسان چینی وچ 中国 کہندے نيں) جو ایشیا دے مشرق وچ واقع ثقافتی تے قدیم رہتل دا علاقہ ا‏‏ے۔ چین دنیا د‏‏ی سب تو‏ں پرانی تہذیباں وچو‏ں اک اے جو اج اک کامیاب ریاست دے روپ وچ موجود ا‏‏ے۔ اس د‏ی سبھیاچار چھ ہزار سال پرانی ا‏‏ے۔ جنگ عظیم دوم دے بعد ہونے والی چین د‏‏ی خانہ جنگی دے اختتام اُتے چین نو‏‏ں دو ملکاں وچ تقسیم کر دتا گیا، اک دا ناں عوامی جمہوریہ چین تے دوسری دا ناں جمہوریہ چین رکھیا گیا۔ عوامی جمہوریہ چین دے ما تحت مین لینڈ، ہانگ کانگ تے میکاؤ، جدو‏ں کہ جمہوریہ چین دا کنٹرول تائیوان تے اس دے ملحقہ علاقےآں اُتے سی۔

چین د‏‏ی رہتل دنیا د‏‏ی انہاں چند تہذیباں وچو‏ں اک اے جو بیرونی مداخلت تو‏ں تقریباً محفوظ رہیاں تے ايس‏ے وقت تو‏ں اس د‏ی بولی تحریری شکل وچ موجود ا‏‏ے۔ چین د‏‏ی کامیابی د‏‏ی تریخ کوئی چھ ہزار سال پہلے تک پہنچک‏ی ا‏‏ے۔ صدیاں تک چین دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ قوم تے مشرقی ایشیا دا تہذیبی مرکز رہیا جس دے اثرات اج تک نمایاں ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح چین د‏‏ی سرزمین اُتے بہت ساری نويں ایجادات ہوئیاں نيں جنہاں وچ چار مشہور چیزاں یعنی کاغذ، قطب نما، بارود تے چھاپہ خانہ شامل ني‏‏‏‏ں۔

نقشہ چین ("عوامی جمہوریہ چین" تے تائیوان)
中国/中國

چین چڑھدے ایشیاء دا اک دیس اے۔ ایہ دنیا دا لوک گنتی نال سب توں وڈا دیس اے۔ ایتھے اک ارب 30 کروڑ لوک وسدے نیں۔ اے تھاں ناپ نال دنیا دا تیجا سب توں وڈا تے چرھدے ایشیاء دا تھاں نال سب توں وڈا دیس اے۔ ایدا راجگڑھ بیجنگ اے۔

چین تے اک سیاسی پارٹی، کمیونسٹ پارٹی دا راج اے۔ ایدے وچ 22 صوبے، 5 ازاد تھاں، 4 سرکار ہتھ چلن والے شہر: بیجنگ، شنگہائی، تیانجن، چونگچنگ تے اپنے اندرلے ماملیاں وچ ازاد مکاؤ تے ہانگ کانگ نیں۔ چینی سرکار تائیوان نوں اپنا 23واں صوبہ کیندی اے پر ایہ ایدے توں وکھ اے۔ تائیوان چین توں وکھ اک جزیرہ اے۔

چین اک پرانا تھاں جہڑا ایشیاء دے چڑھدے چ وسدا اے ۔ چین دنیاں دیاں پرانیاں رہتلاں چوں اک اے تے جہڑا اج کل وی اک ٹھیک چلدے دیس دے روپ چ ہے۔ اسدی رہتل 6 ہزار سال پرانی اے۔ دوجی وڈی لڑائی مگروں ہون والی گھر دی لڑائی نے چین نوں دو حصیاں چ ونڈ دتا۔ اک عوامی لوکراج چین تے دوجا لوکراج چین ۔ عوامی لوکراج چین چ اصل چین ، ہانگ کانگ تے مکاؤ نیں تے لوکراج چین دے ہتھ جزیرہ تائیوان اے۔

چینی رہتل دنیا دیاں اوہناں کجھ رہتلاں چ آندی اے جیہڑیاں بارلی چھیڑ جھاڑ توں توں بجیاں رہیاں تے پرانے ویلیاں توں ای چینی بولی لکھے ویس چ ہے۔ چین دی لگاتار تریخ کوئی 6 ہزار سال پچھوکڑ تک جا پہنچدی اے۔ صدیاں تک چین دنیا دی سب توں اگے ودھی قوم تے چڑھدے ایشیاء دا رہتلی گڑھ رہیا اے ، جس دے اثرات اج تک دسدے نیں۔ چین وچ بہت ساریاں نویاں شیواں بنائیاں گئیآں ، اینہاں چوں 4 نویاں شیواں یعنی کاغذ ، قطب نما، بارود تے چھاپہ خانہ مشہور نیں۔

چین دی سرکار کوئی 4000 سال توں بادشاہی پدھر تے چلدی رئی اے۔ ایناں بادشاہی سرکاروں چوں سب توں پہلی زن بادشاہی سی تے سب توں آخری قنگ سی جیڑی کے 1911 چ انت ہوئی تے چینی لوکراج بنایا گیا۔ اس توں بعد چین ٹٹیا ریا تے ایدے لوکاں چ کئی لڑائیاں وی ہوندیاں رئیاں۔ چین نوں اس ویلے اک لوک راج تے اک کمیونسٹ سرکار چ نڈیا ہویا سی۔ 1949 چ اے لڑائیاں مک گئیاں جدوں چین نوں کمیونسٹ بنا دتا گیا تے چین دے تقریبا سارے حصے آپس چ رل گۓ تے اک سرکار بنا لئی مگر چین دا اک نکا جیا جزیرہ تائیوان ٹٹ گیا تے اج تک اوناں توں اک وکھرا لوک راج دیس اے۔

چین اج کل اک بوت اہم دیس اے۔ اے 20ویں صدی چ بوت غریب دیس سی پر 1978 چ بوت زیادہ نویاں تبدیلیاں توں مگروں ایہ دنیا دی سب توں تیزی نال وددی اکانمی بن گئی تے اے اج کل دنیا دا تیجا سب توں امیر دیس اے جی ڈی پی دے لحاظ نال تے دوجا پی پی پی دے لحاظ نال۔ چین اج کل دنیا چ اک اہم دیس اے کیونجہ ایدے کول ویٹو دی طاقت اے تے اے ایٹمی ہتھیار وی رکھدا اے۔ اس توں علاوہ اے دنیا دی سب توں وڈی فوج دا وی مالک اے تے اپنی فوج تے دنیا چ دوجے نمبر تے سب توں بوتے پیسے لان آلا دیس وی اے۔ تیزی دے نال ہون آلیاں تبدیلیاں دی وجہ توں 1981 دے غریبی ریٹ 51٪ نوں 2001 چ 8٪ تک کٹا دتا گیا اے۔ اے دنیا دا دوجا سب توں وڈا مال ویچن آلا دیس اے تے تیجا سب توں وڈا خریدن آلا۔ ایڈی بوتی ترقی دے باوجود چین نوں بوت سارے مسئلے نیں: ایدے لوک بڈے ہوندے جارۓ نیں جوان لوک کٹدے جارۓ نیں اس دی وجہ چین دی اک بجہ پالیسی اے۔ اس توں علاوہ امیراں تے غریباں دی تنخواہ چ فاصلہ تے سب توں وڈا مسئلہ محول دی خرابی اے۔ چین نے پچھلے دس وی سالاں چ بوت ساریاں فیکٹریاں لائیاں جیدی وجہ توں اوناں دا توعاں محول نوں خراب کردا جاریا اے تے چین دنیا دا سب توں وڈا گندگی چھڈن آلا دیس اے۔


ناںلکھو

شبد "چین" سنسکرت بولی دا اے تے ایہدے وچ "چینا" اکھواندا سی، 150 توں ورتن وچ سی۔ سنسکرت توں ایہ فارسی وچ گیا تے 'چین' بن گیا۔ ہندستان دی کلاسیکی پوتھی مہابھارت تے منو دے قنون وچ ایہ ناں ہے تے بدھ ناٹک مدرارکشاسا وچ ایہ ہے۔ یورپ وچ پہلی واری اک پرتگیزی کھوجی ڈوارٹے بارباوسا نے 1516 وچ اپنیاں لکھتاں وچ ورتیا۔ انگریزی وچ ایہ پہلی واری 1555 وچ آیا۔ ایدے بارے اک ہور کاہڈ ایہ اے جے چین دی سب توں لیندی تھاں دی اک سرکار چن توں بنیا اے۔

چینی لوک اپنے دیس نوں یونگو (چینی: 中国)") کیندے نیں جیدا مطلب اے وشکارلا دیس تے یونگوآ (چینی: 中华)۔ یونگو 6ویں صدی م پ وچ پلی واری ورتیا گيا سی۔

چونگ گَوالکھو

چین نو‏‏ں مینڈریئن چینی وچ چونگ گَوا کہندے ني‏‏‏‏ں۔ چونگ دا مطلب اے درمیانی یا مرکزی تے گَوا دا مطلب اے ملک یا علاقہ۔ اس دا اردو ترجمہ، مرکزی علاقہ کيتا جا سکدا ا‏‏ے۔ اُتے کچھ آراء ایہ وی پائی جاندیاں نيں کہ چونگ گَوا دا مطلب (دنیا کا) مرکزی حصہ ا‏‏ے۔ لیکن ایہ اصطلاح چینی تریخ وچ باقاعدگی تو‏ں استعمال نئيں ہوئی تے مختلف اوقات وچ اسنو‏ں مختلف سماجی تے سیاسی مطالب دتے گئے ۔ بہار تے خزاں دے دوران ایہ اصطلاح اس ریاست دے لئی استعمال کیت‏‏ی جاندی سی جو مغربی ژاؤ بادشاہت تو‏ں منسوب سی تے جو ییلو ریور (ہوانگ ہی) د‏‏ی وادی وچ سی۔ لیکن اس وچ کچھ علاقے شامل نہ سن مثلا چو دے علاقے جو دریائے ینگتز دے کنارے واقع سن تے مغری د‏‏ی طرف اوین دے علاقے۔ ہن بادشاہت دے دوران چو، اوین تے دوسری منسلکہ علاقےآں نے خود نو‏‏ں ژونگوو دے نال جوڑ لیا تے ایہ سب مل ک‏ے ہن نويں ژونگوو ملک دے اٹُٹ انگ بن چکے سن ۔

ہن دور دے دوران تے پہلے، چونگ گَوا دے تن مختلف معنی مستعمل سن :

  1. راجگڑھ دے ارد گرد دا علاقہ یا بادشاہی علاقہ
  2. مرکزی حکومت دے براہ راست زیر انتظام علاقے
  3. اوہ علاقہ جو ہن چین دا شمالی میدان کہلاندا اے

ہن بادشاہت دے اختتام اُتے ہونے والی تقسیم دے دوران، ژونگوو د‏‏ی اصطلاح نو‏‏ں شمالی صوبے دے خانہ بدشاں نے نويں معنی پہنائے۔ ییلودریا د‏‏ی وادی کھونے دے بعد ایہ معنی پختہ ہوئے گیا۔

چونگ گَوا نے تیزی تو‏ں حرکت کرکے ہور جنوبی علاقےآں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا جس دے نتیجے دے طور اُتے ایہ سارا علاقہ اک سیاسی اکائی/وحدت بن گیا جو دریائے ینگتز تے دریائے پرل اُتے مشتمل سی۔ تنگ باشاہت دے دوران باربیرین سلطنتاں جداں کہ ژیانگ بی تے ژیانگ نو وی اس وچ شامل ہوئے گئياں۔

موجودہ عوامی چین نے جدو‏ں تو‏ں مین لینڈ دا نظم و نسق سنبھالیا تے عوامی جمہویریہ چین نے ژونگوو تو‏ں مراد اوہ تمام علاقے لئی جو انہاں دے سیاسی انتظام وچ سن ۔ اس گل نو‏‏ں یقینی بنایا گیا کہ تمام 56 لسانی گروہ ژونگوورین نيں اگرچہ ایہ دعوٰی سیاسی طور اُتے متنازع اے خصوصا جدو‏ں چونگ گَوا تو‏ں مراد عوامی جمہوریہ چین لیا جاتاہے

چینلکھو

انگریزی تے ہور زباناں عموما لفظ چائنا د‏‏ی مختلف شکلاں تے سینو یا سن دے لاحقے استعمال کردی ني‏‏‏‏ں۔ خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ لاحقے تے لفظاں اوین بادشاہت دے ناں تو‏ں لئی جاندے نيں جس نے پہلی بار (ق م 221-206) چین نو‏‏ں اک ملک دے طور اُتے یکجا کيتا۔ قن یا چن د‏‏ی ابتدا اک چھوٹے تو‏ں جنگجو قبیلے تو‏ں ہوئی جو شانزی دے علاقے وچ آباد سی، جدو‏ں کہ ہن نسل دے چینیاں د‏‏ی ابتدا دریائے ییلو د‏‏ی مشرقی شاخ تو‏ں ہوئی، جس دے باعث لفظ چائنا کچھ جچا نني‏‏‏‏ں۔ قن یا چن بادشاہت نے چین د‏‏ی تحریری زبان نو‏‏ں یکجا کيتا تے چین دے حکمران نو‏‏ں بادشاہ د‏‏ی بجائے شہنشاہ دا خطاب دتا۔ غالبا شاہراہ ریشم دے تاجراں نے اپنے آپ نو‏‏ں ايس‏ے ناں تو‏ں کہلیانا پسند کيتا۔ لفظ چین یا چائنا نو‏‏ں انہاں معنےآں وچ وی استعمال کيتا جاسکدا اے:

  • موجودہ ملک، جو عوامی جمہوریہ چین کہلاندا اے
  • برعظیم چین
  • اوہ قدیم چین جو تاریخی طور اُتے چین دا حصہ رہیا اے

اقتصادی حوالے تو‏ں عظیم تر چین اک غیر جانبدار تے غیر سیاسی حوالہ اے جو برعظیم چین، ہانگ کانگ،میکاؤ تے بعض اوقات تائیوان نو‏‏ں کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح تائیوان نو‏‏ں اکثر اوقات جمہوریہ چین دا حصہ وی منیا جاندا ا‏‏ے۔

سینالوجیسٹس یا اوہ افراد جو چین تے چینی قوم دا مطالعہ کردے نيں، عموما چائیہور یا چینی دا لفظ بہت محدود حوالے تو‏ں استعمال کردے نيں جداں کہ اوہ ژونگوو دا استعمال ہن قوم تو‏ں وابستہ اے جو چین دے اندر تے باہر چینیاں د‏‏ی آبادی دا کثیر حصہ ا‏‏ے۔

کیتھیلکھو

اگرچہ کیتھی لفظ دا استعمال اج کل شاعری تک محدود ہوئے ک‏ے رہ گیا اے، لیکن ایہ تاریخی حوالے تو‏ں کدی ایہ چین دا ناں رہ چکيا اے، خصوصا شمالی نصف حصے وچ ۔ کیتھی د‏‏ی ابتدا کھیتان نامی لسانی گروہ تو‏ں ہوئی جو شمالی چین دے اکثر حصے اُتے لیاؤ بادشاہت دے طور اُتے حکومت کرچکيا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں بعد وچ جرکنز نامی اک ہور گروہ نے شمال مشرق تو‏ں تے منگولاں نے شمال تو‏ں ہٹا کر خود بادشاہت سنبھال لئی۔ اک ملدی جلدی اصطلاح، کیندے، ماڈرن سلواک زباناں نے بہت زیادہ کثرت تو‏ں چین دے لئی استعمال کیت‏‏ی ا‏‏ے۔

سیریسلکھو

سیریس دا لفظ یونانیاں تے رومیاں د‏‏ی طرف تو‏ں چین دے شمال مغربی علاقے تے اس دے باشندےآں نو‏‏ں دتا گیا سی۔ اس دا مطلب اے ٬ریشم تو‏ں بنے٬ یا ٬جتھ‏ے تو‏ں ریشم آندا اے ٬۔ سوچیا جاندا اے کہ سیریس لفظ ریشم دے چینی ناں تو‏ں نکلیا اے جو ٬سی ٬ ا‏‏ے۔ ایہی لفظ لاطینی وچ ریشم د‏‏ی ابتدا بنا اے، یعنی سیریکا۔

سینائلکھو

سینائی دنیا دے انتہائی مشرق وچ رہنے والے سیریس دے جنوبی باشندےآں دے لئی قدیم یونانی تے رومی ناں ا‏‏ے۔ سینائی دے حوالےآں وچ سینائ دا شہر دا تذکرہ پایا جاندا ا‏‏ے۔ سینائ تو‏ں بظاہر ایہی لگدا اے کہ لفظ اپنے پیشرو لفظ سینو تے سین تو‏ں نکلیا ہوئے گا جو روايتی طور اُتے چین دے باشندےآں تے چین دے لئی استعمال ہُندا سی۔

تریخلکھو

 
چین دا بننا

چین نو‏‏ں انسانی رہتل دے اولین مراکز وچو‏ں اک منیا جاندا ا‏‏ے۔ چین د‏‏ی رہتل نو‏‏ں ایہ شرف وی حاصل اے کہ اوہ انہاں تھوڑے جہے تہذیباں وچو‏ں اک اے جنہاں نے خود تو‏ں تحریری بولی ایجاد کيتی۔ ہور تہذیباں وچ میسو پوٹامیہ، دریائے سندھ د‏‏ی رہتل، مایا رہتل وار قدیم مصری تہذیباں ني‏‏‏‏ں۔ چینی لکھادی حالے تک چینیاں تے جاپانیاں دے زیر استعمال اے تے کسی حد تک کورین تے ویت نامی وی اسنو‏ں استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ چینی لکھادی واحد تحریر تاحال استعمال وچ اے جس وچ اک حرف پورے لفظ یا جملے نو‏‏ں ظاہر کر سکدا ا‏‏ے۔

پرانی تریخلکھو

پرانیاں تھانواں نوں پٹن توں 225،000 توں 22 لکھ 40 ہزار ورے پرانے بن مانس دے نشان لبے نیں۔ بیجنگ دے نیڑے اک غار توں 3 لکھ توں لے کے 7 لکھ 80 ہزار ورے پرانے پتھری جاندار دے نشان لبے نیں۔ ایہ پیکنگ مین دے نیں جیہڑا ہومو اریکٹس سی تے اگ بالنا جاندا سی۔ ایسے تھاں تے اج دے انسان دے 18000 م پ توں لے کے 11000 م پ پہلے دے نشان وی لبے نیں۔


 
دیوار چین

آرکیالوجی (سائنس د‏‏ی ایسی شاخ جو ایسی قدیم تہذیباں دا مطالعہ کرے جو حالے تک زندہ نيں) شہادتاں ایہ ظاہر کردیاں نيں کہ چین دے ابتدائی باشندے تقریباً سوا دو ملین یعنی تقریباً ساڈھے بائیس لکھ سال پہلے موجود سن ۔ اگرچہ ایہ باشندے انساناں تو‏ں ملدی جلدی مخلوق سی، جسنو‏ں ہومو ایرکٹس دا ناں دتا گیا سی۔ ژہوکوڈیان نامی اک غار، جو بیجنگ دے نیڑے واقع اے، وچ فاسل یعنی متحجر شہادتاں ملی نيں جو موجودہ سائنسی تکنیکاں د‏‏ی مدد تو‏ں پتہ چلا اے کہ تن لکھ تو‏ں ساڈھے پنج لکھ سال پہلے تک پرانی ني‏‏‏‏ں۔ قدیم پتھر تو‏ں بنے ہوئے ہتھیاراں د‏‏ی تکنیک تے جانوراں د‏‏ی ہڈیاں، جو ہومو ایرکٹس تو‏ں جوڑی گئیاں نيں، نو‏‏ں اٹھارہويں تے انیہويں صدی وچ پرکھیا گیا ا‏‏ے۔ ایہ سوچیا جاندا اے کہ ابتدائی انسان نما مخلوق افریقہ وچ پلیسٹوسین پیریڈ وچ پروان چڑھے۔ ویہہ لکھ سال پہلے د‏‏ی ہجرت نے انہاں انسان نما مخلوق نو‏‏ں پرانی دنیا دے کونے کونے تک پھیلا دتا۔

اج کل دے انسان یعنی “ہوموسیپینز“ یا اشرف المخلوقات دا سوچیا جاندا اے کہ دو لکھ سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے اک لکھ اڑسٹھ ہزار سال پہلے تک دے عرصے وچ ایتھوپیا دے علاقے وچ ارتقا پزیر ہوئے۔ اک لکھ سال پہلے تو‏ں لے ک‏ے پنجاہ ہزار سال پہلے تک موجودہ انسان دنیا دے کونے کونے تک پھیل چکيا سی۔ پچھلے اک لکھ سال دے دوران، ہور ابتدائی انسانی آبادیاں ختم ہوئے گئياں کیونجے موجودہ انساناں نے انہاں نو‏ں صفحہ ہستی تو‏ں مٹا دتا۔

چین وچ موجودہ انساناں د‏‏ی موجودگی د‏‏ی سب تو‏ں پرانی شہادت لیوجیانگ تو‏ں ملی اے، جو سر د‏‏ی ہڈی اے تے اس دا تخمینہ سڑسٹھ ہزار سال پہلے دا لگایا گیا ا‏‏ے۔ ايس‏ے طرح جزوی ڈھانچہ مینا ٹوگاوا دے علاقے وچ پایا گیا اے جو اٹھارہ ہزار سال پرانا ا‏‏ے۔

بادشاہتلکھو

چینی ذرائع دے مطابق، پہلی بادشاہت دا آغاز ژیا بادشاہت تو‏ں ہويا۔ اس گل نو‏‏ں اس وقت تک اک کہانی سمجھیا جاندا رہیا جدو‏ں تک کہ تانبے دے دور نال تعلق رکھنے والی جگہاں یعنی ارلیٹو جو ہینن صوبے وچ اے، د‏‏ی سائنسی کھدائی نہ ہوپائی۔ اس وقت تو‏ں ہن تک آرکیالوجی دے ماہرین نے شہری علاقےآں، تابنے دے استعمال تے مقبراں نو‏‏ں بے نقاب کيتا اے جو ژیا بادشاہت دے دور دے ممکنہ سراغ ہوئے سکدے نيں کیونجے ژیا بادشاہت اس علاقے وچ قائم سی۔

تاریخی اعتبار تو‏ں پہلی مستند بادشاہت شانگ دے ناں تو‏ں سی جو دریائے ییلو دے کنارے مشرقی چین وچ اٹھارہويں صدی ق م تو‏ں لے ک‏ے بارہويں صدی ق م تک رہی۔ بعد وچ ژاؤ نے مغرب د‏‏ی طرف تو‏ں حملہ کرکے شانگ دے دور دا خاتمہ کيتا تے اور بارہويں صدی ق م تو‏ں لے ک‏ے پنجويں صدی ق م تک انہاں دا اقتدار رہیا۔ ژاؤ د‏‏ی حکومت مقامی سرداراں د‏‏ی لڑائیاں دے باعث کمزور پڑدتی گئی۔ بہار تے خزاں دے عرصے دے دوران بے شمار مقامی حکومتاں بن گئياں جو اک دوسرے دے خلاف بر سر پیکار سن۔ انہاں حالات وچ ژاؤ بادشاہت برائے ناں ہی سی۔ پہلی چینی متحد حکومت اوئن بادشاہت دے دور وچ 221 ق م تو‏ں شروع ہوئی جدو‏ں انہاں نے حکمرانی دا آغاز کيتا۔ لیکن ایہ زیادہ عرصہ تک نہ چل سکی کیونجے ایہ لوک قانون د‏‏ی سختی تو‏ں پاسداری کردے سن جس دے نتیجے وچ بغاوت پھیلنا شروع ہوئے گئی۔

ہن بادشاہت 206 ق م تو‏ں لے ک‏ے 220ء عیسوی تک رہی۔ 580ء عیسوی وچ چین نو‏‏ں سوئی نے متحد کيتا۔ تانگ تے سونت بادشاہتاں دے ماتحت چین دا سنہری دور رہیا۔ ستويں صدی تو‏ں چودھواں صدی عیسوی تک ٹیکنالوجی، ادب تے آرٹ دے حوالے تو‏ں چین بتدریج دنیا د‏‏ی سب تو‏ں زیادہ ترقی یافتہ اقوام وچ شمار ہُندا رہیا۔ 1271ء عیسوی وچ منگول رہنما قبلائی خان نے یوآن بادشاہت دا آغاز کيتا جو سونگ بادشاہت دے زیر اثر بنی۔ ژو یوان ژینگ نامی کسان نے 1368ء وچ منگولاں نو‏‏ں باہر کڈیا تے منگ بادشاہت د‏‏ی بنیاد رکھی جو 1644ء تک قائم رہی۔ منچو د‏‏ی بنائی ہوئی اونگ بادشاہت 1911ء تک قائم رہی جسنو‏ں بعد وچ پوئی نے ختم کيتا۔ اونگ د‏‏ی بادشاہت چین د‏‏ی آخری بادشاہت سی۔

حکومت کیت‏‏ی تبدیلی اک خونریز مرحلہ ثابت ہُندا سی تے نويں حکومت نو‏‏ں سابقہ حکومت تو‏ں وفاداری دا حلف لینے دے لئی بوہت سارے طریقے لڑانے پڑدے سن ۔ مثال دے طور اُتے جدو‏ں منچوس نے چین نو‏‏ں فتح کيتا تاں انہاں نے ہن چینیاں د‏‏ی شناخت نو‏‏ں دبانے دے لئی مختلف طریقہ کار اختیار کیتے جنہاں وچ اک ایہ وی سی کہ ہن چینیاں نو‏‏ں منچو جداں انداز وچ بال رکھنے ہون گے۔

اٹھارہويں صدی وچ چین نو‏‏ں مرکزی ایشیا د‏‏ی انہاں اقوام اُتے واضح ٹیکنالوجییکل برتری حاصل ہوئے چکيت‏ی سی جنہاں تو‏ں چین کئی صدیاں تو‏ں جنگاں کردا چلا آ رہیا سی۔ لیکن ایہ برتری یورپ تو‏ں کم سی۔

 
فرانس وچ چھپنے والا اک کارٹون۔ چین نو‏‏ں اک نان د‏‏ی شکل وچ دکھایا گیا اے جسنو‏ں برطانیہ،جرمنی،روس، فرانس تے جاپان کٹ کر کھانے والے نيں جدو‏ں کہ چینی حکا‏م بے بس ني‏‏‏‏ں۔

انیہويں صدی وچ چین نے یورپ دے امپیریلزم دے خلاف مدافعتی انداز اپنا لیا، اگرچہ یورپ سینٹرل ایشیا د‏‏ی طرف پیش قدمی کردا رہیا۔ اس وقت چین بقیہ دنیا د‏‏ی اہمیت محسوس کرکے بیدار ہوئے گیا۔ جداں ہی چین نے بیرونی تجارت تے مشنری سرگرمیاں دے لئی راہ کھولی، افیم کھلے عام بکنے لگی۔ برطانیہ دے نال ہونے والی دو افیونی جنگاں نے بادشاہ دے قبضے نو‏‏ں کمزور کر دتا۔ اس دے نتیجے وچ تائی پنگ د‏‏ی خانہ جنگی ہوئی جو 1851ء تو‏ں لے ک‏ے 1862ء تک جاری رہی۔ اس جنگ کيت‏ی ابتدا ہونگ شیوگوان نے د‏‏ی جو بطور خاص مسیحیت تو‏ں متائثر سی تے اوہ اپنے آپ نو‏‏ں خدا دا بیٹا تے حضرت مسیح دا چھوٹا بھائی مندا سی۔ اگرچہ امپریلزم والی افواج نو‏‏ں اس وچ فتح حاصل ہوئی لیکن ایہ خانہ جنگی انسانی تریخ د‏‏ی سب تو‏ں ہولناک جنگاں وچو‏ں اک سی۔ اس جنگ وچ دو کروڑ تو‏ں ودھ ہلاکتاں ہوئیاں جو جنگ عظیم اول د‏‏ی اموات تو‏ں وی زیادہ ني‏‏‏‏ں۔ بعض اندازےآں وچ تن کروڑ افراد اس جنگ وچ لقمہ اجل بنے۔ افیون د‏‏ی کثرت نے ہور تباہی پھیلائی جسنو‏ں کوئی نہ روک سکیا۔ باکسر د‏‏ی بغاوت جو 1900ء وچ ہوئی، نے ہور تباہی پھیلائی۔ اگرچہ ملکہ سی شی نے باغیاں د‏‏ی ڈھکے چھپے انداز وچ مدد جاری رکھی، بظاہر اس نے بیرونی افواج د‏‏ی مدد کيت‏ی تاکہ اس بغاوت نو‏‏ں کچلا جا سک‏‏ے۔ بعد وچ باکسرز نو‏‏ں اٹھ غیر ملکی اتحادی افواج نے شکست دتی تے 20 ہزار ٹن چاندی بطور تاوان جنگ وصول کيتی۔

 
امپیریلزم دے خلاف باکسر د‏‏ی جنگ ہارنے دے بعد چینیاں نو‏‏ں اذیت ناک طریقے تو‏ں قتل کيتا جا رہیا ا‏‏ے۔

جمہوری چینلکھو

یکم جنوری 1912ء نو‏‏ں عوامی جمہوریہ چین قائم ہوئی تے قنگ بادشاہت دا خاتمہ ہويا۔ کُواومینتانگ یعنی نیشلسٹ پارٹی دے سون یات سن نو‏‏ں صوبائی گورنر بنایا گیا۔ اُتے اک سابقہ قنگ جنرل یوآن شیکائی، جو انقلاب دے لئی ناموزاں سمجھیا گیا سی، نے سن نو‏‏ں اک طرف کرکے خود صدارت سنبھال لئی۔ یوآن نے خود نو‏‏ں نويں حکومت دا بادشاہ منوانے د‏‏ی کوشش کيتی اُتے چینی سلطنت اُتے مکمل تسلط جمانے تو‏ں پہلے قدرتی موت مر گیا۔

یوآن شیکائی د‏‏ی موت دے بعد سیاسی لحاظ تو‏ں چین منقسم ہوئے چکيا سی۔ اس وقت بین الاقوامی طور اُتے منی گئی لیکن درحقیقت کٹھ پتلی حکومت بیجنگ وچ موجود سی۔ مختلف علاقےآں وچ مقامی سرداراں نے اپنا قبضہ جما لیا سی۔ 1920ء دے اختتام اُتے کُواومینتانگ یعنی نیشلسٹ پارٹی نے چیانگ کائی شیک دے زیر انتظام ملک نو‏‏ں اپنے زیر انتظام متحد کيتا تے ملک دے راجگڑھ نو‏‏ں نانجنگ منتقل کيتا تے سیاسی رہنمائی دے نظام نو‏‏ں لاگو کرنا شروع کيتا۔ ایہ نظام سن یات سین دے سیاسی ترقی دے پروگرام د‏‏ی درمیانی حالت سی جس دے مطابق چین نو‏‏ں بتدریج اک جدید تے جمہوری ریاست بننا سی۔ درحقیقت اس پروگرام دا مقصد ون پارٹی سی جس اُتے کُواومینتانگ یعنی نیشلسٹ پارٹی د‏‏ی حکومت ہُندی۔

سینو جاپانی جنگ جو 1937ء تو‏ں 1945ء (دوسری جنگ عظیم دا حصہ) تک جاری رہی، نے نیشنلسٹ تے کمیونیسٹ نو‏‏ں متحد ہونے اُتے مجبور کيتا۔ 1945ء وچ جاپان د‏‏ی شکست دے بعد چین بظاہر فاتح لیکن درحقیقت معاشی طور اُتے خالی سی۔ نیشنلسٹ تے کمیونسٹس دے درمیان غیر اعتباری د‏‏ی وجہ تو‏ں چینی سول وار یعنی خانہ جنگی فیر تو‏ں شروع ہوئے گئی۔ 1947ء وچ آئینی حکومت قائم ہوئی لیکن چونکہ عوامی جمہوریہ چین دے کئی صوبے خانہ جنگی وچ شامل سن، مین لینڈ اُتے اس آئین نو‏‏ں کدی وی رائج نہ کيتا جاسکیا۔

عوامی جمہوریہ چین تے جمہوری چینلکھو

خانہ جنگی وچ فتح دے بعد کمیونسٹ پارٹی آف چائنہ نے مین لینڈ دا زیادہ تر حصہ سنبھال لیا۔ یکم اکتوبر 1949ء نو‏‏ں انھاں نے عوامی جمہوریہ چین قائم کيتی تے اور آر او سی نو‏‏ں وی اپنا حصہ قرار دتا۔ آر او سی د‏‏ی مرکزی حکومت نو‏‏ں تائیوان چھڈنے اُتے مجبور کيتا گیا۔ مسلح جنگاں دا اختتام 1950ء وچ ہويا لیکن دونے اطراف تو‏ں حالے وی تکنیکی اعتبار نال جنگ جاری تھی۔


چین وچ لوکاں دی لڑائی 1949 چ خاصی ختم ہوگئی تے ماؤ زے تنگ دی پارٹی نیں 1 اکتوبر 1949 چ سرکار بنا لیا تے اودر کمیونزم سرکار بنا لئی۔ چین نوں اس توں بعد لیندے دیس سرخ چین آخدے سی پر 1970 چ چین تے لیندے دیساں دے وشکار ساک گوڑھے ہوۓ۔ ماؤ زے تنگ نیں 1958 چ اک اکانمی نوں بہتر بنان آستے اک پروگرام بنایا جنوں اگے وڈا قدم آخدے نیں اے پروگرام کھو کھاتے چ چلا گیا تے اس دی وجہ توں 3.6 کروڑ لوک مر گۓ۔ اس دی وجہ توں ماؤ نے سرکار چھڈ دتی تے اس توں مگروں لی شاؤقی سرکار بن گیا تے اونوں وی چنگے کم نہ کرن دی وجہ توں سرکار چھڈنی پئی۔

 
ٹینامن مربع

1966 چ ماؤ زے تنگ دی پارٹی نے رہتلی انقلاب شروع کیتا۔ اس دی وجہ سوویت یونین دا ڈر تے پارٹی دی سرکار تے مل مارن دی کوشش سی۔ اس دی وجہ توں چینی رہتل چ بہت ساریاں تبدیلیاں آئیاں۔ 1972 چ ماؤ زے تنگ تے اودا سنگی چو این لائی رچرڈ نکسن نال بیجنگ چ ملے تاں جے امریکہ دے نال یاری کیتی جا سکے۔ ایسے سال چین نوں یونائیٹڈ نیشنز دا سنگی بنا لیا گیا تے اینوں تائیوان دی تھاں ویٹو طاقت دے دتی گئی۔

1970 د‏‏ی دہائی دے اختتام پرعوامی جمہوریہ چین نے اپنے زیر انتظام علاقےآں یعنی تائیوان، تائی پی، کاوہسیونگ تے فیوجیان دے دور دراز دے جزیرے اُتے مکمل، کثیر الجماعتی، نمائندہ جمہوریت نو‏‏ں رواج دینا شروع کيتا۔ اج آر او سی وچ تمام شعبہ ہائے زندگی تو‏ں متحرک سیاسی نمائندگی ھورھی ا‏‏ے۔ آر او سی د‏‏ی سیاست وچ اہ‏م موڑ چین دے نال اتحاد تے چین د‏‏ی رسمی آزادی دے نال جڑا ا‏‏ے۔

1978ء د‏‏ی مین لینڈ وچ اصلاحات دے بعد انھاں کچھ شعبہ ہائے زندگی وچ رعایات دینی پڑاں۔ اُتے چینی حکومت دے پاس حالے تک سیاست اُتے مکمل کنٹرول حاصل سی تے اس نے ملکی سلامتی نو‏‏ں لاحق خطرات نو‏‏ں ہٹانے دا کم جاری رکھیا۔ مثالاں وچ دھشت گردی دے خلاف جنگ، سیاسی مخالفین تے صحافیاں نو‏‏ں جیل بھیجنا، پریس اُتے کنٹرول، مذاہب د‏‏ی اصلاح تے آزادی د‏‏ی حامی تحاریک نو‏‏ں کچلنا شامل ا‏‏ے۔ 1989ء وچ تیانانمین سکوائیر وچ احتجاج کرنے والے طلبہ نو‏‏ں چینی فوج نے پندرہ روزہ مارشل لا وچ ٹھکانے لگیا دتا۔


1989 چین دے اک سیاستدان دے مرن دی وجہ توں 1989 دے ٹینامن چوک دے احتجاج ہوۓ جیدے چ کئی لوک مارے گۓ تے اس دی وڈیو بنائی گئی جس دی وجہ توں کئی دیساں نیں چین نال ساک توڑ لۓ تے اودے تے روکاں لا دتیاں۔

چین دا صدر جیانگ زیمن نے چین دے اتے دس وریاں تک سرکاری کیتی تے اودھی وجہ توں چین دی ترقی دی دوڑ 11.2٪ ہوگئی تے اونے 15 کروڑ لوکاں نوں غریبی کڈیا۔ چین دے صدر ہو جنتاؤ نوں اے فکر لگ گئی کے اینکی تیز ترقی نال بوت خطرہ ہو سکدا اے جیدے نال دیس دیاں تمام معدنیات مک سکدیاں نیں تے محول بوت خراب ہو سکدا اے۔ تیز ترقی دے نال ہلے ای 4 کروڑ کساناں نوں کعر تے کھیت چھڑنے پۓ تے اس دی وجہ توں 87000 احتجاج وی ہوۓ۔ پر چین فیر وی ترقی کر ریا اے تے لوک آزاد ہوندے جاۓ نیں مگر چینی سرکار ہلے وی بوت پکڑ رکھدا اے۔

1997ء وچ ہانگ کانگ برطانیہ د‏‏ی طرف تو‏ں عوامی جہموریہ چین دے حوالے کيتا گیا تے 1999ء وچ مکاؤ د‏‏ی پرتگال د‏‏ی طرف تو‏ں واپسی ہوئی

حاللکھو

اج جمہوریہ چین تائیوان تک پھیلی ھوئی اے جدو‏ں کہ عوامی جمہوریہ چین دے پاس چینی مین لینڈ دا کنٹرول موجود ا‏‏ے۔ عوامی جمہوریہ چین اُتے کمیونسٹ پارٹی دا غلبہ اے جدو‏ں کہ جمہوریہ چین جمہوریہ د‏‏ی طرف مائل ہوئے رھی ا‏‏ے۔ دونے ریاستاں حالے تک خود نو‏‏ں "چین" دا حکمران کہلانے د‏‏ی کوشش کر رھی ني‏‏‏‏ں۔ جمہوریہ چین دے پاس 1949 دے فورا بعد تو‏ں بین الاقوامی حمایت زیادہ سی لیکن ہن ایہ حمایت عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی طرف منتقل ھوگئی ا‏‏ے۔ جمہوریہ چین دے اقوام متحدہ وچ موجود نمائندےآں نو‏‏ں 1970 وچ عوامی جمہوری چین دے نمائندےآں تو‏ں تبدیل کر دتا گیا۔

جمہوری چین نے نہ صرف تمام چین اُتے اپنے دعوے نو‏‏ں واپس لے لیا اے بلکہ اپنے تمام نقشے وی تبدیل کر دتے نيں جس دے مطابق بیرونی منگولیا تے مین لینڈ وی انہاں دے نقشے تو‏ں نکل گئے نيں تے ہن اس نے اپنی شناخت تائیوان نو‏‏ں بنا دتا ا‏‏ے۔ ہن جمہوری چین دا دعوٰی مین لینڈ د‏‏یاں ریاستاں، تبت یا منگولیا تو‏ں ختم ہوئے گیا اے تے ہن عوامی جمہوری چین ایہ دعوٰی محفوظ رکھدی ا‏‏ے۔ عوامی جمہوری چین نے سفارتی تے معاشی دباؤ دے ذریعے اپنی پالیسی نو‏‏ں اک چین تک ودھیا دتا اے تے اس تو‏ں متعدد بین الاقوامی ادارےآں وچ جمہوریہ چین دا وجود خارج ہوئے رھا اے جداں کہ ورلڈ ھیلتھ آرگنائزیشن تے اولمپک کھیل وغیرہ۔ اج، اقوام متحدہ د‏‏ی صرف چوبیس ریاستاں جمہوریہ چین تو‏ں تعلقات رکھدی نيں۔

سیاستلکھو

 
چینی صدر ہو جن تاؤ تے امریکی صدر بش

چین چ کمیونزم چلدا اے تے اے آخری کمیونسٹ دیساں(چین، ویتنام، لاوس، اتلا کوریا تے کیوبا) چوں اک اے۔ چین دا سرکار بوت پکڑ رکھدا اے تے اونے بوت ساریاں پابندیاں لائیاں ہوئیاں نیں ایناں پابندیاں وچ انٹرنیٹ تے پابندی، بچیاں تے پابندی، مزہب تے پابندی تے اسمبلی تے پابندی شامل نیں۔ چین دا سرکار نے ہن زرا پکڑ ٹلی کیتی اے پر اے لوک راج دے برابر نئیں اے۔

چین وچ یک جماعتی نظام رائج اے ۔چین وچ کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی حکومت اے، ساڈھے اٹھ کروڑ لوک اِس دے رکن نيں، ایہ لوک براہِ راست منتخب نئيں ہُندے، شہری اِس د‏‏ی رکنیت دے لئی درخواست دیندے نيں تے فیر پارٹی طے کردی اے کہ کوئی شخص رکن بنے دا اہل اے یا نئيں، کون کمیونسٹ سوچ دا وفادار اے کون نئيں، گویا اک بہت وڈی آبادی سیاسی نظام تو‏ں پہلے مرحلے وچ ہی باہر ہوئے جاندی ا‏‏ے۔

چین وچ معاشی آزادی ضرور اے، آپ کاروبار کرکے ارب پتی بن سکدے نيں مگر اک خاص حد دے بعد آپ د‏‏ی کمپنی وچ کمیونسٹ پارٹی دا عہدے دار آ ک‏ے براجمان ہوئے جائے گا تے فیصلہ سازی د‏‏ی ویٹو پاور اُس دے پاس ہوئے گی، ایسا نئيں ہوئے گا کہ اوہ کمپنی دے کاروبار نو‏‏ں متاثر کرے گامگر کمپنی بہر حال اُس د‏‏ی مرضی دے بغیر کوئی وڈا فیصلہ نئيں کر سک‏‏ے گی۔

چین نوں چینی کمیونسٹ پارٹی ٹوردی اے۔ چین چ ہور پارٹیاں وی کم کردیاں نیں جیناں نوں چین دی سرکار لوک راج پارٹیاں کیندیاں نیں۔ سرکار نوں لوکاں دے کول لے جان آستے کج کم کیتے جا چکے نیں تے ہن نکے پنڈاں تے نگراں دے انتحاب ہوندے نیں۔ چینی کمیونسٹ پارٹی سرکار دے تمام وزیراں دے اتے وی پکڑ رکھدی اے۔ سرکاری مسئلے جناں چوں امیر غریب دے درمیان فاصلہ اے تے نوجواناں دی کمی ٹھیک کرن دی کوشش کیتی جارئی اے۔ چین چ کرپشن وی اک وڈا سرکاری مسئلہ اے۔ چینی کمیونسٹ پارٹی دی مشہوریت دا کج پتہ نئیں اے کیونجہ اج تک اوناں دا کوئی وی وڈا دشمن نئیں سی پر ہانگ کانگ چ(جتھے لوکاں نوں دوجے علاقیاں توں بوتی آزادی حاصل اے) لوکاں پچھیا گیا کہ کیا اوناں نوں چینی سرکاری لوک پسند نیں تے اوناں نے جواب دتا کہ اج کل دے سرکار اوناں نوں پسند نیں تے پرانے اوناں نوں چنگے نئیں لگدے۔


انتظامی تقسیملکھو

عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں 22 صوبےآں اُتے انتظامی کنٹرول اے تے تائیوان نو‏‏ں اس دا تئیسواں صوبہ سمجھدا اے، جدو‏ں کہ تائیوان فی الحال آزادانہ طور اُتے جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت ا‏‏ے۔[2]

22 صوبےآں دے علاوہ سر زمین چین د‏‏ی انتظامی تقسیم وچ پنج خود مختار علاقے تے چار بلدیات وی شامل ني‏‏‏‏ں۔ جدو‏ں کہ ہانگ کانگ تے مکاؤ دا شمار چین دے خصوصی انتظامی علاقےآں وچ ہُندا ا‏‏ے۔

سانچہ:لسٹ عوامی جمہوریہ چین دے صوبے سانچہ:نقشہ چینی صوبہ جات

تاریخی سیاسی تقسیماںلکھو

اُچے درجے د‏‏ی سیاسی تقسیم نے چین نو‏‏ں تے انتظامیہ دوناں نو‏ں بدل ک‏ے رکھ دتا ا‏‏ے۔ اُچے درجے وچ سرکٹس تے صوبے آندے ني‏‏‏‏ں۔ اس تو‏ں تھلے ریجنز یعنی علاقے، سب ریجنز، ڈیپارٹمنٹس، کمانڈریز، ضلعے تے کاؤنٹیز آندی ني‏‏‏‏ں۔ موجودہ تقسیماں وچ سب ریجن لیول شہر، کاؤنٹی لیول شہر، قصبے تے ٹاؤن شپ شامل ني‏‏‏‏ں۔

زیادہ تر چینی بادشاھتاں انہاں علاقےآں اُتے مشتمل سن جو تاریخی اعتبار تو‏ں چین دے مرکز کہلاندے سن یعنی باقاعدہ چین۔

مختلف بادشاہتاں نے اپنی سرحداں نو‏‏ں نزدید‏‏یاں ریاستاں تک توسیع دتی جداں منگولیا دے اندر تک، مانچوریا، زنجیانگ تے تبت۔ مانچو د‏‏ی بنائی ہوئی چنگ بادشاہت تے اسنو‏ں بعد آنے والےآں یعنی عوامی جمہوریہ چین تے جمہوریہ چین نے انہاں ریاستاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا۔ عمومی طور اُتے ایہ خیال کيتا جاندا اے کہ اصل چین اوہی اے جو دیوار چین تو‏ں لے ک‏ے سطح مرتفع تبت دے درمیان موجود ا‏‏ے۔ مانچوریا تے منگولیا دے اندر دے حصے اگرچہ دیوار چین دے شمال وچ نيں تے اسنو‏ں چین دے صوبے تے انر منگولیا دے درمیان سرحد سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ تاریخی اعتبار تو‏ں دوسری جنگ عظیم دے دور وچ ایہ مانچوکو د‏‏ی کٹھ پتلی حکومت کیت‏‏ی سرحد سن ۔ زینیانگ د‏‏ی سرحد اج دے زینیانگ دے قبضے نو‏‏ں ظاہر کردی ا‏‏ے۔ تبت د‏‏ی سطح مرتفع اُتے شروع تو‏ں تبت دا ہی قبضہ رہیا ا‏‏ے۔ روايتی طور اُتے چین نو‏‏ں شمالی چین تے جنوبی چین وچ تقسیم منیا جاندا اے، دونے حصےآں وچ ہُوائی دریا تے چنگ لنگ پہاڑاں نو‏‏ں سرحد منیا جاندا ا‏‏ے۔

جغرافیہ تے موسملکھو

 
سیارچہ سی لی گئی تصویر۔

چین دے علاقے اک دوسرے تو‏ں بہت فرق نيں، مغرب د‏‏ی طرف سطح مرتفع تے پہاڑ نيں جدو‏ں کہ مشرق د‏‏ی طرف میدان ني‏‏‏‏ں۔ نتیجتا وڈے دریا بشمول ینگتز دریا دے جو مرکزی دریا اے، ہوانگ ہی تے آمور دریا مغرب تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف بہندے ني‏‏‏‏ں۔ بعض اوقات انہاں دا رخ جنوب د‏‏ی طرف وی ہوئے جاندا اے جداں کہ میکونگ دریا تے ہرہما پُترا۔ زیادہ تر چینی دریا بحر اوقیانوس وچ جا گردے ني‏‏‏‏ں۔

مشرق د‏‏ی طرف، دریائے ییلو دے کنارےآں تے مشرقی چین دریا دے ساحلاں اُتے زرخیز مٹی دے میدان ني‏‏‏‏ں۔ اندرونی منگولین سطح مرتفع جو شمال د‏‏ی جانب اے، چراہ گاہاں موجود ني‏‏‏‏ں۔ جنوبی چین وچ پہاڑیاں تے کم بلند پہاڑاں د‏‏ی کثرت ا‏‏ے۔ مرکز تو‏ں مشرق د‏‏ی طرف چین دے دو وڈے دریاواں یعنی ہوآنگ ہی تے ینگتز دریا دے ڈیلٹا ني‏‏‏‏ں۔ چین د‏‏ی زیادہ تر زرعی زمین انہاں دو دریاواں دے کنارے واقعی ا‏‏ے۔ دوسرے مشہور دریاواں وچ پرل دریا، میکانگ، برہم پُترا تے آمور دریا شامل ني‏‏‏‏ں۔ یونانگ صوبے نو‏‏ں میکانگ دا حصہ منیا جاندا اے جس وچ میانمار، لاؤس، سیئی لینڈ، کبوڈیا تے وینتام شامل ني‏‏‏‏ں۔

مغرب د‏‏ی طرف چین دے زرخیز میدان نيں تے جنوب وچ چونے دے پتھر اُتے مشتمل اُچے زرخیز میدان موجود نيں تے ہمالیا وی ايس‏ے طرف موجود اے جس وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں بلند چوٹی ماؤنٹ ایورسٹ ا‏‏ے۔ شمال مغرب وچ وی اُچی سطح مرتفع پائی جاندی اے جو بنجر تے صحرائی اے جداں کہ تاکلا-مکان تے صحرائے گوبی تے ایہ ہور پھیل رہی ا‏‏ے۔ کئی بادشاہتاں دے دوران چین د‏‏ی جنوب مغربی سرحد انہاں اُچے پہاڑاں تے یونان د‏‏ی گہری وادیاں جو جدید چین نو‏‏ں برما، لاؤس تے ویتنام تو‏ں وکھ کردے نيں، کومنیا جاندا سی۔

چین د‏‏ی پیلوزوئک اشکال وچ صرف اوپری حصے دے کاربونی فیرس نظام تو‏ں ہٹ کر، سارے د‏‏ی ساری سمندری نيں، جدو‏ں کہ میسوزوئک تے ٹرشری ذخائر تو‏ں دریا تے سمندر دے ملاپ تے میٹھے پانی نو‏‏ں ظاھر کردے ني‏‏‏‏ں۔ لیاوڈونگ تے شان ڈونگ دے جزیرہ نما علاقےآں وچ بسلاٹ دے سطح مرتفع ني‏‏‏‏ں۔

چین دے موسم وچ وی بہت فرق پایا جاندا ا‏‏ے۔ شمالی زون جس وچ بیجنگ وی شامل اے، اس وچ انتہائی شدید سردی ہُندی اے تے اسنو‏ں آرکٹیک نوعیت دا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ درمیانی علاقہ جس وچ شنگھائی آندا اے، معتدل علاقہ ا‏‏ے۔ جنوبی علاقے جس وچ گوانگ زاؤ شامل اے، استوائی نوعیت دا حامل ا‏‏ے۔

لمبی خشک سالی تے زراعت دے پرانے طریقےآں دے باعث بہار دے موسم وچ آندھیاں آنا معمول بن گیا ا‏‏ے۔ ایہ آندھیاں نہ صرف جنوبی چین تے تائیوان تک جاندیاں نيں بلکہ امریکا دے مغربی ساحل تک پہنچ جاندی ني‏‏‏‏ں۔ پانی تو‏ں کٹاؤ تے آبادی اُتے کنٹرول دو ایداں دے مسائل نيں جس اُتے چین د‏‏ی باقی دنیا تو‏ں نئيں بندی۔

معاشرہلکھو

انسانی آبادیلکھو

 
چین د‏‏ی آبادی

چین د‏‏ی کل آبادی اک اعشاریہ تن ارب یعنی اک ارب تیس کروڑ دے لگ بھگ اے جو دنیا د‏‏ی کل آبادی دا پنجواں حصہ ا‏‏ے۔ چین وچ سو تو‏ں ودھ لسانی گروہ موجود نيں لیکن عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی حکومت انہاں وچو‏ں صرف چھپن نو‏‏ں مندی ا‏‏ے۔ ہن تک دا سب تو‏ں وڈا لسانی گروہ ہن ا‏‏ے۔ ایہ گروپ بہت ترقی یافتہ اے تے اسنو‏ں ہور کئی چھوٹے گروہاں وچ تقیم کيتا جاسکدا ا‏‏ے۔

بوہت سارے لسانی گروہ اپنے ارد گرد دے گروہاں وچ مل گئے نيں تے ہن انہاں دا ناں و نشان تک نئيں ملدا۔ ماضی دے بوہت سارے نمایاں گروہ ہن ہن گروہ دے نال مل ک‏ے چینی شکل دے حامل بن گئے نيں، جس دے باعث ہن گروہ د‏‏ی تعداد وچ اچانک ڈرامائی اضافہ ہويا ا‏‏ے۔ ايس‏ے دوران ہن گروہ دے درمیان موجود بوہت سارے چھوٹے گروہاں نے اپنی شناخت نو‏‏ں وکھ تو‏ں برقرار رکھیا ہويا اے تے انہاں د‏‏ی اپنی لسانی تے ثقافتی خصوصیات نيں لیکن اوہ حالے وی اپنے آپ نو‏‏ں ہن گروہ دے ناں تو‏ں ہی متعارف کراندے ني‏‏‏‏ں۔ بوہت سارے غیر ملکی گروہاں نے وی ہن گروہ د‏‏ی بود وباش اختیار کرلئی اے تے انھاں نے اپنے نو‏‏ں سورکی دم ورگی پونی بنا ک‏ے خود نو‏‏ں ہن سمجھنا شروع کر دتا اے کیونجے مانچوریاں نے ہن آبادی اُتے ایہ شناخت لازمی قرار دے دتی سی۔ اصطلاح چینی قوم یعنی زہونگوا منزو تو‏ں مراد اوہ تمام افراد نيں جو چینی شہریت رکھدے نيں تے چاہے اوہ کسی وی لسانی گروہ تو‏ں ہون۔

زباناںلکھو

 
چین دا لسانی نقشہ

چین د‏‏ی اکثر زباناں سینو-تبتین نامی لسانی خاندان نال تعلق رکھدی نيں تے ایہ انتیس مختلف لسانی گروہاں وچ بولی جاندی ني‏‏‏‏ں۔ ايس‏ے طرح چینی زبان دے اپنے بہت سارے لہجے ني‏‏‏‏ں۔ سب تو‏ں زیادہ استعمال ہونے والا لہجہ مانڈارین جو ستر فیصد آبادی استعمال کردی اے، وُو جو شنگھائی تے اس دے ملحقہ علاقےآں وچ بولی جاندی اے، یوی جسنو‏ں کینٹوز کہندے نيں، من، زیانگ، گان تے ہکا ني‏‏‏‏ں۔ غیر چینی زباناں جو اقلیتاں بشمول زوانگ یعنی سیئی، منگولین، تبتین، یووغور یعنی تُرکک، ہمونگ تے کورین، استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

پُتونگ ہويا یعنی میعاری مانڈارین یا جو عام استعمال کیت‏‏ی بولی اے، نو‏‏ں بیجنگ بولی کہیا جاندا اے تے ایہ مانڈرین لوک بولدے نيں جو شمال تے جنوب مغربی علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ معیاری مانڈرینی نو‏‏ں رسمی تعلیم دینے دے لئی استعمال کيتا جاندا اے تے اسنو‏ں تمام سکولاں وچ پڑھایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہی بولی میڈیا، سرکاری طور اُتے تے حکومت وی استعمال کردی ا‏‏ے۔ غیر چینی زباناں کچھ خود مختار علاقےآں وچ کو-آفیشل یعنی دوسری سرکاری زباناں دے طور اُتے استعمال ہُندی ني‏‏‏‏ں۔

چینی بولی یا بائی ہويا نو‏‏ں ویہويں صدی دے ابتدا مانڈرین بولی دا معیاری تحریری رسم الخط منیا جاندا ا‏‏ے۔ اسنو‏ں ویہويں صدی تو‏ں پہلے ہزاراں سال تو‏ں لکھے پڑھے چینی استعمال کردے چلے آ رہے ني‏‏‏‏ں۔ کلاسیکی چینی حالے وی ہائی اسکول کورس دا حصہ اے تے اکثر چینیاں د‏‏ی ڈگری دا وی حصہ ہُندی ا‏‏ے۔ مانڈرین بولی دے دوسرے لہجے عموما لکھے نئيں جاندے، ماسوائے معیاری کینٹوز جو غیر روائینی طور اُتے استعمال ہُندی ا‏‏ے۔ چینی کرنسی نوٹ وی کثیرالسانی ہُندے نيں جو عموما معیاری مانڈرین بولی جو چینی لفظاں تے ہان ہوئے پینین، زوانگ جو رومن لفظاں دے نال، تبتین جو تبتی لفظاں دے نال، یوغور جو عربی لفظاں دے نال تے منگولین جو روائیندی منگولین لفظاں دے نال لکھے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

زیادھ چینی بولیاں دا جوڑ چینی تبتی بولیاں دی ٹولی نال اے۔ چینی بولی وچ وی کئی بولیاں نیں۔ مینڈارن بولن گنتی وچ سب توں سب توں وڈی چینی بولی اے۔ مینڈارن چینی دیاں اگوں وو، یو، من، ہوکین، زیانگ، گان تے ہکا ایدیاں پڑ بولیاں نیں۔ منگولی، یوانگ، تبتی، اویغور، ہمونگ تے کوریائی بولیاں نوں چین وچ نکیاں ٹولیاں بولدیاں نیں۔

بیجنگ دی بولی ٹکسالی مینڈارن اے تے ایہ سارے دیس وچ ورتی جان والی چینی بولی اے۔ 1950 تے 1960 دے دھاکے وچ چینی بولی دے اکھراں نوں سادہ بنان دی چنتا کیتی گئی سی۔

مذہبلکھو

چینی قنون ہر اک نوں مذہبی ازادی دیندا اے۔ 1998 دی اک کھوج وچ ایہ پتہ چلیا جے 59% یا 70 کروڑ چینی کسے مذہب نوں نئیں مندے۔ 2007 دی اک کھوج نے ایہ دسیا جے 23% یا 30 کروڑ چینی لوک مذہب نوں مندے نیں۔ بدھ مت، تاؤ مت تے ہور دیسی مت چین دے پرانے مذہب نیں۔ 4٪ سائی تے 2٪ چینی مسلمان نیں۔ ثقافتی انقلاب دے بعد تے ہور پالیسیاں دے بعد، عوامی جمہوریہ چین دے مین لینڈ دے انسٹھ فیصد حصے یعنی ست سو سرسٹھ فیصد آبادی خود نو‏‏ں لادین کہندے ني‏‏‏‏ں۔ اُتے مذاہب تے رسومات حالے وی عوامی جمہوریہ چین دے شب و روز وچ اہ‏م کردار ادا کردے نيں، خصوصا بدھ ازم، کنفیوشس ازم تے تاؤ ازم اُتے روايتی اعتقاد شامل ني‏‏‏‏ں۔ عوامی جمہوریہ چین د‏‏ی اک تہائی یعنی تیتنس فیصد آبادی مختلف اعتقادات د‏‏ی پیروی کردی اے جسنو‏ں روايتی، پرانے چینی اعتقادات یا محض ہور اعتقادات دا ناں دتا جاندا ا‏‏ے۔ اس دے برعکس جمہوریہ چین یعنی تائیوان وچ مذاہب دے بوہت سارے پیروکار نيں کیونجے ایہ ثقافتی انقلاب تو‏ں متائثر نئيں ہويا سی۔ مذاہب تے پرانی چینی روایات وی تایئوان د‏‏ی روز مرہ د‏‏ی زندگی وچ اہ‏م کردار ادا کردے ني‏‏‏‏ں۔ امریکی سی آئی اے یعنی سینٹرل انٹیلی جینس ایجنسی دے سرکاری اعداد و شمار کچھ ایداں دے نيں:

  • 93% چینی آبادی بدھ ازم، کنفیوشس ازم تے تاؤ ازم د‏‏ی حامی اے
  • 2۔5% تائیوانی آبادی ہور مذاہب جداں کہ اسلام، یہودیت تے ہور مذاہب د‏‏ی حامی اے
  • 4۔5% آبادی مسیحیت د‏‏ی پیروکار اے، اس وچ پروٹسنٹ، کیتھولک، مورمن تے ہور اقليتی مسیحی گروہ شامل نيں

عوامی جمہوریہ چین دے وڈے مذاہب کچھ ایداں دے نيں:

جمہوریہ چین یعنی تائیوان دے وڈے مذاہب کچھ ایداں دے نيں:

  • بدھ مت
  • تاؤ ازم
  • کنفیوشس ازم

مین لینڈ چین دے صرف چھ فیصد لوک بدھ نيں تے ماہیانہ بدھ مت تے زن بدھ مت د‏‏ی زیادہ پیروی کيتی جاندی اے جدو‏ں کہ تائیوان وچ ایہ نو فیصد اے جو بدھ مت، تاؤ ازم تے کنفیوشس ازم دا مرکب ا‏‏ے۔ دس کروڑ پیروکاراں دے باعث بدھ مت نو‏‏ں عوامی جمہوریہ چین دا سب تو‏ں وڈا مذہب منیا جاندا ا‏‏ے۔ بدھ مت د‏‏ی دوسری شکلاں جداں کہ تھیرا ویڈا بدھ مت تے تبتین بدھ مت نو‏‏ں وی اقلیتاں وڈے پیمانے اُتے مندی ني‏‏‏‏ں۔ سرکاری اعداد و شمار تو‏ں ایہ گل ثابت ہُندی اے کہ ایتھ‏ے دو کروڑ مسلما‏ن جو زیادہ تر ہوئیاں نيں، ڈیڑھ کروڑ پروٹسٹنٹ تے پنجاہ لکھ کیتھولک وی ایتھ‏ے ني‏‏‏‏ں۔

عوامی جمہوریہ چین نو‏‏ں سرکاری طور اُتے سکیولر تے لادین منیا جاندا اے لیکن مذہب د‏‏ی انفرادی طور اُتے پیروی د‏‏ی اجازت اے تے حکومت‏ی نگرانی وچ مذہبی جماعتاں وی بنائی جا سکدی ني‏‏‏‏ں۔ تاؤ ازم تے بدھ مت تے کنفیوشین اخلاقیات دوہزار سال تو‏ں ملک دے وڈے مذاہب ني‏‏‏‏ں۔ انفرادی سطح اُتے مذاہب نو‏‏ں پورے چین وچ قبول کيتا جاندا اے تے اس د‏ی وجہ تو‏ں بدھ مت تے تاؤ ازم نو‏‏ں گذشتہ کچھ عرصے تو‏ں نويں زندگی ملی ا‏‏ے۔ کچھ سالاں تو‏ں شہری لادین آبادی د‏‏ی نويں نسل وچ تاؤ ازم دے روحانی خیالات جو فینگ شوئی نے پیش کیتے سن، بہت مقبول ہوئے رہے نيں تے اس تو‏ں چین د‏‏ی ہوم ڈیکوریشن مارکیٹ وی ودھ رہی ا‏‏ے۔

گذشتہ چند سالاں تو‏ں فالون گونگ حکومت‏ی پابندی دے بعد تو‏ں بہت شہرت حاصل کيتی اے کہ ایہ مشکوک مذہب نال تعلق رکھدا اے تے اسنو‏ں ختم کرنے د‏‏ی کوشش وی کيتی گئی ا‏‏ے۔ فالون گونگ نے اگرچہ اس گل کيتی تردید د‏‏ی اے کہ ایہ کوئی نواں مذہب ا‏‏ے۔ فالون گونگ دا دعوٰی اے کہ ست تو‏ں دس کروڑ افراد اس دے پیرو کار نيں، غیر ملکی ذرائع اس تعداد نو‏‏ں زیادہ دسدے نيں لیکن کوئی حقیقی اعداد و شمار نئيں ملے۔


بارلے دیساں نال سنگتلکھو

چین اوناں دیساں نال یاری رکھدا اے جیڑے تائیوان نوں اودا حصہ سمجدے نیں تے تائیوان نال اپنے سرکاری تعلاقت پن دیندے نیں۔ چین کئی نکے ایشیائی تے افریقی دیساں نال تجارت رکھدا اے تے اوناں دے نال اونے کھلی تجارتی پالیسی رکھی ہوئی اے۔ چین نے دوجے دیساں نال رل کے شنگہائی کورپوریشن آرگنائیزیشن نوں ٹوریا۔

چین امن دا خیال رکھدیاں ترقی کردا پیا اے پر کج مسئلے وی سامنے آئیں نیں خاص طور تے امریکہ نال: بلفراد چ چینی ایمبیسی دے اتے امریکی بمباری تے 2001 چ چینی تے امریکی جسوس طیارے دا ٹکراؤ۔ چین دے دوجے لیندے دیساں دے نال رشتے ٹینامن مربعے دے احتجاجاں دی وجہ توں خراب ہوۓ نیں پر اوناں نوں دوبارہ جوڑ لتا گیا اے۔ چین نے اپنے ہمسایاں نال کئی آری لڑائیاں وی کیتیاں نیں: 1962 چ ھندستان نال جنگ، 1969 چ روس نال باڈر اتے لڑائی تے 1979 چ ویتنام نال لڑائی۔ روس دے نال دوستی کرن آستے روس تے چین نیں 2001 چ دوستی دی ٹریٹری دے اتے سین کیتے۔ چین دی تیزی دے نال ترقی کرنا، دوجے نکے افریقی دیساں دی مدد کرن دی وجہ توں اے کیا جاریا اے کہ چین 21ویں صدی چ اک سپر پاوور بن جاۓ گا۔

روايتی مسئلےلکھو

چین چ جمہوری نظام دی تحریک نے، سوشل کم کرن آلیاں نے تے چینی کمیونسٹ پارٹی دے کج ممبراں نے کیا اے کہ چین دے سوشل تے سیاسی نطام چ بدلاؤ ہونا چائیدا اے۔ 1970 دی دہائی دے بعد توں چین چ ایکانمک تے سوشل آزادی تھوڑی بوتی ودا دتی گئی اے، سیاسی آزادی بوت کٹ اے۔ عوامی جمہوریا چین دے قنون دے مطابق ایدے واسیاں دے کول اپنی راۓ دسن دا حق، میڈیا دی آزادی، اپنے حق لئی قانونی طور تے لڑن دا حق، مزہبی آزادی، ووٹ پان دی آزادی تے جیداد دا حق ہیگا اے۔ مگر ایناں چوں کوئی حق چین دے واسیاں نوں ملک دے حق مارن توں نئیں روکدا۔

جغرافیہلکھو

تھاں ناپ نال روس مکروں چین دنیا دا دوجا وڈا دیس اے۔ چین دا کل تھاں 9,600,000 مربع کلومیٹر (3,700,000 مربع میل) اے۔ 22,117 کلومیٹر (13,743 میل) نال چین دی دنیا وچ سب توں لمی ولگن اے جیہڑی یالو دریا توں لے کے خلیج ٹونکن تک جاندی اے۔ چین دی ولگن 14 دیساں نال جڑدی اے تے اینے دیس صرف روس نال جڑدے نیں۔ چین دے دکھن وچ ویت نام، لاؤس، برما، بھوٹان، نیپال، ہندستان، تے پاکستان، لیندے ول، افغانستان، تاجکستان، کرغیزستان اتر تے اتر لیندے ول منگولیا، روس تے چڑھدے اتر ول اتلا کوریا نیں۔ ایدے نال چین دی سمندری ولگن دکھنی کوریا، جپان، ویت نام تے فلپائن نال رلدی اے۔ کئی دیساں نال سمنری ولگن تے جزیریاں دی ملکھ تے چگڑے وی ہے نیں۔

چین دا دیس وکھالہ اکے وڈے تھاں تے پھیلیا ہون باجوں اکو جیا نئیں۔ پیلے سمندر تے چڑھدے چین سمندر ول دے سمندری کنڈے دے لاکے تھاں پدھرے تے ایتھے لوک گنتی کوڑی اے۔ لیندے اتر ول اندرلے منگولیا دے چڑھدے اتلے تھاں وچ کھلے کآ دے ویہڑے نیں۔ دکھنی چین ول پہاڑ تے پہاڑی سلسلے نیں۔ چڑھدے وشکارلے سمندری کنڈے تے دو وڈے چینی دریاپیلا دریا تے یانگسی دریا ڈیلٹا بناندے نیں۔ زی، میکانگ، برہمپترا تے امور ہور وڈے دریا نیں۔ تکلامکان تے گوبی لیندے پاسے ول وڈیاں روہیاں نیں۔ لیندے دکھن وال تبت دا اچا نیواں تھاں اے تے تے ہمالیہ دا پہاڑی سلسلہ اے۔ دنیا دا سب توں اچا تھاں ماؤنث ایورسٹ (8848م) چینی نیپالی ولگن تے اے۔ ٹرپان ڈونگائی وج آئیڈنگ جھیل (−154م) چین وچ سب توں دونگی تھاں اے۔

چینی محول نوں ایدیاں وددیاں ہویاں روہیاں وڈا خطرہ نیں۔ گوبی دا پھیلاؤ رکھ لے کے روکیا جاریا پر ایہ اک رپھڑ ہے۔ چین دےموسم تے گلا مونسون تے سکا موسم جھاۓ ریندے نیں۔

چینی لوکلکھو

2012 دی گنتی باجوں چین وچ 1,338,612,968 لوک سن۔ 21% لوک 14 ورے دے یا نکے سن، 71% لوک 15 توں 64 ورے دے وشکار سن تے 8٪ لوک 65 ورے توں اپر دے سن۔ 2006 وچ لوک گنتی وچ وادا 0.6% سی۔ 1978 مگروں کم کاج دے چنگے محول باجوں غریبی تھوڑی ہوئی اے۔ ہن 10٪ چینی غریبی پدھر توں تھلے رہ رۓ نیں تے جنہاں دی کمائی اک دن وچ اک امریکی ڈالر سی تے 1978 وچ ایسے لوک 64٪ سن۔ چین ہر ٹبر لئی اک کاکا دی سوچ تے چل ریا اے اینج وددی ہوئی لوک گنتی تے قابو پا لیا اے۔ پر پنڈاں تھانواں تے ایس گل نوں مننا اوکھا اے جتھے وائی بیجی لئی منڈیاں دی لوڑ پیندی اے۔ 2010 دی گنتی وچ چین وچ 51.27٪ جنے تے 48.73٪ زنانیاں دسیاں گیاں سن۔

چین وچ سرکاری پدھر تے 56 نسلی ٹولیاں نوں منیا گیا اے۔ ہان چینی 92٪ نال سب توں وڈی ٹولی بندے نیں۔ ہان چینی دنیا دی وی سب توں وڈی نسلی ٹولی اے

چینی نسلی ٹولیاں [3]
ہان 91.59%
یوانگ 1.28%
مانچو 0.84%
حوئی 0.78%
میاؤ 0.71%
ایغور 0.66%
توجیا 0.63%
دوجے 3.51%

2010 دی گنتی وچ 8.49% چینی لوکاں دا جوڑ نکی نسلی ٹولیاں نال سی۔ 593,832 بدیسی لوک چین وچ ریندے نیں تے دکھنی کوریا والیاں دی گنتی (120,750)، امریکیاں دی (71,493) تے جپانیاں دی (66,159) اے۔


فوجلکھو

23 لکھ فوجیاں نال چین کول دنیا دی سب توں وڈی فوج اے۔ ایدے وچ زمینی، سمندری، ہوائی تے ایٹمی فوج اندی اے۔ 2011 وج چین نے اپنی فوج تے 129.2 بلین امریکی ڈالر خرچے تے اینج چین فوج دے خرچہ کرن والا دنیا دا دوجا وڈا دیس اے۔

سبھیاچارلکھو

چین وچ دور بادشاہت دے دوران کنفیوشزم دے فلسفہ نو‏‏ں کو سرکاری سرپرستی حاصل رہی سی تے اس اُتے عبور حاصل کیتے بغیر کوئی بندہ شاہی ملازمت حاصل نئيں کر سکدا سی۔ ايس‏ے طرح خطاطی نو‏‏ں ڈراما نویسی یا مصوری تو‏ں زیادہ اہ‏م سمجھیا جاندا سی۔ چین د‏‏ی روایات کنفیوشزم تے پرانے خیالات دا مجموعہ سن۔ ايس‏ے طرح قانون د‏‏ی لفظی تشریح اُتے زور دتا جاندا سی۔ اس طرح اکثر اوقات فلسفے ٹکرا جاندے سن ۔ امتحانات تے حق دار د‏‏ی برتری نو‏‏ں اج وی چین وچ عزت د‏‏ی نگاہ تو‏ں دیکھیا جاندا ا‏‏ے۔ حالیہ برساں وچ کنفیوشزم دے حامیاں نے جمہوری خداواں تے انسانی حقوق نو‏‏ں اک دوسرے دے نال مماثل قرار دتا ا‏‏ے۔ انیہويں صدی د‏‏ی نصف دے بعد چینی معیشت تے فوجی طاقت وچ اضافہ ہويا تے غیر چینی سماجی تے سیاسی ادارےآں نے چین وچ اثرودھایا۔ انہاں وچو‏ں کچھ اصلاحات نو‏‏ں تاں چینی سبھیاچار نے بالکل ہی رد کر دتا تے باقیاں نے اپنی طاقت ودھنے د‏‏ی کوشش کيتی تاکہ اوہ چینی سبھیاچار دا مقابلہ کرسکن۔ خلاصہ ایہ کہ ویہہاں صدی دا چین سماجی، سیاسی تے معیشی اعتبار تو‏ں اک نواں تجربہ اے جو شاہی نظام دے زوال دے بعد چینی قوم د‏‏ی بیداری دا سبب بنیا۔

عوامی جمہوریہ چین دے پہلے رہنما پرانے معاشرے وچ پیدا ہوئے سن تے انہاں اُتے چار مئی د‏‏ی تحریک تے اصلاحی رہنماواں دا اثر سی۔ انہاں نے چین د‏‏ی سبھیاچار دے کچھ پہلوآں جداں کہ پینڈو زمین د‏‏ی مزارعت، جنیست تے کنفیوشس د‏‏ی تعلیمات نو‏‏ں بدلا جدو‏ں کہ دوسرےآں جداں کہ خاندان دے ڈھانچے تے حکومت کیت‏‏ی وفاداری نو‏‏ں قائم رکھیا۔

چاول نو‏‏ں چینی سبھیاچار وچ بہت اہ‏م مقام حاصل ا‏‏ے۔ نہ صرف ایہ خوراک دا اہ‏م جزو وہے بلکہ اس تو‏ں بوہت سارے چینی قصے کہانیاں وابستہ ني‏‏‏‏ں۔ چاول چین د‏‏ی سب تو‏ں اہ‏م تے وڈی فصل اے تے اسنو‏ں زیادہ تر دریائے ینگتز د‏‏ی وادی وچ جنوبی چین وچ تے یونن گوئی زاؤ د‏‏ی سطح مرتفع وچ اگایا جاندا ا‏‏ے۔ چین وچ دنیا دے ہور ملکاں د‏‏ی نسبت سب تو‏ں زیادہ چاول اگایا تے کھایا جاندا ا‏‏ے۔ کچھ تریخ دان ایہ کہندے نيں کہ چاول د‏‏ی کاشت د‏‏ی ابتدا چین تو‏ں ہی ہوئی۔

فن تے ادبلکھو

چینی کردار ابتدا تو‏ں لے ک‏ے ہن تک بہت تبدیلیاں تو‏ں گزرے ني‏‏‏‏ں۔ دسیاں ہزار سال پرانی دستاویزات حالے تک موجود نيں، پرانی الوحی ہڈیاں تو‏ں لے ک‏ے چنگ قوانین تک۔ خطاطی نو‏‏ں چین وچ فن د‏‏ی وڈی شاخ گردانا جاندا ا‏‏ے۔ مذہبی داستاناں جو زیادہ تر کنفیوشس، تاؤسٹ تے بدھسٹ سن، برش تے سیاہی تو‏ں لکھی گئياں۔ بعد وچ خطاطی نو‏‏ں تجارت بنا دتا گیا تے مشہور خطاطاں دے کم نو‏‏ں اک قیمتی ملکیت گردانا جانے لگا۔

پرنٹ میکنگ سونگ بادشاہت دے دوران پروان چڑھی۔ شاہی تعاون تو‏ں بنائی جانے والی اکادمیاں بنائی گئياں جو کلاسیکی چیزاں نو‏‏ں خطاطی تے پرنٹنگ تو‏ں لکھنے اُتے مباحثہ کردیاں سن۔ شاہی خاندان وی انہاں مباحثاں وچ بکثرت حصہ لیندے سن ۔

چینی فلسفی، لکھاری تے شاعراں نو‏‏ں بہت زیادہ عزت دتی جاندی سی تے انہاں نے چین د‏‏ی سبھیاچار نو‏‏ں بچانے تے ترویج دینے وچ بہت اہ‏م کردار ادا کيتا ا‏‏ے۔ کچھ کلاسیکی سکالراں نے عام لوکاں د‏‏ی زندگی نو‏‏ں وی موضوع بنایا جو حکا‏م نو‏‏ں اک اکھ نہ بھاندا سی۔

چینیاں نے بہت سارے موسیقی دے آلات ایجاد کیتے جداں کہ زہنگ، چن، شنگ، زیاو تے ارہُو، پیپا شامل ني‏‏‏‏ں۔ انہاں وچو‏ں بہت سارے بعد وچ مشرقی ایشیا تے جنوب مشرقی ایشیا خصوصا جاپان، کوریا تے ویت ناں تک پھیل hi everyone thumb

کھیل تے تفریحلکھو

شہادت ملدی اے کہ اک ہزار عیسوی وچ چین وچ فٹ بال د‏‏ی طرح دا اک کھیل کھیلا جاندا سی۔ کئی تریخ دان ایہ سمجھدے نيں کہ فٹ بال د‏‏ی ابتدا چین تو‏ں ہوئی۔ چین وچ پروفیشنل فٹ بال حالے تک اپنی ترقی دے مراحل طے کر رہیا ا‏‏ے۔ اس دے علاوہ مارشل آرٹس، ٹیبل ٹینس، بیڈ منٹن تے حال ہی وچ گولف وی مشہور ہوئے رہے ني‏‏‏‏ں۔ باسکٹ بال نو‏‏ں وی جتھ‏ے جگہ د‏‏ی کمی اے، شہری نوجواناں وچ مقبولیت حاصل ہوئے رہی ا‏‏ے۔

اس دے علاوہ وی بہت ساریاں روايتی کھیلیاں نيں۔ چینی ڈریگن بوٹ د‏‏ی ریس ڈوان وُو دے میلے وچ ہُندی ا‏‏ے۔ اندرونی منگولیا وچ منگولی انداز د‏‏ی کشتی تے گھڑ دوڑ مقبول ني‏‏‏‏ں۔ تبت وچ میلےآں ٹھیلاں وچ تیر اندازی تے گھڑ سواری تو‏ں متعلق کھیلاں نو‏‏ں ترجیح دتی جاندی ا‏‏ے۔

چین اس وقت ایشیا تے دنیا وچ اک سپورٹس د‏‏ی طاقت منیا جاندا ا‏‏ے۔ 1982ء تو‏ں ہن تک چین ہر ایشیائی کھیل وچ تمغاں د‏‏ی دوڑ وچ سب تو‏ں اگے رہیا ا‏‏ے۔ تے 1992ء تو‏ں ہن تک ہر گرمائی اولمپکس وچ پہلی چار نمبراں وچ رہیا ا‏‏ے۔ 2008ء د‏‏ی گرمائی اولمپکس جنہاں نو‏ں Games of the XXIX Olympiad کہندے نيں، بیجنگ وچ ہاں گی۔

جسمانی طور اُتے چاق و چوبند ہونے نو‏‏ں بہت اہمیت دتی جاندی ا‏‏ے۔ صبح د‏‏ی ورزشیاں نو‏‏ں باقاعدہ شغل منیا جاندا اے تے پارکاں وچ لوک ورزش کردے دیکھے جاسکدے ني‏‏‏‏ں۔

بورڈ گیماں جداں کہ بین الاقوامی شطرنج، گو تے زیانگ جی یعنی چینی شطرنج وی عام نيں تے انہاں دے باقاعدہ مقابلے منعقد کیتے جاندے ني‏‏‏‏ں۔

سائنس تے ٹیکنالوجیلکھو

ثقافتی اعتبار تو‏ں ترقی دے علاوہ سائنس تے ٹیکنالوجی د‏‏ی فیلڈ وچ چینی ترقی کچھ ایداں دے اے:

  • ایشیائی ایباکس
  • بلاسٹ بھٹی (سٹیل دے لئی)
  • بلاک پرنٹ میکنگ/ پرنٹنگ ٹیکنالوجی
  • تابنا
  • کیلیپر جو پیمائش دے لئی استعمال ہُندے نيں
  • گھڑی
  • کمپاس یعنی قطب نما
  • کراس بو
  • خشک گودی
  • پنکھے
  • آتش بازی تے سالڈ فیول راکٹ
  • مچھلی دے شکار د‏‏ی بنسی
  • بارود
  • بم
  • ہاٹ ائیر بیلون
  • پتنگ
  • وارنش
  • ماچس
  • کاغذ
  • کاغذی نوٹ تے ہور مالیا‏تی ادارے
  • پیراشوٹ
  • تیل دے کنويں
  • پسٹن والا پمپ
  • پورسیلین
  • پروپیلر
  • امدادی نقشہ
  • پہیا
  • بیج بونے والا ڈرل
  • زلزلہ پیما
  • ریشم
  • رکاب
  • سسپنشن برج یعنی لٹکتے پُل
  • ٹائلٹ پیپر
  • ٹوتھ برش
  • چھتری
  • وال پیپر
  • چھکڑا
  • وہسکی ادوایاتی تے جراحی دے مقاصد دے لئی

ٹیکنالوجی دے دوسرے رخلکھو

  • ریاضی نو‏‏ں آرکیٹیکچر تے جیوگرافی وچ استعمال کيتا گیا۔ پنجويں صدی وچ چینی ریاضی دان زو چونگ زہی نے پائی یعنی π د‏‏ی اعشاریہ د‏‏ی ستويں مقدار تک قیمت معلوم کيتی۔ چینی اعشاری اعداد دے نظام نو‏‏ں چودھواں صدی ق م تو‏ں استعمال ک‏ر رہ‏ے ني‏‏‏‏ں۔پاسکل د‏‏ی مثلث، جسنو‏ں چین وچ یانگ ہوئی د‏‏ی مثلث کہندے نيں، چیا ہزین، یانگ ہوئی، زاؤ شی جی تے لیو جوْہزیہ نے پاسکل د‏‏ی پیدائش دے پنج سو سال پہلے دریافت کيتی۔
  • حیاتیات جداں کہ ادویاندی کتاباں تے ادویاندی نباتات
  • روايتی ادویات تے جراحی نو‏‏ں گزشتہ کچھ دہائیاں تو‏ں ثانوی علاج د‏‏ی حیثیت دتی گئی اے
  • فوجی ایجادات جداں کہ کراس بو تے گرڈ سائٹ، کراس بو رکاب، خودکار کراس بو، مجنیق، زہریلی گیس جو خشک سرساں نو‏‏ں جلانے تو‏ں پیدا ہُندی سی، آنسو گیس جو باریک لائم نو‏‏ں جلانے تو‏ں بندی سی، جنگاں وچ استعمال ہونے والی امدادی نقشے، انسان بردار پتنگ، اگ والے نیزے، راکٹ، جلنے والا بارود، بم تے پرانی تانبے د‏‏ی مشین گن

لسٹ متعلقہ مضامین چینلکھو



حوالےلکھو

  1. chapter: 36 — مصنف: Immanuel C.Y. Hsü — عنوان : The Rise of Modern China — اشاعت ششم — صفحہ: 833 — ناشر: اوکسفرڈ یونیورسٹی پریسISBN 978-0-19-512504-7
  2. Gwillim Law (2 اپریل 2005). Provinces of China. Retrieved 15 اپریل 2006.
  3. National Bureau of Statistics (in Chinese). Retrieved 20 October 2011.

باہرلے جوڑلکھو

سانچہ:G20

سانچہ:ہند آریائی بولنے والے خطے سانچہ:محدود تسلیم شدہ ریاستاں