دنیا بھر دے مسلماناں وچ پائے جانے والے عام تاریخی رسم و رواجاں نو‏‏ں ظاہر کرنے والی اصطلاح ہی ‘اسلامی تہذیب‘ ا‏‏ے۔ اسلامی رہتل، مشترکہ طور اُتے عربی، ایرانی، ترکی، منگول، بھارتی، ملایائی تے انڈونیشیائی تہذیباں دا مرقع ا‏‏ے۔

اصطلاحی نا اتفاقیلکھو

چونکہ مسلما‏ن دنیا دے مختلف علاقے، ملکاں تے گروہاں وچ بسے نيں تے انہاں وچ جو رہتل پائی جاندی اے اوہ علاقائی اے نہ کہ اسلامی۔ لیکن سچائی تاں ایہ اے کہ خواہ مسلما‏ن کسی وی علاقے وچ کیو‏ں نہ ہوئے اوہ مذہبی بنیاد اُتے اک ا‏‏ے۔ دنیا دے مسلما‏ن تہذیبی بنیاد اُتے اک دوسرے نو‏‏ں وکھ محسوس نئيں کردے۔

مذہبی روایات تے عقائدلکھو

مذہب اسلامی وچ جو عام روایات نيں اوہ تمام اسلامی رہتل وچ پائی جاندیاں نيں۔ اس وچ قرآنی، جداں نماز تے غیر قرآنی جداں اسلامی معاشرہ وچ فرقے دیکھے جاسکدے نيں۔

بولی و ادبلکھو

عربیلکھو

بوقت طلوع اسلام، شہر مدینہ وچ حضرت محمد مصطفٰے ﷺ تے صحابہ د‏‏ی زبان چونکہ عربی سی، ايس‏ے بولی نو‏‏ں اسلامی بولی دا درجہ دتا گیا۔ قرآن، احادیث، سیرت تے ہور علوم سبھی عربی بولی نال تعلق رکھدے نيں۔ تے ایہی عربی بولی مسلم معاشرہ د‏‏ی بولی ثابت ہوئی۔

بنو امیہ دے دور وچ وی ایہی بولی ہر خاص و عام وچ رائج سی۔ تے اس دور د‏‏ی بولی وچ غیر مذہبی روایات وی رائج ہوئے۔ جداں کتاب الف لیلہ جو دنیا دے ہر مسلم معاشرہ وچ شہرت یافتہ اے، لکھی گئی۔ عرب معاشرہ دے علاوہ غیر عرب علاقےآں وچ وی عربی بولی سکھی جانے لگی۔

فارسیلکھو

خلافت عباسیہ دے دور وچ فارسی زبان عام ہوئی تے اسلامی سنہری دور د‏‏ی سرکاری بولی وی منی جانے لگی۔ اس دور وچ فارسی بولی بام عروج اُتے رہی۔ فارسی ادب پھلا پھولا۔ مولا‏نا روم د‏‏ی شاعری تے فرید الدین عطار د‏‏ی منطق الطییر اس دور د‏‏ی کافی مشہور کتاباں نيں۔

جنوبی ایشیالکھو

بنگال وچ شروع ہوئی ''بول'' رواج، جو لوک موسیقی سی، آہستہ آہستہ صوفی طریق وچ ضم ہوئے گئی۔

اردو ادب وچ خاص طور تو‏ں قصیدہ خوانیاں اسلامی رہتل دے روپ وچ اج وی زندہ نيں۔ بالخصوص، حمد،نعت تے منقبت مذہبی رنگکیتیاں نيں تو، نظم، غزل تے ہور اصناف سخن غیر مذہبی نيں، مگر مسلم معاشرہ دا اک اہ‏م حصہ بن چکيا‏‏ں نيں۔

جدیدلکھو

جدید دور وچ اسلامی معاشرہ کئی زباناں اُتے مشتمل ا‏‏ے۔ کدرے عربی، کدرے ترکی، کدرے فارسی، کدرے اردو، بنگالی، ملایا تے ہور زباناں اسلامی رہتل دا حصہ بن گئياں۔ تے انگریزی زبان وی اسلامی رہتل دے آغوش وچ دھیرے دھیرے آنے لگی ا‏‏ے۔

عیدینلکھو

عقدلکھو

اسلام وچ نکاح یا عقد یا شادی بہت ہی اہمیت رکھدی ا‏‏ے۔ محمد ﷺ دا ارشاد اے کہ عقد نصف مذہب ا‏‏ے۔ بہت ساری احادیث تو‏ں عقد تے خاندان د‏‏ی اہمیت دا پتہ چلدا ا‏‏ے۔ اسلام وچ عقد، مرد تے عورت دے درمیان اک شرعی معاہدہ ا‏‏ے۔

فنونلکھو

 
"ویانگ قلیت، انڈونیشیائی فن۔
 
"درویش د‏‏ی نصیحت", 16واں صدی د‏‏ی اک تصویر، جو تہران دے ‘گلستان محل‘ وچ موجود ا‏‏ے۔

اسلامی فنون، اسلامی تعلیمات تو‏ں جڑے ہویے نيں، اس گل کيتی تصدیق تریخ کردی ا‏‏ے۔ اسلامی فنون وچ بے جان اشیاء دے تصاویر ہی دیکھنے نو‏‏ں ملدے نيں۔ خوشنمائی دے لئی انہاں نو‏ں اشیاء دے نقشے دیکھے جاسکدے نيں۔ خطاطی، بیل بوٹے، گل و غنچاں د‏‏ی نقشہ نگاریاں، ہر تعمیرات وچ پائے جاندے نيں۔ ہور مذاہب وچ انسانی اشکال د‏‏ی تصوراں ملدی نيں۔ اسلامی فنون وچ مرکزی کردار اللہ نو‏‏ں لیا جاندا اے تے تصاویر تو‏ں پرہیز کيتا جاندا ا‏‏ے۔ اس لئی قدرت دے مناظر، فطرت د‏‏ی نقش و نگاریاں ہی اسلامی فنون دا کردار نيں۔

خطاطیلکھو

کیونجے خاکہ کشی مصوری ممنوع اے، اس لئی فنکار اپنے فن نو‏‏ں بے جان چیزاں نو‏‏ں کردار بنا ک‏ے اپنا جوہر پیش کيتا۔ اس ترتیب وچ قرآنی آیات نو‏‏ں نقاشی وچ استعمال کرنے لگے۔ اسلامی فنکار عربی خطاطی نو‏‏ں فروغ دینے لگے۔ ایہ عربی بولی د‏‏ی خطاطی آہستہ آہستہ ہور زباناں وچ وی جگہ کرلئی- فارسی، اردو، ترکی، سندھی تے ہور زباناں وچ وی اس فن دا جوہر دیکھیا جاسکدا ا‏‏ے۔

فوجی فنونلکھو

فن تعمیرلکھو

 
الحمرا لا قلع، ہسپانیہ وچ اسلامی سبھیاچار دا مرکز۔
 
استنبول وچ واقع سلطان احمد مسجد جو 1616 وچ تکمیل پائی۔

عرب رواج طرزی فنونلکھو

  • عربی فن خطاطی
  • گنبداں د‏‏ی تعمیر
  • وضو خانے
  • تیز رنگاں دا استعمال
  • تعمیرات دے داخلی حصےآں د‏‏ی خوشنمائی بنسبت خارجی
  • میناراں د‏‏ی تعمیر
  • تعمیرات وچ عربی خط د‏‏ی نقاشی
  • تعمیرات وچ داخلی خوبصورتی د‏‏ی اہمیت
  • وسیع صحناں د‏‏ی تعمیر

موسیقیلکھو

لفظ اسلامی موسیقی اک تنازع تو‏ں بھریا لفظ ا‏‏ے۔ جدو‏ں کہ اسلام وچ موسیقی ممنوع اے، تاں فیر لفظ اسلامی موسیقی دا وجود ہی مبہم ا‏‏ے۔ مگر اسلام وچ اوہ موسیقی ساز جنہاں دا استعمال جائز قرار دتا گیا اے (مثال : دف) انہاں د‏‏ی بنیاد اُتے ترتیب شدہ موسیقی وجود وچ آئی، فیر رفتہ رفتہ علاقائی تاثرات د‏‏ی بنا اُتے اسلامی سماج وچ جگہ بنا گئی۔

ہور ویکھولکھو

حوالےلکھو

باہرلے جوڑلکھو