محمد الیاس کاندھلوی


محمد الیاس کاندھلوی تبلیغی جماعتدے بانی سن۔

حضرت جی
محمد الیاس کاندھلوی
جم 1885/1886

کاندھلہ، برطانوی راج، برطانوی ہند (حال اتر پردیش، بھارت)
وفات 13 جولائی 1944ء
نظام الدین، دہلی
قومیت بھارتی
مذہب اسلام
فرقہ دیوبندی
فقہ حنفی
تحریک دیوبندی
شعبۂ عمل دعوہ
مادر علمی مدرسہ دیوبند
پیر/شیخ خلیل احمد سہارنپوری
محمد الیاس کاندھلوی
(عربی وچ: محمد إلياس كاندهلوي خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں name in native language (P1559) ویکی ڈیٹا پر
معلومات شخصیت
جم تریخ 1885[1]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 13 جولائی 1944  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
شہریت British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
عملی زندگی
مادر علمی دارالعلوم دیوبند  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں educated at (P69) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان انگریزی[2]  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
ملازمت تبلیغی جماعت  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں employer (P108) ویکی ڈیٹا پر

ولادتلکھو

محمد الیاس کاندھلوی 1303ھ وچ قصبہ کاندھلہ ضلع مظفرنگر، اتر پردیش وچ پیدا ہوئے۔

تعلیملکھو

حفظ قرآن تے فارسی و عربی دیاں ابتدائی کتاباں اپنے والد ماجد توں پڑھیاں۔ پھیر اپنے وڈے بھائی دے نال گنگوہ گئے جتھے اٹھ نو سال رہے اس دوران آپدی بہترین اخلاقی تربیت تے دینی تعلیم ہوئی، پھیر 1326ھ وچ شیخ الہند مفتی محمود دے درس وچ شرکت لئی دیوبند پہنچے، ترمذی تے بخاری شریف دی سماعت کیتی۔ اسدے بعد سالاں اپنے بھائی مولانا یحییٰ توں حدیث پڑھدے رہے۔[3]

تدریسلکھو

فراغت دے بعد مدرسہ سہارنپور وچ مدرس مقرر ہوئے۔ پھیر دہلی وچ اک چھوٹی جہی مسجد وچ چند طالب علماں نوں پڑھان لگے تے درس حدیث دیندے رہے۔

بیعت تے اجازتلکھو

رشید احمد گنگوہی توں آپ نوں بیعت دا شرف حاصل ہے۔رشید احمد گنگوہی دی وفات دے بعد خلیل احمد سہانپوری نال سلوک دی تکیل کیتی۔

مسلماناں وچ ایمان و یقین دی کمی دا احساسلکھو

انگریزاں دی برصغیر وچ آمد دے نال مغربی تہذیب دا نہ تھمن والا سیلاب امڈ پیا۔ امت وچ ایمان و یقین دی جو تھوڑی بہت رمق سی اسنوں وی رفتہ رفتہ دیمک وانگ چٹ رہا سی۔ مولانا روز بروز ودھدی ہوئی اس بے یقینی دی فضا توں سخت تنگ سن۔ امت دی اصلاح دے ہور وی بہت سارے طریقے جاری سن مگر آپ انہاں توں مطمئن نہ سن بلکہ آپ نوں اندر ہی اندر بے چینی کھائی چلی جاندی سی۔ آپ نے بہت ساریاں محنتاں وچ حصہ پاؤنا شروع کیتا مگر اپنے تئیں مطمئن نہ ہوئے۔ ماحول توں الگ تھلگ عجیب سی کیفیت طاری رہندی۔ گہری سوچاں وچ گم رہدنے تاہم کسے دینی کم وچ پیچھے نہ سن بلکہ روز مرہ دے معمولات جاری رکھدے۔

اہم کارنامےلکھو

آپ دا عظیم کارنامہ تبلیغ دی تحریک دا شروع کرنا ہے۔ اس دا آغاز میوات دے علاقہ (ضلع قصور) توں ہویا۔ مولانا نے شب و روز محنت نال اس علاقے وچ بہت سارے مکتب قائم کیتے تے آہستہ آہستہ اصلاح و تبلیغ دا کام پھیلن تے اثر دکھان لگا۔

دوسرا حج تے کم دے رخ دی تبدیلیلکھو

سید ابوالحسن علی ندوی کتاب (مولانا الیاس اور انکی دینی دعوت) وچ محمد الیاس دے عمومی تبلیغی گشت دی ابتدا دے متعلق ذکر کردے نیں [4] کہ:

تبلیغی گشت دی ابتداءلکھو

حج توں واپسی پر آپ نے تبلیغی گشت شروع کردتا۔ آپ نے دوسرےآں نوں وی دعوت دتی کہ عوام وچ نکل کے دین اسلام دے اولین ارکان و اصول (کلمہ توحید و نماز) دی تبلیغ کرن۔ لوگاںدے کن اس دعوت توں آشنا سن، دین دی تبلیغ لئی عاماں لئی زبان کھولنا پہاڑ معلوم ہوندا سی۔ کچھ آدمیےآں نے بڑی شرم و حیاء تے رکاوٹ دے نال خدمت انجام دتی۔ چند سالاں وچ دور دور تک تبلیغی جماعتاں جان لگیاں تے پورے برصغیر وچ اصلاح و تبلیغ دا کم ہون لگا۔ آپ دی ساری زندگی اس تحریک دی نذر ہوگئی ۔

حوالےلکھو

  1. FAST ID: http://id.worldcat.org/fast/238078 — named as: Muḥammad Ilyās — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017
  2. Identifiants et Référentiels — اخذ شدہ بتاریخ: 2 مئی 2020 — ناشر: Bibliographic Agency for Higher Education
  3. انار کے درخت تلے، از مولانا محمد منصور احمد
  4. مولانا الیاس اور انکی دینی دعوت، از مولانا ابوالحسن علی ندوی

سانچہ:تبلیغی جماعت