پہلا صفہ کھولو

پارت پارتھیا پارت جس نوں اجکلھ خراسان کہندے ہن [1] اس نوں دارا اول نے کتبہ بہستون وچّ اتے اتوPartto لکھیا ہے اتے پہلوی پرتاں Partto توں مشتق ہے ۔ [2] ہیروڈوٹس اسدا ذکر آپارتیوےApartyway دے نام توں ذکر کردا ہے ۔ ویکھو پختونّ پارت اتے خراسان دا حدودآں اس زمانے وچّ کجھ اس طرحاں سی ۔ اس کھیتر دے پرسدھ شہر دامغان ، شاپور ، جوین ، سبزوار ، نیشاپور ، مشہد ، تر تیز اتے تربت حیدری سی ۔ پرانے جغرافیہ دان پارت دی سیما چوتھا اس طرحاں دسدے ہن ، اتر وچّ خوارزم اتے مرو ، چڑھدے دی طرف زرنگ سیستان اتے ساگاردی ، لہندے دی طرف ہر کینا گرگان ہے[3]پاردی ادر ماد اتے پارس دی طرحاں وچکارلے ایشیا توں آئے سن اتے ایہناں دی طرحاں آریہ نسل توں سی ۔ پارتھیا دی چرچہ سبھ توں پہلاں دارا عظم دی کتبے وچّ ملدا ہے ۔ [4] جسٹین Jasttain دے انوسار پاردی سیکادی نسل نال سبندھ رکھدے سی ۔ اسٹرابو Strabous دا مننا ہے کہ پاردی سیکادی جنجاتی دی اک شاکھا ہن جو داہےDbes وچّ رہندے سی ۔ ایہہ لوک داہی نوں پچھے کر خوارزم آئے جو دے خراسان دے اتر وچّ واقع ہے ۔ پھیر اتھوں خراسان وچّ ٹھہرن دھارن کرلئی ۔ [5]

پارت خراسان دے حلات کجھ زیادہ پتہ نہیں ہوئے ہن ۔ لیکن اس قدر پتہ چلدا ہے کہ ایہہ لوک فوجی نوکری پسند کردے سن ۔ شکار اوہناں دا محبوب شوق سی ۔ شکار کیتے ہوئے جانور اہنا دی خوراک دا مہتوپورن حصہ سی ۔ شراب سگریٹ پینا دا رواج عامَ سی ۔ شراب عامطور اتے انگور کھجوراں نوں کشید دتی جاندی سی ۔ بنسری اتے نقارہ اوہناں دا پسندیدہ نرماتا سی ۔ ڈانش اہنا دی وڈی سماروہ سی ۔ اتھے دے لوک لمبے لمبے چوغے پہندے سی ، جنہاں دے نال لمبے لمبے جیب ہندے سن ۔ کپڑے دے رنگ وکھ وکھ ہندے سن ۔ باس دے پہراویاں اتے ضری دا کم ہندا سی ۔ اوہناں دے بال امومایی گھنگرویالے ہندے سن اتے داڑھیاں وی رکھدے سن ۔ [6] اتہاس ایران دے ارمنی نکلن والی تھاں نال پتہ چلدا ہے کہ پارت نوں پہلے پہل شاہستان کہندے سن ۔ غالبایی اسی تلنا نال پہلوی جاں پہلوانی کہن لگے ۔ اتے وفیسربراؤن Prof Brown دا مننا ہے کہ ہولی-ہولی پرتاں تبدیلی توں اتے وہاء بنا پھر اتے وہاء پہلاوا بنا اتے اس تلنا توں ایہہ لوک پہلوی کہلاؤنا لگے اتے اتھے دی بھاشا پہلوی کہلاؤنا لگی ۔ [3] پارتھیا دے شرواتی ہزاراں سال ہنھیرے وچّ دوبے ہوئے ہن ۔ اتھے کوئی منظم حکومت قایم نہیں سی ۔ اتھے مقامی سرداراں دی سرکار قایم سی ، جنہاں نوں آئے دن اتر دی طرف توں سہتیاں دے حملے دا سامنا کرنا اتے توں سی ۔ اتھے سہتیاں دی وی مقامی سرکاراں قایم سی ۔ ایہہ شروعات وچّ میدی حکم ہوخشتر جاں ساکتسرUrekhshtar or Cyaxares 640 । 584ق م نے جیرے نیواں کر لیاتھا ۔ مگر پارس دا کجھ حصہ پارس دے ہخامنش جاں اکامنش خاندان دے جیرے نیواں وی سی ۔ کیوں دے پارس دے ہخامنشی خاندان دے دوجے شاسک چائیش مشChaais Pash ۵۷۶ । ۵۵۶ اسوی .پو نے اپنی راج دوہساں وچّ ونڈیا کرکے پارتھیا دا شاسک اپنے بیٹے اریا رامنAriamna نوں بنایا سی ۔ جس دا راشٹرپتی ستھان باختر سی ۔ لیکن ایہہ کوئی آزاد سرکار نہیں سی ، سگوں اس دی حمایت اک صوبے دے راجپال جاں باج گزار کیتی سی ۔ کیوں دی گستاسب جاں استاسب دارا پہلاں دے باپ نے میدی شاسک استاغیس اتے خورس دی کشمکش نال لابھ چکّ تے ہوئے اپنی آزادی دی گھوشنا کر دتی سی ۔ مگر استاغیس دی ہار دے فورایی بعد باختر دا کھیتر خورس نے اپنی سلزنت وچّ شامل کر لیا اتے اسدی ستھتی پوروَ اک صوبے دی رہی ۔ چنہ بہستون وی اس تے روشنی اتے دی ہے ۔ دارا دے کہنا ہے کہ پار تاں خراسان ، بلکھ دھرگینا گرگان نے میرے پتا دے خلاف بغاوت کیتی اتے خرورشش نوں اپنا نیتا بنا لیا ۔ اس کھیتر دے سبھ لوکاں نے میرے باپ استاسب گستاسب توں جو پارت وچّ سی مکرنا کیتا ۔ اجیہی حالت وچّ وچّ اک لشکر لے کے گیا اتے ودروہیاں دی چڑائی کرنی دی ۔ اس بیان نال نال پرتیت ہندا ہے کہ دارا دا باپ اتھے دا والی جاں راجپال سی ۔[7]

سکندر نے ہخامنشی سلطنت دا انت کیتا تاں پارتھیا اتے وی قبضہ کر لیا ۔ سکندر دے وارث سلوقی ہوئے ۔ مگر چھیتی ہی اک پارتھی سردار ارشک جاں ہنجھو نے راجنیتک شکتی حاصل کرکے خلاف بغاوت کر دتی اتے اشکانیاں نے یونانیاں نوں ایران توں کڈھ باہر کیتا ۔ مگر اس کھیتر اتے سیتھی چھا گئے جو اشکانیاں دے جیرے دست سن اتے چھیتی ہی اتھے ہوچی چھا گئے ۔ جدوں یوچی کمزور ہوئے تاں ہناں نے اپنی سرکار قایم کر لئی ۔

ہن جو شروعات وچّ ایرانیاں دی باج گزار سن اہنا نے اپنے باج گزاری ختم کر کے اک آزاد سرکار دی آدھار رکھی ، جو چھیتی انی شکتی شالی ہو گئی کہ ایرانیاں توں لگان حاصل کرن لگی ۔ ساسانی فرمان روا نوشیرواں عادل نے ترکاں مدد نال اوہناں ہار ۔ دتی اس نال ہی ترکاں دا اس کھیتر اتے ستا قایم ہو گیا ۔


ہور ویکھولکھو

حوالےلکھو

  1. پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تاریخ ایران، جلد اول، ۴۲۲
  2. ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم۔ 129
  3. 3.0 3.1 پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تاریخ ایران، جلد اول، 224
  4. ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم۔ 75
  5. پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تاریخ ایران، جلد اول، 225
  6. پروفیسر مقبول بیگ درخشانی۔ تاریخ ایران، جلد اول، 309
  7. ڈاکٹرمعین الدین، قدیم مشرق جلد دؤم۔ 35، 139، 140