نیوار زبان (انگریزی: Newar language) (انگریزی /nɪˈwɑːr/)[4] یا نیواری[5]چینی تبتی زباناں د‏‏ی شاخ اے جسنو‏ں نیوار قوم بولدی ا‏‏ے۔ نیپال وچ اس دا سرکاری ناں نیپال بھاشا ا‏‏ے۔ نیوار قوم دے علاوہ نیپال منڈل دے مقامی لوک، وادئ کاٹھمنڈو تے نیپال دے متصل علاقےآں دے لوک وی نیوا بولی بولدے نيں۔

نیوار زبان
نیپال بھاشا
नेवाः भाय् Nevāh Bhāy
NepalBhasa word in Ranjana&Prachalit script2.png.gif
The word "Nepal Bhasa" written in the Ranjana script and the Prachalit Nepal script
چ مقامی نیپال
بولن والے لوک 1.26 million Newars (2001 census?)[1]
بولن والے
860,000 (2011 census)[2]
چینی۔تبتی
Early forms
Classical Newari
  • نیوار زبان
لہجے
Sindhupalchok
Kathmandu
Lalitpur
Bhaktapur
Panauti
Banepa
Hetauda
Dhulikhel
Chitlang
Ranjana script، Pracalit script، and various in the past, دیوناگری currently
سرکاری حثیت
Regulated by Nepal Bhasa Academy
بولی کوڈ
ISO 639-2 new Nepal Bhasa, Newari
ISO 639-3 Either:
new – Newari
nwx – Middle Newar
Linguist list
new Newari
  nwx Middle Newar
Glottolog newa1247[3]
This article contains IPA phonetic symbols. Without proper rendering support, you may see question marks, boxes, or other symbols instead of Unicode characters.
Copper plate inscription at Swayambhunath، dated Nepal Sambat 1072 (1952 AD)۔

حالانکہ نیپالی بھاشا دے لغوی معنی نیپالی بولی دے آندے نيں مگر کوئی نیپالی زبان (دیوناگری: नेपाली) تو‏ں مغالطہ نہ کھائے کیونجے نیپالی بولی فی الحال ملک د‏‏ی سرکاری بولی ا‏‏ے۔ نیواری تے نیپالی دونے وکھ الح خانداں تو‏ں آندی نيں۔ نیواری بولی چینی تبتی زبام د‏‏ی شاخ اے جدو‏ں کہ نیپالی بولی ہند یورپی زبان د‏‏ی شاخ ا‏‏ے۔ مگر صدیاں تو‏ں اک جگہ د‏‏ی بولی ہونے د‏‏ی وجہ بہت سارے لفظاں و مفردات مشترک ہوئے گئے نيں۔ دونے زباناں نو‏‏ں کاٹھمنڈو مین سرکاری بولی ہونے دا درجہ حاصل ا‏‏ے۔ 14واں صدی تا 18واں صدی دے اخیر تک نیوار بولی نیپال د‏‏ی سرکاری بولی سی۔ 20واں صدی وچ جدو‏ں نیپال نو‏‏ں جمہوری کرن ہويا تب نیوار بولی نو‏‏ں دبایا گیا تے سرکاری درجہ کھو لیا گیا۔ [6] 1952ء تو‏ں 1991ء دے بیچ وادئ کاٹھمنڈو وچ نیوا بولی بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 75 فیصد تو‏ں گھٹ کر 44 فیصد رہ گئی۔[7] تے فی الحال نیوار بولی تے نیوار سبھیاچار ختم ہونے دے دہانے اُتے ا‏‏ے۔[8] یونیسکو نے نیوار بولی نو‏‏ں نیڑے بہ ختم زباناں د‏‏ی لسٹ وچ شامل کیتا ا‏‏ے۔[9]

تریخ تے ارتقالکھو

ماہر لسانیات گلور دے مطابق نیوار بولی تے چیپانگ زبان 2200 ق م وچ وکھ ہوئی ہاں گی۔ اک اندازہ دے مطابق نیوار بولی وچ 20 فیصد لفظاں چیپانگ بولی دے نيں۔ ايس‏ے طرح اک مطالعہ ایہ وی کہندا اے کہ نیوار مفردات دا اک معتد بہ حصہ ہن دیورپی زباناں د‏‏ی پیدائش وچ مددگار ثابت ہويا ا‏‏ے۔ یعنی تقریباً 50 فیصد لفظاں د‏‏ی مدد تو‏ں ہند یورپی زباناں وجود وچ آئیاں ۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 1600 برس تک نیوار بولی نے ہند یورپی زباناں نو‏‏ں اثر انداز کیتا اے جس وچ ابتدا تو‏ں سنسکرت، میتھلی، فارسی، اردو، ہندی، نیپالی تے انگریزی نيں۔[10]

حوالےلکھو

  1. سانچہ:E15
  2. Newari at Ethnologue (18th ed., 2015)
    Middle Newar at Ethnologue (18th ed., 2015)
  3. (2013) "Subfamily: Newar", Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  4. سانچہ:Cite OED
  5. Genetti, Carol (2007). A Grammar of Dolakha Newar. Walter de Gruyter, 10. ISBN 978-3-11-019303-9. “Some people in Newar community, including some prominent Newar linguists, consider the derivational suffix -i found in the term Newari to constitute an 'Indianization' of the language name. These people thus hold the opinion that the term Newari is non-respectful of Newar culture.” 
  6. Tumbahang, Govinda Bahadur (2010). "Marginalization of Indigenous Languages of Nepal". Contributions to Nepalese Studies 37 (1): 73–74. http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/contributions/pdf/CNAS_37_01_04.pdf. Retrieved on 16 جولائ‏ی 2014. 
  7. Malla, Kamal P.. "The Occupation of the Kathmandu Valley and its Fallout". p. 3. http://www.kpmalla.com/wp-content/uploads/2010/11/the-occupation-of-the-kathmandu.۔pdf. Retrieved on 16 مارچ 2014. 
  8. Grandin, Ingemar. "Between the market and Comrade Mao: Newar cultural activism and ethnic/political movements (Nepal)". 
  9. "UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger". http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/index.php?hl=en&page=atlasmap&lid=1117. Retrieved on 13 نومبر 2013. 
  10. David N. Gellner (1986)۔ Language, caste, religion and territory: Newar identity ancient and modern، European Journal of Sociology, p.102-148