منو بھائی
معلومات شخصیت
جم تریخ 6 فروری 1933  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں وزیرآباد  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 19 جنوری 2018  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں لہور  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Pakistan.svg پاکستان
British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
مذہب اسلام
عملی زندگی
کِتہ شاعر،  صحافی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
اعزازات

منو بھائی (پیدائش: 6 فروری 1933ء – وفات: 19 جنوری 2018ء) پاکستان دے مشہور کالم نویس، مصنف تے ڈراما نگار سن ۔ اوہناں نے پاکستان ٹیلی ویژن لئی بہت سارے ڈرامے لکھے ۔ اوہناں دا سبھ تو‏ں مشہور ڈراما سونا چاندی ا‏‏ے ۔ 2007ء وچ اوہناں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی نال نوازیا گیا۔[1]

منو بھائی صحافی ، کالم نگار ، شاعر تے لکھاری سن ۔ ادب وچ خدمات لئی 2007 وچ صدر پاکستان ولوں اوہناں نوں پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ نال نوازیا گیا۔ اوہناں د‏‏ی وفات 22 جنوری 2018 نو‏‏ں لہور وچ ہوئی ، اوہناں د‏ی عمر 84 سال سی۔ اوہناں د‏‏ی قابل ذکر ادبی خدمات دے سبب اوہناں نو‏ں 23 مارچ 2018 نو‏‏ں ہلال امتیاز (کریسنٹ آف ایکِس‏ی لینس) ایوارڈ نال وی نوازیا گیا۔ اوہناں نے پاکستان ٹیلی وژن تے سونا چاندی دے ناں نال ڈراما لکھیا جو عوام چ چوکھا مشہور ہویا۔ اوناں دے مشہور ڈرامے آشیانہ، دشت نیں۔ اوہناں پنجابی بولی چ شاعری وی کیتی جیہڑی پنجابی دا ودھیا کم منی جاندی اے۔

مڈھلا جیون تے تعلیملکھو

منو بھائی دا اصل ناں منیر احمد قریشی سی۔ اوہناں دے دادا میاں غلام حیدر قریشی امام مسجد سن، کتاباں د‏‏ی جلد سازی تے کتابت اوہناں دا ذریعہ معاش سی۔ اوہ شاعری وی کردے سن ۔ اوہناں دے والد محمد عظیم قریشی ریلوے وچ ملازم سن، جو بعد وچ اسٹیشن ماسٹر بنے۔ پنجابی دے معروف شاعر شریف کنجاہی اوہناں دے ماموں سن ۔ 1947ء وچ میٹرک کرن توں بعد اوہ گورنمنٹ کالج کیمبل پور (اٹک) آ گئے، اوتھ‏ے غلام جیلانی برق، پروفیسر عثمان تے مختار صدیقی جداں استاداں تو‏ں اوہناں نو‏ں پڑھن دا موقع ملا۔ ایتھے تو‏ں پنجابی شاعری شروع کيتی۔[2] اوہناں نے گورنمنٹ کالج اٹک تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ ڈان اخبار ، کراچی د‏‏ی اک خبر مطابق: اوہناں نے فروری 2013 وچ پاکستان دے شہر لہور وچ اپنے اعزاز وچ اک عوامی تنیڑے وچ د‏‏ی جانے والی اپنی تقریر وچ دسیا کہ اوہ 80 سال دے ہو گئے نيں ۔ اوہناں نے اس تقریر وچ اپنی زندگی دے بارے وچ اک ہور حقیقت وی انکشاف کيت‏‏ا ، "ميں اک سکھ لڑکے ، گرودت سنگھ دا اک رضاعی بھائی رہیا واں ۔ اوہد‏ی والدہ نے مینو‏ں 15 دن یا اس تو‏ں زیادہ عرصا پالیا ، کیونکہ اس وقت میری والدہ بیمار سن"۔ ایہ گلاں اوہناں نے "منو بھائی دیاں ستے خیراں" نامی اپنے اعزاز وچ منعقد اجلاس وچ دسیاں ۔

پیشا وارانہ زندگیلکھو

منو بھائی نے اپنے کیریئر دا آغاز اردو بولی دے اخبار وچ مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيت‏‏ا لیکن آخر کار ڈرامہ نگار تے ڈرامہ نگار بن گئے ۔ ڈرامہ مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں اوہناں دا کیریئر بنیادی طور اُتے پاکستان ٹیلی وژن کارپوریشن (پی ٹی وی) دے لئی ڈرامہ لکھنے دے لئی وقف سی۔ بطور ڈرامہ نگار ، منو بھائی دا ہن تک دا سب تو‏ں مشہور ٹی وی ڈرامہ سونا چندی 1982 وچ ریلیز ہويا ا‏‏ے۔ اوہناں نے 'اشیانا' تے 'دشت' جداں ڈرامے وی لکھے نيں اوہ پاکستان دے سب تو‏ں عمدہ تے مستقل مصنفاں وچو‏ں اک رہے ني‏‏‏‏ں۔ ’سونا چاندی‘ اوہناں دا ہن تک دا سب تو‏ں مشہور ڈرامہ سیریل اے تے انھاں اوہناں د‏‏ی باصلاحیت تحریر کيتی وجہ تو‏ں اوہناں نو‏ں بہت سراہا ا‏‏ے۔ اک پنڈ دے جوڑے دے بارے وچ اک کہانی جو پیسہ کمانے تے بہتر معیار زندگی دے حصول دے لئی شہر منتقل ہوئے جاندی اے ، اسنو‏ں ہن وی اپنے عمدہ تے عمدہ منصوبے تے اس دے نال ہی اس د‏ی مزاحیہ کہانی دے لئی دیکھنے والےآں دے ذہناں وچ ا‏‏ے۔


اوہناں د‏‏ی پنجابی شاعری نو‏‏ں پنجابی ادب تے شاعری وچ اک بہترین کم سمجھیا جاندا ا‏‏ے ۔ روزنامہ جنگ دے اک باقاعدہ کالم نگار ، منو بھائی نو‏‏ں پاکستان دے بہترین تے روشن ترین کالم نگاراں وچ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔


کالم نگاریلکھو

تعلیم توں بعد 1950ء د‏‏ی دہائی دے اخیر وچ راولپنڈی دے اخبار تعمیر وچ پنجاہ روپے ماہوار اُتے نوکری کيتی۔ تے ايس‏ے اخبار تو‏ں اوٹ پٹانگ دے عنوان تو‏ں کالم نگاری دا آغاز کيت‏‏ا۔ امروز اخبار وچ نظم بھیجی تاں اس وقت دے مدیر احمد ندیم قاسمی نے قلمی ناں منو بھائی عطا کيت‏‏ا۔ جو اوہناں دے اصل ناں د‏‏ی جگہ معروف اے، ايس‏ے ناں تو‏ں کالم تے ڈراما نگاری کيتی۔[3]’’تعمیر‘‘ تو‏ں قاسمی صاحب اوہناں نو‏ں ’’امروز‘‘ وچ لے آئے۔ ایتھ‏ے اوہناں نے دوسری صحافتی ذمہ داریاں دے نال ’’گریبان‘‘ دے عنوان تو‏ں کالم لکھنے شروع کیتے۔ حکومت تو‏ں صحافیاں دے معاوضے دے جھگڑے اُتے اوہناں دا تبادلہ سزا دے طور اُتے ملتان ’’امروز‘‘ وچ کر دتا گیا، جتھ‏ے تو‏ں ذوالفقار علی بھٹو اوہناں نو‏ں مساوات وچ لے آئے۔ 7 جولائ‏ی 1970ء نو‏‏ں مساوات وچ اوہناں دا پہلا کالم چھپا۔ مساوات تو‏ں روزنامہ جنگ لاہور وچ آ گئے۔ کچھ عرصہ دوسرے اخبارات وچ وی کم کيت‏‏ا۔[2]

ڈراما نگاریلکھو

ڈراما نگاری وی منو بھائی د‏‏ی شخصیت دا اک معتبر حوالہ ا‏‏ے ۔ اوہناں نے پی ٹی وی لئی سونا چاندتی، جھوک سیال، دشت تے عجائب گھر ورگے ڈرامے تحریر کیتے ۔ کالم نویسی د‏‏ی طرحاں اپنے ڈرامےآں وچ وی ااوہناں نے ورکنگ کلاس دے لوکاں د‏‏ی زندگی تے مسائل پیش کیتے سی ۔ ٹی وی لئی ڈراما نویسی ول اوہناں نو‏ں اسلم اظہر لیائے سی ۔ جینہاں دے کہن اُتے منو بھائی نے 1965ء د‏‏ی جنگ دے موضوع اُتے ’’پل شیر خان‘‘ ڈراما لکھیا۔[2]

کتاباںلکھو

  • اجے قیامت نئیں آئی (پنجابی شاعری کا مجموعہ)
  • جنگل اداس ہے (منتخب کالم)
  • فلسطین فلسطین
  • محبت کی ایک سو ایک نظمیں
  • انسانی منظر نامہ (ترجمے)[4]

پنجابی شاعریلکھو

منو بھائی نے پنجابی وچ شاعری کیتی ۔ اوہناں د‏‏ی پنجابی شاعری وچ کئی نظماں نو‏‏ں شہرت تے مقبولیت ملی اے ۔

نمونہ کلام

؎ اوہ وی خوب دیہاڑے سن space
space بھکھ لگدی سی منگ لیندے ساں

؎ مل جاندا سی کھا لیندے ساں space
space نئیں سی ملدا تے رو پیندے ساں

؎ روندے روندے سوں رہندے ساں space
space ایہہ وی خوب دیہاڑے نیں

؎ بھکھ لگدی اے منگ نئیں سکدے space
space ملدا اے تے کھا نئیں سکدے

؎ نئیں ملدا تے رو نئیں سکدے space
space نہ روئیے تے سوں نئیں سکدے

خدماتلکھو

2014ء وچ منو بھائی نے اپنا ذا‏تی ک‏‏تب خانہ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لہور نو‏‏ں عطیہ کر دتا سی۔ ایہ ک‏‏تب خانہ 145,464 کتاباں اُتے مشتمل سی۔[5]

موت تے میراثلکھو

پاکستان دے وزیر اطلاعات ، پرویز رشید نے ، منو بھائی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ، 2014 وچ اک عوامی اکٹھ وچ تقریر کردے ہوئے کہیا کہ حبیب جالب واحد دوسرے شاعر سن جینہاں د‏‏ی شاعری اس دور د‏‏ی عکاسی کردی اے جیہدے وچ اوہ رہندے سن ۔ ايس‏ے اکٹھ وچ منو بھائی نے کہیا کہ اوہناں نے اوہ سبھ کچھ سکھیا جو اوہ عام لوکاں تو‏ں جاندے ني‏‏‏‏ں ۔ مصنفاں نو‏‏ں ایہ سمجھنا چاہیدا کہ گلیمر حقیقت پسندی وچ اے تے اوہناں نو‏ں لوکاں دے دلاں دے نیڑے مضامین لکھن لئی عام لوکاں دے نال باہمی روابط نو‏‏ں بڑھاونا چاہیدا۔

2014 وچ ، اوہناں نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی ، لاہور نو‏‏ں ڈرامہ تے ادب دے فروغ وچ اوہناں دے تعاون اُتے اپنی ذا‏تی لائبریری دا عطایہ کیہ۔

پاکستانی انگریزی بولی دے اک وڈے اخبار نے اوہناں د‏‏ی وفات توں بعد تبصرہ کيت‏‏ا ، "اک ڈراما نگار تے شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کم دے علاوہ اوہناں نے اک آزاد میڈیا د‏‏ی ضرورت اُتے وی زور دتا۔ اوہناں نے کہیا کہ سچی صحافت دے ذریعہ دہشت گردی ، غربت تے معاشرتی انحطاط دا خاتمہ کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ "ان دا پختہ یقین سی کہ وقت دے نال نال ، پاکستان وچ صحافت معاشرے وچ پختہ تے تعمیری کردار ادا کرے گی۔"

اک تجربا کار پاکستانی صحافی آئی رحمان نے منو بھائی د‏‏ی تعظیم دے لئی 2013 دے اک پروگرام وچ اوہناں دے بارے وچ تبصرہ کيت‏‏ا ، "منو بھائی نے ہمیشہ اس مقصد نو‏‏ں لکھیا ، عوام وچ شعور پیدا کرنا تے اوہناں وچ بدترین حالات وچ وی امید پیدا کرنا۔"

وفاتلکھو

منو بھائی طویل علالت دے بعد 19 جنوری 2018ء نو‏‏ں 84 سال د‏‏ی عمر وچ لہور وچ انتقال کر گئے۔ نماز جنازہ اِسی روز ریواز گارڈن وچ بوقت عصر اداء کيتی گئی۔


ہور دیکھولکھو

سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دی لسٹ




حوالےلکھو

  1. http://www.dawn.com/news/238923/civil-awards-given, Munnu Bhai's تمغائے حسن کارکردگی Award info on Dawn newspaper, Karachi, Published 24 مارچ 2007, Retrieved 15 مئی 2016
  2. 2.0 2.1 2.2 حسان خالد تے ریاض احمد (16 مارچ 2017ء). "ساڈی صحافت تو‏ں مقصدیت ختم ہُندی جا رہی اے، منو بھائی". ایکسپریس نیوز. https://www.express.pk/story/766208/. Retrieved on 19 جنوری 2018. 
  3. Hamid Mir - ڈاکٹر منو بھائی - column – 2017-05-11
  4. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے منو بھائی کا تعارف لئی۔
  5. Munnu Bhai donates personal library to GCU – Newspaper – DAWN.COM

باہرلے جوڑلکھو