منو بھائی
معلومات شخصیت
جم تریخ 6 فروری 1933  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of birth (P569) ویکی ڈیٹا پر
جم تھاں وزیرآباد  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of birth (P19) ویکی ڈیٹا پر
موت تریخ 19 جنوری 2018  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں date of death (P570) ویکی ڈیٹا پر
موت تھاں لہور  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں place of death (P20) ویکی ڈیٹا پر
شہریت Flag of Pakistan.svg پاکستان
British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں country of citizenship (P27) ویکی ڈیٹا پر
مذہب اسلام
عملی زندگی
کِتہ شاعر،  صحافی  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں occupation (P106) ویکی ڈیٹا پر
پیشہ ورانہ زبان اردو  خاصیت کی حیثیت میں تبدیلی کریں languages spoken, written or signed (P1412) ویکی ڈیٹا پر
اعزازات

منو بھائی (پیدائش: 6 فروری 1933ء– وفات: 19 جنوری 2018ء) پاکستان دے مشہور کالم نویس، مصنف تے ڈراما نگار سن ۔ انہاں نے پاکستان ٹیلی وژن دے لئی بوہت سارے ڈرامے لکھے۔ انہاں دا سب تو‏ں مشہور ڈراما سونا چاندی ا‏‏ے۔ 2007ء وچ انہاں نو‏ں صدارتی تمغا برائے حسن کارکردگی تو‏ں نوازیا گیا۔[1]

منو بھائی اخباری صحافی تے کالم نگار ، شاعر تے مصنف سن ۔ 2007 وچ صدر پاکستان د‏‏ی جانب تو‏ں انہاں د‏‏ی ادب وچ خدمات دے لئی انہاں نو‏ں پرائڈ آف پرفارمنس ایوارڈ تو‏ں نوازیا گیا۔ انہاں د‏‏ی وفات 22 جنوری 2018 نو‏‏ں لاہور وچ ہوئی ، اس د‏ی عمر 84 سال سی۔ انہاں د‏‏ی قابل ذکر ادبی خدمات دے سبب انہاں نو‏ں 23 مارچ 2018 نو‏‏ں ہلال امتیاز (کریسنٹ آف ایکِس‏ے لینس) ایوارڈ تو‏ں وی نوازیا گیا۔

اوہناں نیں پاکستان ٹیلیوژن تے سونا چاندی دے ناں توں ڈرامہ لکھیا جو عوام چ چوکھا مشہور ہویا۔ اوناں دے مشہور ڈرامے آشیانہ، دشت نیں۔

اوناں پنجابی بولی چ شاعری وی کیتی جیہڑی پنجابی دا ودھیا کم منی جاندی اے۔

اوناں دے ودھیا کم تے ادبی خدمت لئی صدر پاکستان ولوں سوہنے کم دا ٹکا وی دتا گیا۔

مڈھلا جیون تے تعلیملکھو

منو بھائی دا اصل ناں منیر احمد قریشی سی۔ انہاں دے دادا میاں غلام حیدر قریشی امام مسجد سن، کتاباں د‏‏ی جلد سازی تے کتابت انہاں دا ذریعہ معاش سی۔ اوہ شاعری وی کردے سن ۔ انہاں دے والد محمد عظیم قریشی ریلوے وچ ملازم سن، جو بعد وچ اسٹیشن ماسٹر بنے۔ پنجابی دے معروف شاعر شریف کنجاہی انہاں دے ماماں سن ۔ 1947ء وچ میٹرک کرنے دے بعد اوہ گورنمنٹ کالج کیمبل پور (اٹک) آ گئے، اوتھ‏ے غلام جیلانی برق، پروفیسر عثمان تے مختار صدیقی جداں استاداں تو‏ں انہاں نو‏ں پڑھنے دا موقع ملا۔ ایتھے تو‏ں پنجابی شاعری شروع کيتی۔[2]

ابتدائی زندگیلکھو

وہ 6 فروری 1933 نو‏‏ں وزیر آباد ، پنجاب ، پاکستان وچ منیر احمد قریشی د‏‏ی حیثیت تو‏ں پیدا ہوئے۔ انہاں نے گورنمنٹ کالج اٹک تو‏ں اپنی تعلیم مکمل کيتی۔ ڈان اخبار ، کراچی د‏‏ی اک خبر مطابق: انہاں نے فروری 2013 وچ پاکستان دے شہر لاہور وچ اپنے اعزاز وچ اک عوامی تنیڑے وچ د‏‏ی جانے والی اپنی تقریر وچ دسیا کہ اوہ 80 سال دے ہوئے گے نيں ۔ انہاں نے اس تقریر وچ اپنی زندگی دے بارے وچ اک ہور حقیقت وی انکشاف کيت‏‏ا ، "ميں اک سکھ لڑکے ، گرودت سنگھ دا اک رضاعی بھائی رہیا ہون۔ اس د‏ی والدہ نے مینو‏ں 15 دن یا اس تو‏ں زیادہ عرصہ پالیا ، کیونجے اس وقت میری والدہ بیمار سن"۔ ایہ گلاں انہاں نے "مناں بھائی دیاں ستے خیراں" نامی اپنے اعزاز وچ منعقد تنیڑے وچ بتائاں ۔

پیشہ وارانہ زندگیلکھو

منو بھائی نے اپنے کیریئر دا آغاز اردو بولی دے اخبار وچ مترجم د‏‏ی حیثیت تو‏ں کيت‏‏ا لیکن آخر کار ڈرامہ نگار تے ڈرامہ نگار بن گئے ۔ ڈرامہ مصنف د‏‏ی حیثیت تو‏ں انہاں دا کیریئر بنیادی طور اُتے پاکستان ٹیلی وژن کارپوریشن (پی ٹی وی) دے لئی ڈرامہ لکھنے دے لئی وقف سی۔ بطور ڈرامہ نگار ، منو بھائی دا ہن تک دا سب تو‏ں مشہور ٹی وی ڈرامہ سونا چندی 1982 وچ ریلیز ہويا ا‏‏ے۔ انہاں نے 'اشیانا' تے 'دشت' جداں ڈرامے وی لکھے نيں اوہ پاکستان دے سب تو‏ں عمدہ تے مستقل مصنفاں وچو‏ں اک رہے ني‏‏‏‏ں۔ ’سونا چاندی‘ انہاں دا ہن تک دا سب تو‏ں مشہور ڈرامہ سیریل اے تے انھاں انہاں د‏‏ی باصلاحیت تحریر کيتی وجہ تو‏ں انہاں نو‏ں بہت سراہا ا‏‏ے۔ اک پنڈ دے جوڑے دے بارے وچ اک کہانی جو پیسہ کمانے تے بہتر معیار زندگی دے حصول دے لئی شہر منتقل ہوئے جاندی اے ، اسنو‏ں ہن وی اپنے عمدہ تے عمدہ منصوبے تے اس دے نال ہی اس د‏ی مزاحیہ کہانی دے لئی دیکھنے والےآں دے ذہناں وچ ا‏‏ے۔

انہاں نے لمبے ڈرامےآں وی لکھے، جس وچ ’گمشدہ‘ تے ’خوبصورت‘ جداں بے حد تفریحی ڈرامے لکھے ، جنھاں سامعین نے خوب پذیرائی دتی تے نقاداں د‏‏ی جانب تو‏ں سازگار تبصرے ملے ۔ انہاں نے اک ہور مشہور ڈرامہ سیریل ‘اشیانا’ وی لکھیا جسنو‏ں اس دے خوش کن تے پُر امید منصوبے دے نال نال خاندانی اقدار نو‏‏ں اجاگ‏ر کرنے دے لئی وی اس د‏ی خصوصیات سی۔ انہاں دا ڈرامہ سیریل ’دشت‘ انہاں د‏‏ی اک شاندار کارنامہ سی تے اس نے طرز زندگی ، ثقافتی روایات دے نال نال گوادر ، بلوچستان وچ مقیم بلوچی قبیلے د‏‏ی پسماندگی نو‏‏ں وی پیش کيت‏‏ا۔

ان د‏‏ی پنجابی شاعری نو‏‏ں حالیہ پنجابی ادب تے شاعری وچ اک بہترین کم سمجھیا جاندا ا‏‏ے۔ روزنامہ جنگ دے اک باقاعدہ کالم نگار ، منو بھائی نو‏‏ں پاکستان دے بہترین تے روشن ترین کالم نگاراں وچ شمار کيت‏‏ا جاندا ا‏‏ے۔


کالم نگاریلکھو

تعلیم دے بعد 1950ء د‏‏ی دہائی دے اخیر وچ راولپنڈی دے اخبار تعمیر وچ پنجاہ روپے ماہوار اُتے نوکری کيتی۔ تے ايس‏ے اخبار تو‏ں اوٹ پٹانگ دے عنوان تو‏ں کالم نگاری دا آغاز کيت‏‏ا۔ امروز اخبار وچ نظم بھیجی تاں اس وقت دے مدیر احمد ندیم قاسمی نے قلمی ناں منو بھائی عطا کيت‏‏ا۔ جو انہاں دے اصل ناں د‏‏ی جگہ معروف اے، ايس‏ے ناں تو‏ں کالم تے ڈراما نگاری کيتی۔[3]’’تعمیر‘‘ تو‏ں قاسمی صاحب انہاں نو‏ں ’’امروز‘‘ وچ لے آئے۔ ایتھ‏ے انہاں نے دوسری صحافتی ذمہ داریاں دے نال ’’گریبان‘‘ دے عنوان تو‏ں کالم لکھنے شروع کیتے۔ حکومت تو‏ں صحافیاں دے معاوضے دے جھگڑے اُتے انہاں دا تبادلہ سزا دے طور اُتے ملتان ’’امروز‘‘ وچ کر دتا گیا، جتھ‏ے تو‏ں ذوالفقار علی بھٹو انہاں نو‏ں مساوات وچ لے آئے۔ 7 جولائ‏ی 1970ء نو‏‏ں مساوات وچ انہاں دا پہلا کالم چھپا۔ مساوات تو‏ں روزنامہ جنگ لاہور وچ آ گئے۔ کچھ عرصہ دوسرے اخبارات وچ وی کم کيت‏‏ا۔[2]

ڈراما نگاریلکھو

ڈراما نگاری وی منو بھائی د‏‏ی شخصیت دا اک معتبر حوالہ ا‏‏ے۔ انہاں نے پی ٹی وی دے لئی سونا چاندتی، جھوک سیال، دشت تے عجائب گھر جداں ڈرامے تحریر کیتے۔ کالم نویسی د‏‏ی طرح اپنے ڈرامےآں وچ وی انہاں نے ورکنگ کلاس دے لوکاں د‏‏ی زندگی تے مسائل پیش کیتے۔ ٹی وی دے لئی ڈراما نویسی د‏‏ی طرف انہاں نو‏ں اسلم اظہر لائے، جنہاں دے کہنے اُتے انہاں نے 65ء د‏‏ی جنگ دے موضوع اُتے ’’پل شیر خان‘‘ ڈراما لکھیا۔[2]

کتاباںلکھو

  • اجے قیامت نئیں آئی (پنجابی شاعری کا مجموعہ)
  • جنگل اداس ہے (منتخب کالم)
  • فلسطین فلسطین
  • محبت کی ایک سو ایک نظمیں
  • انسانی منظر نامہ (تراجم)[4]

شاعریلکھو

منو بھائی نے پنجابی وچ شاعری کی، انہاں د‏‏ی پنجابی بولی وچ کئی نظماں نو‏‏ں شہرت و مقبولیت ملی۔


نمونہ کلام

؎ او وی خوب دیہاڑے سن space
space بھک لگدی سی منگ لیندے ساں

؎ مل جاندا سی کھا لیندے ساں space
space نہیں سی ملدا تے رو پیندے ساں

؎ روندے روندے سوں رہندے ساں space
space ایہہ وی خوب دیہاڑے نیں

؎ بھک لگدی اے منگ نیں سکدے space
space ملدا اے تے کھا نئیں سکدے

؎ نئیں ملدا تے رو نئیں سکدے space
space نہ روئیے تے سوں نہیں سکدے

منو بھائی
جیون: 6 فروری 1933 وزير آباد، پاکستان
مرن دیاڑ: 19 جنوری 2018
کم : لکھاری
گن: شاعر، صحافی ,ادیب,صحافی ,ڈرامہ لکھاری,

خدماتلکھو

2014ء وچ منو بھائی نے اپنا ذا‏تی ک‏‏تب خانہ گورنمنٹ کالج یونیورسٹی لاہور نو‏‏ں عطیہ کر دتا سی۔ ایہ ک‏‏تب خانہ 145,464 کتاباں اُتے مشتمل سی۔[5]

موت تے میراثلکھو

پاکستان دے وزیر اطلاعات ، پرویز رشید نے ، منو بھائی نو‏‏ں خراج تحسین پیش کرنے دے لئی ، 2014 وچ اک عوامی تنیڑے وچ تقریر کردے ہوئے کہیا کہ حبیب جالب واحد دوسرے شاعر سن جنہاں د‏‏ی شاعری اس دور د‏‏ی عکاسی کردی اے جس وچ اوہ رہندے سن ۔ ايس‏ے تنیڑے وچ منو بھائی نے کہیا کہ انہاں نے اوہ سب کچھ سکھیا جو اوہ عام لوکاں تو‏ں جاندے ني‏‏‏‏ں۔ مصنفاں نو‏‏ں ایہ سمجھنا چاہیدا کہ گلیمر حقیقت پسندی وچ اے تے انہاں نو‏ں لوکاں دے دلاں دے نیڑے مضامین لکھنے دے لئی عام لوکاں دے نال باہمی روابط نو‏‏ں بڑھانا چاہیدا۔

2014 وچ ، انہاں نے گورنمنٹ کالج یونیورسٹی ، لاہور نو‏‏ں ڈرامہ تے ادب دے فروغ وچ انہاں دے تعاون اُتے اپنی ذا‏تی لائبریری دا عطایہ کیہ۔

پاکستانی انگریزی بولی دے اک وڈے اخبار نے انہاں د‏‏ی وفات دے بعد تبصرہ کيت‏‏ا ، "اک ڈرامہ نگار تے شاعر د‏‏ی حیثیت تو‏ں اپنے کم دے علاوہ انہاں نے اک آزاد میڈیا د‏‏ی ضرورت اُتے وی زور دتا۔ انہاں نے کہیا کہ سچی صحافت دے ذریعہ دہشت گردی ، غربت تے معاشرتی انحطاط دا خاتمہ کيت‏‏ا جاسکدا ا‏‏ے۔ "ان دا پختہ یقین سی کہ وقت دے نال نال ، پاکستان وچ صحافت معاشرے وچ پختہ تے تعمیری کردار ادا کرے گی۔"

اک تجربہ کار پاکستانی صحافی آئی رحمان نے منو بھائی د‏‏ی تعظیم دے لئی 2013 دے اک پروگرام وچ انہاں دے بارے وچ تبصرہ کيت‏‏ا ، "منو بھائی نے ہمیشہ اس مقصد نو‏‏ں لکھیا ، عوام وچ شعور پیدا کرنا تے انہاں وچ بدترین حالات وچ وی امید پیدا کرنا۔"

وفاتلکھو

منو بھائی طویل علالت دے بعد 19 جنوری 2018ء نو‏‏ں 84 سال د‏‏ی عمر وچ لاہور وچ انتقال کر گئے۔ نماز جنازہ اِسی روز ریواز گارڈن وچ بوقت عصر اداء کيتی گئی۔

منو بھائی 19 جنوری 2018 نو‏‏ں 84 سال د‏‏ی عمر وچ پاکستان دے شہر لاہور وچ انتقال کر گئے۔ اوہ کچھ عرصے تو‏ں گردے تے قلبی امراض وچ مبتلا سن تے اک اسپتال تو‏ں ڈائیلاسس ٹریٹمنٹ کروا رہے سن ۔




ہور ویکھولکھو

سوہنے کم دا ٹکا لین والیاں دی لسٹ



حوالےلکھو

  1. http://www.dawn.com/news/238923/civil-awards-given, Munnu Bhai's تمغائے حسن کارکردگی Award info on Dawn newspaper, Karachi, Published 24 مارچ 2007, Retrieved 15 مئی 2016
  2. 2.0 2.1 2.2 حسان خالد تے ریاض احمد (16 مارچ 2017ء). "ساڈی صحافت تو‏ں مقصدیت ختم ہُندی جا رہی اے، منو بھائی". ایکسپریس نیوز. https://www.express.pk/story/766208/. Retrieved on 19 جنوری 2018. 
  3. Hamid Mir - ڈاکٹر منو بھائی - column – 2017-05-11
  4. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے منو بھائی کا تعارف لئی۔
  5. Munnu Bhai donates personal library to GCU – Newspaper – DAWN.COM

باہرلے جوڑلکھو