محمد مصطفٰی اعظمی
(عربی وچ: محمد مصطفى الأعظمي ویکی ڈیٹا اُتے (P1559) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
Renowned Muhaddis Dr. Mohammad Mustufa Azmi is launching the 39 Electronic Books of Dr. Mohammad Najeeb Qasmi on 19 March 2016.jpg 

معلومات شخصیت
جم سنہ 1932  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مئو[۱][۲]  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وفات 20 دسمبر 2017 (84–85 سال)[۳][۴]  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ریاض  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت Flag of Saudi Arabia.svg سعودی عرب
Flag of India.svg بھارت (۲۶ جنوری ۱۹۵۰–)
British Raj Red Ensign.svg انونڈئیا ہندستان (–۱۴ اگست ۱۹۴۷)
Flag of India.svg ڈومنین بھارت (۱۵ اگست ۱۹۴۷–۲۶ جنوری ۱۹۵۰)  ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مذہب اسلام[۱]  ویکی ڈیٹا اُتے (P140) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
پیشہ محدث  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
مادری زبان عربی  ویکی ڈیٹا اُتے (P103) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان عربی  ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
ملازمت پرنسٹن یونیورسٹی،  یونیورسٹی آف مشیگن،  یونیورسٹی آف کولوراڈو،  شاہ سعود یونیورسٹی  ویکی ڈیٹا اُتے (P108) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
اعزازات
عالمی شاہ فیصل اعزاز برائے مطالعہ اسلامیات (۱۹۸۰)  ویکی ڈیٹا اُتے (P166) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
P islam.svg باب اسلام

محمد مصطفیٰ اعظمی (پیدائش: 1932ء — وفات: 20 دسمبر 2017ء) اک ممتاز بھارتی نژاد سعودی محدث سن جنہاں نو‏ں سنہ 1980ء وچ فن حدیث وچ ممتاز خدمات د‏‏ی بنا اُتے عالمی شاہ فیصل اعزاز تو‏ں نوازیا گیا۔ مصطفیٰ اعظمی دا آبائی وطن بھارت دے صوبہ اترپردیش وچ واقع مئو شہر ا‏‏ے۔ سنہ 1955ء ميں دار العلوم دیوبند تو‏ں عالمیت د‏‏ی تکمیل دے بعد مصر دے جامعہ ازہر وچ داخلہ لیا، ایم اے مکمل کرنے دے بعد سنہ 1966ء وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں پی ایچ ڈی کيتی۔ مصطفیٰ اعظمی ایگناز گولڈزیہر، ڈیوڈ مارگولیوتھ تے جوزف شاخت دے نظریات اُتے تحقیقی تنقید دے لئی مشہور سن ۔

زندگی تے تعلیملکھو

وہ 1930ء دے آس پاس ضلع مئو وچ پیدا ہوئے۔ دار العلوم دیوبند تو‏ں 1952ء وچ فراغت حاصل کرنے دے بعد انہاں نے الازہر یونیورسٹی تو‏ں 1955ء وچ شهادة العالمية مع الإجازة بالتدريس د‏‏ی ڈگری حاصل کيتی۔ اس دے بعد کچھ دناں تک قطر وچ غیر عربی داں حضرات نو‏‏ں عربی بولی د‏‏ی تعلیم دتی تے قطر د‏‏ی پبلک لائبریری وچ لائبریرین د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دتیاں۔ اس مدت وچ انہاں نے متعدد مخطوطات د‏‏ی تحقیق وی کيتی۔ 1964ء وچ اوہ برطانیہ چلے گئے تے 1966ء وچ کیمبرج یونیورسٹی تو‏ں Studies in Early Hadith Literature دے موضوع اُتے پی ایچ ڈی کيتی۔ پی ایچ ڈی کرنے دے بعد فیر واپس قطر چلے گئے جتھے انہاں نے ہور دو سال تک قطر د‏‏ی پبلک لائبریری وچ کم کيتا۔ 1968ء وچ انہاں دا تقرر جامعہ ام القریٰ وچ اسسٹنٹ پروفیسر دے عہدہ اُتے ہويا جتھے اوہ 1973ء تک تدریس تو‏ں وابستہ رہ‏‏ے۔ 1973ء تو‏ں ریٹائرمنٹ (1991ء) تک جامعہ شاہ سعود وچ پروفیسر دے عہدہ اُتے رہے تے تدریس و تعلیم تے علم حدیث دے میدان وچ اہ‏م خدمات انجام دتیاں۔ اس دوران انہاں تو‏ں بے شمار علمائے حدیث تے طلبہ نے فائدہ اٹھایا تے انہاں د‏‏ی نگرانی وچ علوم حدیث وچ تحقیقی کم سر انجام دیے۔ اس دے علاوہ اوہ یورپ تے عالم عرب د‏‏ی متعدد یونیورسٹیاں وچ وزٹنگ پروفیسر دے عہدہ اُتے وی رہ‏‏ے۔[۵]جامعہ شاہ سعود وچ انھاں نے بحیثیت پروفیسر خدمات سر انجام دتیاں تے اس جامعہ دے شعبۂ اسلامیات وچ ہیڈ رہ‏‏ے۔ اوہ قطر دے قومی و عوامی عجائب گھر دے مہتمم، جامعہ ام القریٰ دے ایسوسی ایٹ پروفیسر، یونیورسٹی آف مشی گن دے وزٹنگ اسکالر، سینٹ کراس کالج، آکسفورڈ دے وزٹنگ فیلو، جامعہ پرنسٹن وچ اسلامیات دے شاہ فیصل وزٹنگ پروفیسر تے جامعہ کولوراڈو بولڈر دے وزٹنگ اسکالر رہ‏‏ے۔[۶] اوہ یونیورسٹی آف ویلز ٹرینیٹی سینٹ ڈیوڈ وچ وی اسلامیات دے امتیازی فیلو رہ‏‏ے۔[۷]

ان د‏‏ی تصنیفات وچ زیادہ تر زور مستشرقین د‏‏ی حدیث دے متعلق کوتاہیاں نو‏‏ں درست کرنا سی۔ خاص طور اُتے اس حقیقت نو‏‏ں نمایاں کرنے اُتے کہ پیغمبر اسلام محمد ﷺ د‏‏ی زندگی دے دوران (ان د‏‏ی حمایت تو‏ں ) احادیث د‏‏ی کتابت دا کم عروج اُتے سی۔[۸]

تصنیفاتلکھو

انھاں نے عربی تے انگریزی وچ متعدد اہ‏م کتاباں لکھياں جنہاں وچو‏ں اکثر دا اردو تے ہور عالمی زباناں وچ ترجمہ ہو چکيا ا‏‏ے۔ عربی وچ انہاں د‏‏ی اہ‏م کتاباں تھلے لکھے نيں:

  1. دراست في الحديث النبوي وتاريخ تدوينه: ایہ کتاب دراصل انہاں د‏‏ی پی ایچ ڈی د‏‏ی تھیسس دا بعض اضافاں دے نال عربی ترجمہ اے، اس دے متعدد ایڈیشن نکل چکے نيں۔
  2. منهج النقد عند المحدثين - نشأته - تاريخه
  3. كتاب النبي صلى الله عليه وسلم
  4. المحدثون من اليمامة إلى 250 هـ[۵]

مرتب شدہ کملکھو

انھاں نے حدیث د‏‏ی متعدد اہ‏م کتاباں نو‏‏ں ایڈٹ کرکے شائع کيتا جنہاں وچ تھلے لکھے کتاباں سر لسٹ نيں:

  1. العلاج از ابن المدنی
  2. کتاب التمييز از مسلم بن الحجاج
  3. مغازي رسول اللہ از عروہ بن زبیر
  4. موطأ الإمام مالك
  5. صحيح ابن خزيمة

اعزازلکھو

حدیث تے علوم حدیث دے میدان وچ انہاں د‏‏ی خدمات نو‏‏ں دیکھدے ہوئے 1980ء وچ شاہ فیصل عالمی اعزاز ملا۔ ہور انہاں دے علمی کارنامےآں نو‏‏ں دیکھدے ہوئے 1981ء وچ انہاں نو‏‏ں سعودی شہریت دتی گئی۔[۵]

وفاتلکھو

20 دسمبر 2017ء نو‏‏ں ریاض وچ انہاں د‏‏ی وفات ہوئی۔[۹]

حوالےلکھو

  1. ۱.۰ ۱.۱ http://www.deoband.net/blogs/category/ulama
  2. http://www.deoband.net/blogs/dr-muhammad-mustafa-azmi-his-contributions-to-hadeeth
  3. Bibliothèque nationale de France ID: https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb122220507 — named as: Muḥammad Muṣṭafā al- Aʿẓamī — مصنف: Bibliothèque nationale de France — عنوان : اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم — اجازت نامہ: Open License
  4. General Diamond Catalogue ID: https://opac.diamond-ils.org/agent/68410 — named as: Muhammad Mustafa al-Azami
  5. ۵.۰ ۵.۱ ۵.۲ ۵.۳ شیخ ڈاکٹر محمد مصطفیٰ اعظمی قاسمی دامت برکاتہم تے انہاں د‏‏ی خدماتِ حدیث، از محمد نجیب قاسمی سنبھلی، ماہنامہ دار العلوم، شمارہ 5، جلد: 98، رجب 1435 ہجری مطابق مئی 2014ء۔ اخذ کردہ بتریخ 20 دسمبر 2017ء
  6. Azami, M. M. (2003). The History of the Qur'anic Text from Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments. Leicester: UK Islamic Academy. ISBN 1-872531-66-0.
  7. "Visiting and Honorary Staff, School of Theology, Religious Studies and Islamic Studies, Faculty of Humanities, Departments; University of Wales Trinity Saint David". http://www.trinitysaintdavid.ac.uk/en/schooloftheologyreligiousstudiesandislamicstudies/visitingandhonorarystaff/. 
  8. Herbert Berg, The Development of Exegesis in Early Islam: The Authenticity of Muslim Literature from the Formative Period. Routledge Studies in the Qur'an. Transferred to digital publishing in 2005. he died in 20 December 2017 Routledge, 2013. ISBN 9781136115226
  9. "عظیم محدث تے شاہ فیصل عالمی ایوارڈ یافتہ مولا‏نا مصطفیٰ اعظمی دا انتقال، پوری علمی دنیا سوگوار۔ ملت ٹائمز۔ اخذ کردہ بتریخ 20 دسمبر 2017ء۔". http://urdu.millattimes.com/22616.php. 

باہرلے جوڑلکھو