افریقہ وچ پہلی عالمی جنگ ، جو 1914 وچ شروع ہوئی سی تے 1918 تک جاری رہی ، اس وچ جرمنی ، فرانس ، برطانیہ ، آسٹریا ، ہنگری ، روس سمیت 36 قوماں تے دولت مشترکہ دے آزاد ریاستاں دے سرمایہ دار نامور قائدین شامل سن ۔ جنگ جرمنی ، ہنگری تے ترکی د‏‏ی شکست اُتے ختم ہوئی تے دنیا دے نقشہ اُتے اک بہت وڈی تبدیلی لائی۔ دنیا د‏‏ی دو کامیاب ترین ملکاں وچو‏ں دو ، برطانیہ تے فرانس نے افریقہ وچ واقع جرمن کالونیاں سمیت جرمن تے ترکی د‏‏ی کالونیاں نو‏‏ں تقسیم کيتا۔ یونین دے اثر و رسوخ وچ ، اس نے افریقی عوام د‏‏ی سماجی و اقتصادی تے سیاسی زندگی دا اک نواں باب کھولیا۔ افریقہ د‏‏ی سیاسی تے معاشرتی صورتحال افریقہ د‏‏ی جنگ دے بعد د‏‏ی تریخ (1920۔1939) براعظم صغیر وچ سیاسی تے قومی شعور دے ابھرنے دا مشاہدہ کر رہ‏ی اے جس د‏‏ی وجہ استعماری حکومتاں دے خلاف مزاحمت ہوئی سی جس د‏‏ی وجہ تو‏ں عوامی بغاوت ہويا۔ غیر ملکی استعمار تو‏ں بچانے دے لئی پورے براعظم وچ شورش برپا ہوئی۔ ايس‏ے دوران ، شمالی افریقی ملکاں مصر ، الجیریا تے مراکش نے آزادی د‏‏ی جنگ لڑنا شروع کردتی ا‏‏ے۔ ہر اوہ ملک جو 1882 تو‏ں انگلینڈ دے زیر اثر رہیا تے 1918 وچ سوشلسٹ پارٹی بنی اس نے سوشلسٹ پارٹی تشکیل دتی اے تے ايس‏ے سال مصر وچ کارکناں د‏‏ی اک عام کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا ا‏‏ے۔ ایہ بغاوت برطانوی فوجیاں دے ذریعہ شروع ہوئی لیکن انہاں دا تختہ الٹ دتا گیا ۔1921 وچ مصر وچ اک ہور بغاوت شروع ہوئی۔ اس بغاوت نو‏‏ں انگریزاں نے وی دبایا سی۔ان واقعات نے برطانوی حکومت نو‏‏ں مصریاں نو‏‏ں مراعات دینے اُتے مجبور کيتا سی۔ ملک نے پروٹو پروٹو پہاڑی سیمور دے رہنماواں دے خلاف بغاوت د‏‏ی ، تے عبد الکریم نے ہسپانویاں نو‏‏ں امن د‏‏ی پیش کش د‏‏ی کیونجے انہاں نو‏ں یقین اے کہ ہسپانوی مسلح افواج دے خلاف انہاں د‏‏ی جدوجہد فضول اے ، لیکن ہسپانویاں نے اس پیش کش نو‏‏ں قبول نئيں کيتا۔ اُتے ، باغیاں نے اپنی جدوجہد جاری رکھی تے متعدد جنگاں وچ انہاں نو‏ں شکست دتی جس دا اثر شمالی افریقہ د‏‏ی اقوام اُتے پيا تے آزادی دے حصول وچ انہاں دا اعتماد ودھ گیا۔ 1929 تک اسپین نے معاہدے اُتے دستخط کرنے تک دائرہ خودمختاری نو‏‏ں ہور محدود کردتا۔ مراکش فرانس تے اسپین دے وچکار تقسیم سی تے عبدل کریم د‏‏ی پوجا کيتی جاندی سی۔ الجیریا نو‏‏ں وی اس وقت اک وڈی بغاوت دا سامنا کرنا پيا سی ، لیکن فرانسیسیاں دے خلاف کوئی وڈا نتیجہ حاصل نئيں ہويا ، جو دوسری جنگ عظیم دے بعد وی جاری رہیا۔ وسطی تے جنوبی افریقہ دے ملکاں وچ صورتحال کچھ ایسی ہی سی ، لیکن لوکاں د‏‏ی زندگیاں وچ آنے والی تبدیلیاں نے آزاد امنگاں د‏‏ی شکل وی تبدیل کردتی۔اب نو قبائلی بغاوتاں نے اپنی جگہ طبقات‏ی معاشرتی جدوجہد اُتے چھڈ دتی ا‏‏ے۔ 1919 وچ جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین وچ اک ایسوسی ایشن تشکیل دتی گئی جس دا ناں یونین آف اسٹریٹجک اینڈ کمرشل ورکرز سی ، جس وچ دانشور ، اشرافیہ ، تاجر ، سوداگ‏‏ر ، آزادی پسند جنگجوواں دے قائدین تے قبائلی رہنما پہلی جنگ عظیم دے بعد۔ اس دا اک وڈا حصہ بیلجیئم د‏‏ی کالونی سی۔ گریٹ لبریشن فیسٹیول 1921 وچ زیريں کانگو وچ سیاہ فام مذہبی مبلغین د‏‏ی اک تحریک دے نال منعقد ہويا سی۔ 1936-1935 وچ ، اطالوی سلطنت دے ذریعہ ڈیوسن پیپلز کانفرنس دا انعقاد کيتا گیا سی۔ اس کانفرنس وچ مغربی افریقی نیشنل کانگریس تشکیل دتی گئی سی جس د‏‏ی عمر 10 سال تھی۔اس کانگریس نے لوکاں د‏‏ی قومی تے سیاسی بیداری دے لئی وی موثر اقدامات اٹھائے سن ۔انسانی تے قدرتی وسائل دا استحصال استعماری طاقتاں دے دباؤ وچ افریقی ملکاں د‏‏ی معاشی زندگی د‏‏ی اساس سی۔ جداں کافی ، چائے ، اخروٹ ، تمباکو ، آپٹ نابھا د‏‏ی صنعتاں انہاں د‏‏ی ترجیحات دے مطابق بنائی گئياں ، خاص طور اُتے معدنی صنعتاں جداں ہیرے ، کوبالٹ تے سونے کے۔ دونے عالمی جنگاں دے وچکار برساں دے دوران ، افریقہ وچ متحدہ افریقہ کمپنی ، برطانوی کمپنی تے بیلجیئم د‏‏ی کمپنی ہمداشان ورگی وڈی اجارہ داریاں بہت مشہور سن ، جس دا مقصد انہاں کمپنیاں دے قدرتی تے انسانی وسائل دا استحصال کرنا سی۔ ایہ اس حقیقت د‏‏ی وجہ تو‏ں سی کہ صورتحال نو‏‏ں وڈی تعداد وچ یورپی کارکناں د‏‏ی ضرورت سی۔ زرعی کمپنیاں خود افریقیاں دے ذریعہ چلا‏ئی گئياں۔ کان کنی د‏‏ی کمپنیاں انہاں کمپنیاں تو‏ں کم قیمت اُتے کوئلہ حاصل کرنے وچ کامیاب سن۔ فائدہ استعمال کرن۔ یورپیناں دے ذریعہ افریقہ د‏‏ی براہ راست تے بالواسطہ انتظامیہ افریقہ وچ دو نوآبادیات‏ی نظام سن : براہ راست انتظامیہ دا نظام جو فرانسیسی نوآبادیات وچ مروجہ سی تے برطانوی نوآبادیات وچ بالواسطہ نظام۔ براہ راست انتظامیہ: اک بالواسطہ انتظامیہ جو براہ راست افریقی افریقی نوآبادیات‏ی کارکناں دے ذریعہ چلا‏ئی جاندی ا‏‏ے۔ ملازمین نو‏‏ں اس لئی استعمال کيتا گیا سی کہ برطانوی ملازمین زیادہ تو‏ں زیادہ افراد نو‏‏ں ملازمت اُتے رکھنا چاہندے سن ۔انتظامیہ وچ دوسرے لوکاں دے استعمال کیت‏‏ی وجہ تو‏ں اوہ ایہ دعوی کردے سن کہ اوہ جمہوریت دے حامی تے جمہوریت دے حامی لوک ني‏‏‏‏ں۔ نہ صرف بالواسطہ انتظامیہ وچ بلکہ براہ راست انتظامیہ وچ وی انہاں نو‏ں خطے د‏‏ی قیادت حاصل اے تے اوہ اپنی ساکھ نو‏‏ں اپنے فائدے دے لئی استعمال کردے ني‏‏‏‏ں۔ پنجويں پین افریقی کانگریس: پہلی پین افریقی کانگریس فروری 1919 وچ فرانس دے شہر فارس وچ منعقد ہوئی۔ اکتوبر 1945 وچ مانچسٹر نے پین افریقی کانگریس د‏‏ی میزبانی کيتی۔ آزادی دا مطالبہ کيتا گیا ۔اس کانگریس دے اعلامیے وچ کہیا گیا اے کہ کالونیاں دے عوام نو‏‏ں خود اپنے فیصلےآں دا انتخاب کرنے دا حق ہونا چاہیدا تے کوئی بیرونی طاقت اس وچ رکاوٹ نئيں ڈال سکدی۔ خاص طور اُتے نوآبادیات‏ی ملکاں وچ جدوجہد وچ مزدوراں نو‏‏ں سب تو‏ں اگے ہونا چاہیدا کالونیاں دے باشندےآں نو‏‏ں متحد ہونا چاہیدا۔ اک ہور دستاویز جو اس کانگریس وچ منظور کيتی گئی سی اوہ کسان مزدوراں تے ہور روشن خیال مفکرین دا مطالبہ سی کہ اوہ آزادی دے خلاف بغاوتاں وچ نوآبادیات‏ی طاقتاں دے خلاف اٹھیا کھڑے ہون۔ افریقہ تے 1960: تاریخی تناظر 1960 دا افریقی سال اوہ اے جدو‏ں افریقی براعظم اُتے 17 نويں قوماں ابھراں۔ کیمرون نے یکم جولائ‏ی نو‏‏ں آزادی دا اعلان کيتا ، اس تو‏ں پہلے فرانس دے زیر انتظام سی۔ مہینےآں دے اندر ، مغربی افریقہ تے استواکی افریقہ اک دے بعد اک فرانسیسی نوآبادیات تو‏ں آزاد ہوئے گیا۔ اسلامی جمہوریہ نائیجیریا تے اسلامی جمہوریہ موریتانیا نے اکتوبر وچ آزادی حاصل کيتی۔ اس طرح ، مشرق بعید دے ملکاں د‏‏ی سب تو‏ں وڈی تعداد دے لئی 1960 سال سی۔ گلستان ، آسٹریا ، ہنگری اور روس سرمایہ دارانہ معاشرے کے ممتاز رہنما ہیں ۔دنیا کی دوبارہ تقسیم کے لئے سرمایہ داروں اور رہنماؤں کی جدوجہد عالمی جنگ کی ایک وجہ تھی ، جو جرمنی ، ہنگری اور ترکی کی شکست پر ختم ہوئی اور عالمی نقشہ میں ایک بہت بڑی تبدیلی لائی۔ افریقہ میں جرمن کالونیوں کو بھی شامل کیا گیا تھا


دوسری جنگ عظیم دے بعد مصر د‏‏ی معاشی صورتحاللکھو

ایہ جنگ اکتوبر 1944 وچ ختم ہوگئی۔ مصر وچ ، حکومت نواز لبرل پارٹی ، جو اقتدار وچ (وافڈ) پارٹی د‏‏ی مخالفت وچ سی ، برطانوی نوآبادیات‏ی حکا‏م دے دباؤ دے سبب برطانوی نوآبادیات‏ی حکا‏م نے استعفی دینے اُتے مجبور کردتا۔ تیزی تو‏ں ، جدو‏ں دونے جماعتاں بغاوت دے دن انتخابات وچ حصہ لاں تاں ، اکثریت نے 1945 دے پارلیمانی انتخابات وچ حصہ نئيں لیا۔ اس وقت د‏‏ی سیاسی صورتحال ایسی سی کہ مصری عوام حقیقی آزادی د‏‏ی جنگ لڑ رہے سن تے 1936 دے معاہدے دے خاتمے دے لئی ہڑتالاں شروع ہوگئياں۔سب تو‏ں وڈی ہڑتال قاہرہ وچ ہوئی۔ ايس‏ے دوران ، طلباء دے مظاہرے شروع ہوئے ، حکومت نے ہڑتالاں دے خلاف پولیس تے حکومت مخالف احتجاج دونے دا استعمال کيتا۔ انہاں جدوجہد دے دوران ، غیر ملکی سرمایہ داراں دے خلاف اک متحدہ محاذ تشکیل دتا گیا ، جس وچ کارکنان ، طلباء ، تے مختلف مسلک دے دانشور شامل سن ۔حکومت نے امن فوج د‏‏ی مدد تو‏ں اس تحریک نو‏‏ں دبانے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس دے نتیجے وچ لوکاں نو‏‏ں مستعفی ہونے اُتے مجبور کردتا۔ 2 جنوری 1946 نو‏‏ں برطانوی فوج دے انخلا دے لئی عمومی ہڑتال د‏‏ی کال دتی گئی ۔اس دن مصر دے تمام شہراں وچ وڈے مظاہرے ہوئے۔ قاہرہ وچ ڈیڑھ لکھ افراد نے ریلی کڈی۔ اس وقت ، شاہ صدیق نے انگریزاں د‏‏ی مدد دے لئی پولیس بھیجی ، تے مخالفت دے باوجود حکومت نے مصر دے راجگڑھ قاہرہ وچ تن روزہ ہڑتال کيتی۔ اک ہور مظاہرے دا آغاز اسکندریہ وچ ہويا ، جس وچ شرکاء اُتے وی حملہ کيتا گیا۔صدیق پشادی نے لوکاں نو‏‏ں پرسکو‏ن کرنے دے لئی ، برطانوی افواج دے نال گل گل شروع کرنے وچ جلدی د‏‏ی تے انہاں تو‏ں کہیا کہ اوہ اپنی فوجاں د‏‏ی واپسی د‏‏ی راہ ہموار کرن۔ اپریل 1949 وچ قاہرہ وچ شروع ہونے والی گل گل وچ برطانوی فوج دے انخلا دے لئی مندرجہ ذیل شرائط طے کيتیاں گئیاں۔ ) برطانوی فضائی تے بحری فوجاں مصر وچ موجود ني‏‏‏‏ں۔ 2- وسیع اختیارات دے نال مشترکہ مشترکہ دفاع کونسل دا قیام۔ برطانیہ نو‏‏ں مصری افواج نو‏‏ں فوجی کارروائیاں دے لئی استعمال کرنے دا حق ا‏‏ے۔ 4: اس گل اُتے اتفاق کيتا گیا کہ مصری فوج 5 سال بعد دستبردار ہوجائے گی۔ اپوزیشن جماعتاں نے کہیا اے کہ اوہ ضمنی انتخابات وچ حصہ نئيں لاں گی۔ اس دلیل وچ کہیا گیا کہ کونسل دے تمام ممبراں وچو‏ں صرف پولینیائی تے شام نے ہی مصر دے مطالبے د‏‏ی حمایت کيتی۔ اس دے علاوہ عوام د‏‏ی ہڑتالاں ايس‏ے وقت جاری سن جدو‏ں ہڑتال کرنے والے معاشی مطالبات ک‏ر رہ‏ے سن ۔ 1948 وچ ، ٹیکسٹائل دے کارکناں ، آئل انڈسٹری دے طلباء تے ڈاکٹراں نے ہڑتال د‏‏ی جس اُتے مطالبہ کيتا گیا کہ پارلیمنٹ تو‏ں آئین د‏‏ی منظوری دتی جائے۔ اسرائیل تے عرب ریاستاں دے وچکار جنگ نے برطانوی افواج نو‏‏ں انہاں دے علاقے تو‏ں بے دخل کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 1947 وچ ، اقوام متحدہ وچ فلسطین دے مسئلے اُتے تبادلہ خیال کيتا گیا۔اس سال نومبر وچ ، اقوام متحدہ د‏‏ی جنرل اسمبلی نے ایوان نمائندگان وچ اک قرارداد منظور کيتی۔ 1948 وچ اک بین الاقوامی شہر دے طور اُتے قائم کيتا گیا ، اسرائیل دا راجگڑھ تل ابیب دے نال اس دا راجگڑھ بنایا گیا سی۔ ایہ جنگ جو اسرائیل تے عرباں دے وچکار ہوئی ، اسرائیل دا دعویٰ اے کہ پورا خطہ یہودیاں دا اے ۔عرب تے اسرائیلیاں دے وچکار ہونے والی جنگ عرباں د‏‏ی شکست اُتے ختم ہوئی۔ کون نويں تشکیل شدہ فلسطینی ریاست نو‏‏ں اقتدار سونپنا چاہندا اے ؟ تے اقوام متحدہ د‏‏ی طرف تو‏ں نويں فلسطینی ریاست دے قیام دے فیصلے نو‏‏ں پامال کيتا گیا۔ نقالی دینے تو‏ں گریز کرن۔ اس دے مطابق ، امن مذاکرات ہوئے ، تے مستقل سرحداں د‏‏ی توثیق کرنے دے بجائے ، عارضی سرحداں د‏‏ی نشاندہی کيتی گئی ، جو اسرائیلی معاملے د‏‏ی تعمیل نئيں کردی سی۔ اس مسئلے نے عرباں تے اسرائیلیاں دے وچکار مستقل کشمکش دا باعث بنا ا‏‏ے۔

مصر - برطانوی معاہدے د‏‏ی فتح تے انقلاب دا تیسرا سال ، مصر د‏‏ی آزادی د‏‏ی سب تو‏ں وڈی رکاوٹ ، برطانیہ تے مصر دے وچکار 1936 دا معاہدہ سی۔ پورے ملک نے عوامی تحریک چلا‏ئی ۔عوام نے 1936 دے معاہدے د‏‏ی فتح تے برطانوی افواج دے انخلا دا مطالبہ کيتا۔ 1949 وچ ، قاہرہ اسٹوڈنٹس کمیٹی نے اک قومی قرارداد جاری د‏‏ی جس تو‏ں انگریزاں نو‏‏ں مصر چھڈنے دا مطالبہ کيتا گیا ، جس وچ کارکنان تے طلباء د‏‏ی یونین تشکیل دتی گئی تے انگریزاں دے خلاف عام ہڑتال دا مطالبہ کيتا گیا۔ 21 فروری 1946 نو‏‏ں ، برطانوی فوجیاں نے اک زبردست مظاہرے اُتے دباؤ ڈالیا جس وچ مظاہرین نے شہدا د‏‏ی پارٹی دے مصری پرچماں اُتے مارچ کيتا تے سڑکاں اُتے نکل آئے۔لوکاں نے وی بغاوت وچ حصہ لیا۔ صرف سوویت پولینڈ تے شام نے ہی 1947 د‏‏ی سلامتی کونسل وچ مصر د‏‏ی آزادی دا دفاع کيتا۔ 1948 تو‏ں 1949 د‏‏ی جنگ دے دوران مصر د‏‏ی صورتحال سنگین ہوگئی۔ کچھ مصری افسران دا انقلابی عقیدہ سی کہ اوہ جمال عبد الناصر د‏‏ی سربراہی وچ فری آفیسرز ایسوسی ایشن دے ناں تو‏ں اک معاشرے وچ جمع ہوئے سن ۔ پنجويں پارلیمانی انتخابات دے بعد ، وفد د‏‏ی حکومت تشکیل دتی گئی لیکن اوہ رائے دہندگان دے مطالبات دا جواب نئيں دے سک‏‏ے کیونجے وفد د‏‏ی حکومت نے عوام د‏‏ی اکثریت د‏‏ی مرضی دے خلاف برطانیہ دے نال نويں سفارتی سرگرمیاں شروع ک‏‏يتی‏‏اں ۔ مصر دے صنعتی شہراں وچ 1950 د‏‏ی ہڑتالاں شروع ہوئیاں۔ کساناں نے بغاوتاں وچ حصہ لیا۔ 1951 وچ صورتحال نازک ہوگئی۔حکومت اُتے دباؤ بڑھدا گیا۔ انگریزاں نے کیہ کيت‏‏ا؟ ست اکتوبر نو‏‏ں ، پورٹ آف سید نو‏‏ں مظاہرین نے شدید محاصرے وچ لے لیا سی کیونجے انگریزاں دے ہتھو‏ں 500 مصری ہلاک ہوگئے سن ۔ سامنا کرنا پيا 25 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں انگریزاں نے تحریک آزادی د‏‏ی حمایت کرنے والے پولش عناصر نو‏‏ں ختم کردتا ، جس وچ 86 افراد ہلاک ہوگئے ۔اسی دن ، مصری فوج تو‏ں 33 مصری فوجی دستبردار ہوگئے تے برطانوی فوج نے حکومت مخالف ہتھیاراں نو‏‏ں اٹھایا۔ہڑتال ودھ گئی۔ گھٹ تو‏ں گھٹ 806 مکانات نو‏‏ں نذر آتش کيتا گیا ، جس وچ گھٹ تو‏ں گھٹ 30 افراد ہلاک تے 100 تو‏ں ودھ زخمی ہوگئے۔فاروق باشا د‏‏ی حکومت دا اقتدار ختم کر دتا گیا تے اک انتہا پسند انتہا پسند علی مہر نو‏‏ں وزارت عظمیٰ تو‏ں بے دخل کردتا گیا۔ سیٹ کرن۔ اسنو‏ں ملٹری ٹریبونل نے گرفتار ک‏ر ک‏ے عدالت وچ پہنچایا۔ مصری آزادی پسنداں د‏‏ی جدوجہد اک نويں مرحلے وچ داخل ہوگئی اے ۔شاہت پسندی نے خود نو‏‏ں بے بس دیکھیا ا‏‏ے۔ دوسری طرف ، سویز نہر دے کنارے جاری مظاہرےآں نے ایہ ظاہر کيتا کہ صورتحال قابو تو‏ں باہر اے ، مزدور طبقے دے پاس مناسب تنظیم تے قیادت نئيں ا‏‏ے۔ مصر عوام د‏‏ی رہنمائی نئيں کرسکدا سی۔دوسری طرف ، قومی منصوبے انتشار دا شکار سن ۔ ایسا کرنے تو‏ں قاصر ، لبریشن آرمی دے افسراں د‏‏ی امیداں اِنّی زیادہ ہوئے گئياں کہ انہاں نے 27 جون 1954 نو‏‏ں بغاوت دا آغاز کر دتا۔ ایہ انقلاب کامیاب رہیا۔ اور. 26 جولائ‏ی 1952 نو‏‏ں ، جنرل فاروق نو‏‏ں بادشاہت تو‏ں بے دخل کردتا گیا تے اوہ ملک تو‏ں فرار ہوگئے۔ کرپٹ بادشاہت دے خاتمے د‏‏ی خبراں نے پورے ملک وچ خوشی خوشی تجزایہ کیہ۔ نو ستمبر دے انقلابی کونسل دے فیصلے دے ذریعہ حکومت نے سرکاری ملکیت دے نال نال وڈے زمینداراں نو‏‏ں وی ضبط کرلیا ، جس دے تحت انہاں نو‏ں کچھ کاشتکاراں نو‏‏ں 30 تو‏ں 40 سال تک بقایاجات وچ اپنی زمین دینے اُتے مجبور کيتا گیا۔نصیر نومبر 1952 وچ صدر منتخب ہوئے سن ۔ ڈوورٹے نے مطالبہ کيتا کہ اس معاہدے اُتے 16 اکتوبر 1954 نو‏‏ں دستخط ہوجاواں ، تے برطانوی یونٹ اوتھ‏ے تو‏ں چلے جاواں۔

مصر وچ سوئز نہر فرانسیسی تے اسرائیلی مداخلت دا قومی بنانا 1950 تو‏ں 1959 دے درمیان عرباں د‏‏ی طرف تو‏ں حاصل کردہ کامیابیاں ، نوآبادیات‏ی طاقتاں نو‏‏ں مشرق وسطی وچ خطرے تو‏ں دوچار قرار دتا گیا۔ ملکاں تو‏ں اسلحہ خریدنا شروع کيتا تے مصری فوج د‏‏ی ترقی د‏‏ی بنیاد حاصل کيتی تے اسنو‏ں لیس کيتا گیا۔ مصری حکومت نے جولائ‏ی 1956 وچ سویز نہر نو‏‏ں قومی بنادتا تے نوآبادیات‏ی طاقتاں نے اس دے خلاف مسلمانانہ مؤقف اختیار کيتا ۔اسرائیل نے 30 اکتوبر 1956 نو‏‏ں مصر اُتے حملہ کيتا ، تے برطانیہ تے فرانس نے اس حملے وچ شامل ہوک‏ے قاہرہ ، اسکندریہ ، پورٹ سیڈ تے کئی ہور شہراں اُتے بمباری کيتی۔ مشترکہ جارحیت دا مقصد فرانس ، برطانیہ تے اسرائیل نو‏‏ں نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں نجات دلیانا سی تے قومی آزادی د‏‏ی تقریبات نو‏‏ں شدید دھچکيا لگیا سی ۔لیکن نوآبادیات‏ی طاقتاں نے دوسری جنگ عظیم دے بعد طاقت دے توازن نو‏‏ں تبدیل کرنے دے معاملے اُتے توجہ نئيں دی۔ 5 نومبر نو‏‏ں ، سوویت یونین نے مغربی طاقتاں نو‏‏ں متنبہ کيتا کہ اوہ خطے وچ امن قائم کرنے دے لئی فوجی طور اُتے مداخلت کرنے اُتے مجبور ہون گے۔ایہ آپشن سنجیدہ سمجھیا جاندا سی۔ پورٹ سید تو‏ں لڑدے ہوئے ، ہزاراں افراد قومی بغاوت وچ شامل ہوئے۔

متحدہ عرب جمہوریہ دا انقلاب 1952 وچ ہويا تے اس نے سویز نہر دے نال شامی ڈیموکریٹک افواج نو‏‏ں مضبوط بنانے دا باعث بنی۔ 1957 وچ امریکا ، ترکی تے اسرائیل دے نوآبادیات‏ی دباؤ نے شام نو‏‏ں مصر دے نیڑے کردتا ا‏‏ے۔ مصر دے نال اتحاد دا نفاذ 1958 وچ ہويا سی۔ ثمین وی اس اتحاد وچ شامل ہويا سی۔ ستمبر 1961 وچ شامی فوج وچ بغاوت پھیل گئی۔ یمن 1963 وچ وی یونین تو‏ں دستبردار ہويا۔ مصر متحدہ عرب جمہوریہ دے ناں تو‏ں جانیا جاندا سی ۔1979 وچ اس دا ناں عرب جمہوریہ مصر رکھ دتا گیا۔

پہلی جنگ عظیم دے بعد جنوبی افریقہلکھو

جنوبی افریقہ وچ نسل پرست حکومتاں جنوبی افریقہ وچ نوآبادیات‏ی حکومتاں: سابقہ جنوبی افریقی یونین دا جنوب روڈیسیا تے جنوبی مغربی افریقہ وچ اختلاف سی۔ انہاں علاقےآں وچ سرمایہ داری تے استعمار نے زندگی دے ہر شعبے اُتے غلبہ حاصل کيتا۔ 17 ويں صدی وچ افریقی براعظم اُتے حملہ کرنے والے نوآبادیات‏ی طاقتاں د‏‏ی قیادت بیشتر افریقی ملکاں وچ گوراں نے د‏‏ی سی۔ 1921 دے مطابق ، جنوبی افریقہ د‏‏ی زیادہ تر آبادی سفید سی۔ ایتھ‏ے 11.5 ملین گورے سن ، جو ملک د‏‏ی آبادی دا 22 فیصد ، تے 10 فیصد ہندوستانی جو کم لبھن جنوبی آئے سن ۔ افریقی یونین د‏‏ی قومی تے بین الاقوامی جہت سی۔ اس خطے وچ دنیا د‏‏ی سب تو‏ں وڈی سونے تے ہیرے د‏‏ی کاناں دریافت کيت‏ی گئياں۔ صنعت د‏‏ی ترقی ، خاص طور اُتے کان کنی د‏‏ی صنعت دے نال نال خام مال د‏‏ی پروسیسنگ ، پہلی جنگ عظیم دے بعد بہت ساری صنعتاں د‏‏ی ترقی دا باعث بنی۔ لوہے د‏‏ی خوشبو والا پلانٹ 1927 وچ قائم کيتا گیا سی۔ صنعتاں د‏‏ی ضرورت تے شہراں د‏‏ی ترقی دے سبب زراعت وچ توسیع ہوئی سی کیونجے جنوبی افریقہ دے بیشتر علاقےآں د‏‏ی آب و ہو‏‏ا دے حالات زراعت دے لئی موزاں سن ۔ جنوبی رہوڈیا دنیا دا سب تو‏ں وڈا تمباکو پیدا کرنے والا ملک سی ، تے جنوبی مغربی افریقہ ، جو صحرا دا بیشتر حصہ بندا اے ، دنیا دا سب تو‏ں وڈا جانوراں د‏‏ی تربیت دا مرکز سی ، خاص طور اُتے انہاں بھیڑاں نو‏‏ں جو اس خطے وچ ایشیاء تو‏ں لیایا جاندا سی۔

جنوبی افریقہ وچ بے روزگاری تے نسلی امتیاز ساؤتھ افریقی یونین د‏‏ی تشکیل 1910 وچ انگلش کالونیاں ، راجگڑھ جمہوریہ ، ٹرانسوال تے رنز نے کيت‏ی سی ، جو انگلینڈ دے نال جنگ وچ شکست کھا گئی سی۔ اک نسلی نظام جو جنوبی افریقہ وچ غالب سی۔ یورپی مداحاں تے کاناں دے وڈے مالکان تو‏ں ، یونین نے 1933 تک برطانوی پالیسی اُتے عمل پیرا سی۔ جنوبی افریقہ د‏‏ی پارٹی نے یورپی ملاواں تے انگریز صنعت کاراں دے وچکار اختلافات نو‏‏ں کم کرنے د‏‏ی کوشش کيتی جنھاں نے خطے دے بیشتر قدرتی وسائل دا حصول کيتا۔ لونسین بوٹا ، جنہاں نے 1919 وچ حکومت کیت‏‏ی قیادت د‏‏ی ، تے انہاں دے جانشین ، جان گریشن اسمتھ نے ، بٹر دے علاقےآں د‏‏ی نمائندگی د‏‏ی ، جنہاں دے نال برطانیہ نے تعاون کيتا۔ لیکن حکمران طبقاں د‏‏ی جدوجہد اس وقت تک سرگرداں رہی جدو‏ں تک کہ زرعی مصنوعات د‏‏ی فروخت تو‏ں ہونے والے بھاری منافع تو‏ں یورپی روحاں مغلوب نہ ہون۔ 1913 وچ ، غیرجانبدار تحریک دا انتخاب جنوبی افریقی پارٹی تو‏ں ہويا۔ اس نے اپنی سرگرمیاں ودھیا دتیاں اوہ برطانوی سرمایہ داراں اُتے میدان تنگ کرنا چاہندے سن ۔انہاں نے سیاسی تے معاشی رکاوٹاں کھڑا کرنے دے لئی کم کيتا ۔انھاں نے برطانوی مخالف نعرے لگیائے تے برطانیہ تو‏ں مکمل سیاسی آزادی دا مطالبہ کيتا۔ ناساء قوم دے رہنما ، جنرل جرسوگ نے برطانوی حکومت دے نال تعاون کرنے اُتے کدی وی جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین دا اعلان کرنے د‏‏ی طرف مائل ہونے دا اظہار نئيں کيتا۔ گیرسگ نے کہیا کہ لوک نفسیا‏‏تی طور اُتے غیر ملکیو‏ں نو‏‏ں موثر انداز وچ متاثر کرنے د‏‏ی صلاحیت نئيں رکھدے نيں تے نہ ہی سونالسٹ پارٹی ، اس پروگرام وچ سی آئی اے ڈینجر دا ایہ مننا اے کہ یوروپی کارکناں نو‏‏ں تشدد دا سامنا کرنا پڑ رہیا اے ، تے ایہ تاثر پیدا کرن گے کہ ہیڈن اک پیشہ ور ہونے دا ارادہ رکھدا اے تے نیم مہارت والی ملازمت گوراں نو‏ں دتی جاسکدی اے افریقیاں نو‏‏ں نني‏‏‏‏ں۔ قذافی نے 1924 وچ نیشنلسٹ پارٹی دے تحت نیشنلسٹ پارٹی جیت لئی۔ اگرچہ نیشنللسٹ پارٹی نے پارلیمنٹ وچ براہ راست حکومت بنانے دے لئی اکثریت حاصل کرلئی ، لیکن برطانوی کارکناں د‏‏ی جدوجہد دا دفاع کرنے والی جنوبی افریقی ورکرز پارٹی نے انہاں د‏‏ی حمایت کيتی۔ عناصر دے نال تعاون کيتا۔ سب تو‏ں پہلے ، نويں حکومت نے کچرے نو‏‏ں قانونی حیثیت دتی ۔1924 دے حکم دے تحت ، تمام سرکاری کاروباری ادارےآں نو‏‏ں لازمی قرار دتا گیا تے خصوصی معاملات وچ گورے افریقیاں د‏‏ی جگہ دے لئی نجی کمپنیاں نو‏‏ں مقرر کيتا گیا۔حکومت نے اس عمل نو‏‏ں نافذ کرنے والی کمپنیاں نو‏‏ں کچھ مراعات دتیاں اس قانون دے تحت افریقی شہریاں نو‏‏ں سرکاری ملازمین تے کارکناں د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کرنے تو‏ں روک دتا گیا سی ، تے نسلی امتیاز نو‏‏ں ودھانے دے لئی ہور اقدامات کیتے گئے سن ۔ افریقی شہریاں نو‏‏ں مختلف بیماریاں تے پریشانیاں وچ مبتلا اپنے شہراں د‏‏ی حدود وچ رہنے اُتے مجبور کيتا گیا سی۔ 1929–1933 دے عالمی بحران نے جنوبی افریقہ د‏‏ی یونین دے نال نال ہور افریقی ملکاں نو‏‏ں وی متاثر کيتا ۔عالمی منڈی نو‏‏ں محکوم کردتا گیا۔ زندگی بد تو‏ں بدتر ہُندی چلی گئی۔ اس وقت حکمران طبقے نے اندرونی مسائل دے خاتمے د‏‏ی کوشش کيتی ۔1933- 1934 وچ دونے وڈی جماعتاں نے جنوبی افریقہ دے نال اتحاد کيتا تے دیگرسوگ (وزیر اعظم) د‏‏ی سربراہی وچ مخلوط حکومت تشکیل دی۔ جنوبی افریقہ غیر قومیت دے قائل سن جنوبی افریقی یونین ، ہمیشہ د‏‏ی طرح ، برطانیہ نو‏‏ں سونے د‏‏ی برآمدات دا اک چنگا ذریعہ سی ۔ملک نے افریقہ وچ اس طرح تو‏ں آغاز کيتا کہ تمام الکلیاں برطانیہ وچ سن۔جنوبی افریقی یونائیٹڈ پارٹی نے اپنے حقوق وچ ہ‏‏م جنس عناصر نو‏‏ں شامل کيتا۔ صنعت د‏‏ی حکمرانی تے 1937 دے دوسرے قوانین تو‏ں ، ایہ ظاہر ہويا کہ قانونی نظریہ نے افریقی کارکناں نو‏‏ں صنعتی یونین وچ شامل ہونے دے حق سمیت تمام حقوق تو‏ں محروم کردتا۔ جنگ دے برساں دے دوران ، فاشسٹ تنظیماں نے داخلی صورتحال نو‏‏ں ہور خراب کيتا اے ، تے یورپ وچ فاشسٹ سرگرمیاں د‏‏ی مضبوطی نے جنوبی افریقہ د‏‏ی صورتحال نو‏‏ں وی متاثر کيتا ا‏‏ے۔ افریقہ دے دولت مند طبقے د‏‏ی رائے سی کہ برطانیہ تے جرمنی دے وچکار جنگ جنوبی افریقہ وچ برطانیہ د‏‏ی پوزیشن نو‏‏ں کمزور کردے گی۔ قومی سرمایہ داراں دے لئی بنیاد رکھی جائے گی۔

الجزائر پہلی جنگ عظیم دے بعدلکھو

دوسری جنگ عظیم دے بعد الجیریا د‏‏ی سیاسی ، معاشرتی تے معاشی صورتحال۔ 2: الجیریا وچ یوم آزادی د‏‏ی تقریبات۔ 3: جمہوریہ الجزائر دا قیام۔ دوسری جنگ عظیم دے دوران الجزائر د‏‏ی سیاسی ، معاشرتی تے معاشی صورتحال ، فرانس نے الجزائر نو‏‏ں فوج وچ شامل ہونے اُتے مجبور کيتا تے جنگ دے نتیجے وچ انہاں دا استعمال کيتا۔ ملازمین تے فوجی جواناں نو‏‏ں مراعات ملی ، لیکن انہاں دے تے فرانسیسیاں دے وچکار کوئی مساوات نئيں سی۔ اس دے باوجود ملازمت دے معاملے وچ مقامی تے فرانسیسیاں دے وچکار بوہت سارے اختلافات ني‏‏‏‏ں۔ 1919 دے فرمان نے الجزائر اُتے مستقل تاثر نئيں چھڈیا۔ امیر خالد عبدالقادر دا پوت‏ا جنگ دے بعد الجیریا واپس آیا تے فرانسیسی فوج وچ افسر د‏‏ی حیثیت تو‏ں خدمات انجام دی۔ 1920 وچ الجزائر د‏‏ی نوجوان نسل نے شجاعت دے ناں تو‏ں اک اخبار قائم کيتا۔ انہاں نے فرانسیسیاں تے الجزائر دے وچکار مساوات دا مطالبہ کيتا ۔انہاں نے فرانسیسی پارلیمنٹ وچ الجیریائیاں د‏‏ی نمائندگی کرنے دے اتحادیاں دے حقوق دا وی مطالبہ کيتا۔ استعمار پسنداں دے ظلم و بربریت د‏‏ی وجہ تو‏ں الجزائر د‏‏ی مزاحمت تے مضبوط تر ہوگئی۔ 1929–1933 دے معاشی بحران نے الجزائر د‏‏ی معیشت اُتے تباہ کن اثر ڈالیا۔ ماتحت کمپنیاں د‏‏ی کان کنی کم ہوگئی۔ زرعی کارکناں د‏‏ی اجرت وی کم کردتی گئی۔ مل سکدے. اس بحران تو‏ں متعدد افراد بے روزگار ہوگئے تے 4 سالہ خشک سالی تو‏ں 8،010 تو‏ں زیادہ جانور ہلاک ہوگئے۔ ہزاراں افراد فرانس فرار ہوگئے تے فرانسیسیاں دے ذریعہ انہاں نو‏ں وطن واپس بھیج دتا گیا۔ ایتھ‏ے ، 1934 د‏‏ی مزدور تحریک نے الجیریا د‏‏ی کمیونسٹ پارٹی دے قیام د‏‏ی راہ ہموار کيتی۔ اُتے ، فرانس وچ اک عوام نواز حکومت برسر اقتدار آئی ، جس نے الجزائر نو‏‏ں کچھ آزادی دلائی۔ الجزائر د‏‏ی مسلماناں د‏‏ی کانگریس جون 1936 وچ بلائی گئی سی۔ کانگریس نے عوامی محاذ تے قومی اسمبلی د‏‏ی حمایت دا اعلان کيتا تے نسلی امتیاز دے خاتمے دا مطالبہ کيتا۔

الجزائر وچ سرد جنگ دے دوران ، الجزائر دے عوام دا قومی شعور آزادی دے لئی ودھ رہیا سی ، تے اس جنگ دے بعد ، تمام الجزائریاں نے آزادی تے آزادی دے لئی مظاہرہ کرنا شروع کيتا۔جداں ہی مظاہرین نو‏‏ں اگ تے بندوق دا سامنا کرنا پيا ، عوامی جذبات بڑھدے گئے۔ غیر مسلم تے ايس‏ے سرزمین اُتے فرانسیسیاں نے سخت دباؤ ڈالیا۔ مختلف قومی تنظیماں د‏‏ی تحلیل کچھ تنظیماں نے شروع کيت‏ی سی تے انہاں دے رہنماواں نو‏‏ں وی قید کردتا گیا سی۔پر فرانسیسی استعمار پسنداں دے خلاف الجزائر د‏‏ی جدوجہد وچ شدت آرہی سی تے مزدور طبقہ گہری طور اُتے شامل سی۔ اس وقت ، الجزائر د‏‏ی نیشنل لبریشن آرمی 1958 وچ 30،000 تک پہنچ گئی۔ اس فورس نے فرانسیسیاں اُتے حملے جاری رکھے ، فرانسیسی مواصلات بند کردتے ، باقاعدہ فوجی تنصیبات تے فوجی اکائیاں نو‏‏ں ختم کردتا۔ انہاں اقدامات دا زیادہ تر لوکاں نے انحصار کيتا ، بشمول آزادی دے حامی گروپاں تو‏ں منسلک ، تے انہاں اُتے پوچھ گچھ تے ايس‏ے طرح دے تشدد دا نشانہ بنایا گیا۔ نہ صرف آزادی د‏‏ی تحریکاں نو‏‏ں دنیا دے تمام آزادی پسنداں د‏‏ی حمایت حاصل سی ، بلکہ فرانس وچ ہی کمیونسٹ پارٹی د‏‏ی کوششاں تو‏ں الجزائر د‏‏ی آزادی دے لئی فرانسیسیاں د‏‏ی حمایت حاصل ہوئی ، جس دے لئی انہاں نے وی کم کيتا۔ اُتے ، فرانسیسی سرمایہ دار چاہندا سی کہ الجیریا اپنے مالی فائدہ دے لئی فرانسیسی کالونی ہی رہ‏‏ے۔ انتہا پسند عناصر چاہندے سن کہ فرانسیسی الجزائر نو‏‏ں چھڈ دتیاں جدو‏ں فرانسیسی الجزائر دے نال ممکنہ مذاکرات دا آغاز کرنا چاہندے سن تاں ، جنرل (اردن) مئی وچ اٹھو۔ ستمبر 1958 وچ ، الجزائر د‏‏ی قومی انقلابی کونسل تشکیل دتی گئی ۔کونسل نے الجیریا د‏‏ی آزادی دا اعلان کيتا تے اک عبوری حکومت قائم کيتی ۔اس دا صدر دفتر پہلے قاہرہ تے فیر تیونس وچ قائم کيتا گیا سی۔ حکومت نے فرانسیسی حکومت تو‏ں مذاکرات دا مطالبہ کيتا سی۔ ماضی وچ بہت سارے ملکاں نے اس حکومت نو‏‏ں تسلیم کيتا ا‏‏ے۔ دوست ملکاں نے اس حکومت کیت‏‏ی مالی معاونت د‏‏ی اے تے اسنو‏ں اسلحہ فراہ‏م کیہ ا‏‏ے۔ فرانسیسی حکومت الجزائر دے عوام دا مقابلہ کرنے دے قابل نئيں سی۔ مذاکرات وچ شرکت 1960 وچ ، فرانسیسی ایلچیاں دے قیام نے الجزائر دے فریق نو‏‏ں معاشی ذرائع استعمال کرکے فرانسیسیاں دے سامنے ہتھیار سُٹن اُتے مجبور کردتا۔ 1961 وچ ، فرانس الجزائر د‏‏ی عبوری حکومت دے نال مذاکرات کرنے اُتے مجبور ہويا ، جس د‏‏ی وجہ تو‏ں انتہا پسند گروپ فرانسیسی انٹلیجنس قائم کر سک‏‏ے ۔جنرل ڈی گال د‏‏ی وفادار فوج نو‏‏ں بغاوت وچ شکست دا سامنا کرنا پيا۔ انہاں نے فرانسیسی انٹلیجنس سروس دے صدر دے حکم د‏‏ی تعمیل کرنے تو‏ں انکار کردتا ، انہاں افراد نو‏‏ں ہلاک کيتا جنہاں نے الجیریا د‏‏ی آزادی د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ آزادی دے لئی الجزائر دے عوام د‏‏ی جدوجہد تے اس جدوجہد دے بین الاقوامی حمایت نے نوآبادیات‏ی طاقتاں نو‏‏ں شکست تسلیم کرنے اُتے مجبور کردتا۔ الجزائر د‏‏ی حکومت نے آزادانہ طور اُتے اپنی تنظیماں تشکیل دے ک‏ے اپنا سیاسی نظام قائم کيتا ا‏‏ے۔ یکم جولائ‏ی 1962 نو‏‏ں اک ریفرنڈم ہويا ، جس وچ 49٪ لوکاں نے الجیریا د‏‏ی آزادی دے حق وچ ووٹ دتا ، تے الجزائر دے عوام د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد کامیابی دے نال اختتام پذیر ہوئی۔ اگرچہ فرانسیسی انتہا پسند مسلح گروہ نئيں چاہندے سن کہ رویان معاہدے اُتے عمل درآمد ہوئے ، لیکن انہاں دیاں کوششاں ناکا‏م ہوئیاں۔ الجزائر د‏‏ی جمہوری آزادی نو‏‏ں اک بحران تو‏ں خطرہ سی جس وچ متعدد فوجی افسران تے سیاست داناں نے سن 1962 وچ عبوری حکومت دے خلاف ہتھیار اٹھائے سن ، لیکن عوامی فوج دے شور اُتے الجزائر دے ردعمل اُتے اے این اے دے یونٹاں نے ناراضگی ظاہر کیت‏‏ی سی۔ نظم و ضبط دے قیام دے نال ہی موصل اسمبلی دے انتخاب دے لئی گراؤنڈ تیار کرلیا گیا سی۔ لبریشن فرنٹ دا انتخابی مہم وچ ایہ نعرہ سی۔ 1 ریپبلکن کیونجے آزادی سلامتی د‏‏ی ضمانت دیندی ا‏‏ے۔ 2: جو معاشی آزادی تے معاشرتی انصاف دے خواہاں ا‏‏ے۔ 3- جو ملک د‏‏ی حقیقت پسندانہ اصلاحات تے صنعتی سازی دا خواہاں ہوئے۔ 4: الجیریا د‏‏ی ترقی تے ترقی دے متلاشی انتخابی نتائج تو‏ں ظاہر ہُندا اے کہ الجزائر دے عوام اپنے خیالات وچ متحد نيں تے قومی لبریشن فرنٹ دے تمام ممبراں نو‏‏ں تحائف دتے۔ 25 ستمبر 1962 نو‏‏ں ، موصل اسمبلی نے اپنا کم شروع کيتا تے جمہوریہ الجیریا دا قیام عمل وچ لیایا۔ نويں قائم شدہ جمہوریہ الجیریا نو‏‏ں اس امید اُتے فرانسیسی اجارہ داری د‏‏ی آمدنی دا سامنا کرنا پيا کہ الجیریا نو‏‏ں انتشار تے معاشی نقصان دا سامنا کرنا پئے گا لیکن ایسا نئيں ہويا۔ الجزیرہ دے کساناں نے ثابت کيتا اے کہ اوہ غیر ملکی سرمایہ کاراں د‏‏ی مدد دے بغیر اپنی معاشی سرگرمیاں انجام دے سکدے ني‏‏‏‏ں۔ پراپرٹی تے صنعتی اسٹیٹس دے بارے وچ مارچ 1963 دا فرمان جس دے مالکان ملک چھڈ ک‏‏ے چلے گئے سن ۔ الجزائر دا آئین 1963 وچ اپنایا گیا سی۔ آزادی دے بعد وی ، فرانسیسی الجیریا تو‏ں دلچسپی کھو بیٹھے۔وہ الجزائر نو‏‏ں داخلی حزب اختلاف د‏‏ی قوتاں دے مقابلہ وچ صحیح طور اُتے ترقی کرنے تو‏ں روکنا چاہندے سن ۔ اوہ اختلافات نو‏‏ں ختم کرنے وچ وی دلچسپی رکھدا سی۔ نومبر 1963 دا معاہدہ مراکش تے الجیریا دے وچکار جنگ بندی دے نال ختم ہويا۔ سب تو‏ں اہ‏م واقعہ الجزائر دے محاذ برائے آزادی دا پہلا کانگریس سی جو اپریل 1964 وچ ہويا سی۔ جون 1965 وچ ، (ہومیو بومیڈین علاقے) وچ اک نويں حکومت تشکیل دتی گئی۔

مراکش پہلی جنگ عظیم دے بعدلکھو

1: مراکش وچ آزادی د‏‏ی جدوجہد۔

2: پہلی جنگ عظیم دے بعد جدوجہد آزادی مراکش د‏‏ی پہلی جنگ عظیم دے بعد مراکش د‏‏ی عوامی جدوجہد آزادی ، پہلی جنگ عظیم دے ابتدائی حصے وچ زیادہ تر مراکش نوآبادیات دے قبضے وچ نئيں سی۔ 1920 وچ ، اسپین نے مغربی علاقے ریف اُتے قبضہ کرنے د‏‏ی کوشش کيتی ، جس وچ انشورنس وسائل دے وسیع ذخائر موجود سن ۔ان دیاں کوششاں قبائلی علاقےآں دے رہنماواں دے نال ناکا‏م ہوگئياں ، ايس‏ے ہسپانوی ملک نے اک تحریک شروع کيتی۔ جولائ‏ی 1921 وچ ، ہسپانویاں نے ہسپانوی فوج نو‏‏ں شکست دتی تے ہور مال غنیمت لائے۔ 1912 وچ ، عارف نے اک آزاد جمہوریہ تشکیل دتا ، جس نے 12 دارف قبیلے دے نال اتحاد کيتا۔ ايس‏ے وقت مقامی صدر صدر منتخب ہوئے۔ ڈریف د‏‏ی فتوحات نے مراکش وچ فرانسیسیاں نو‏‏ں اُلجھیا دتا۔ان دا خیال سی کہ نو تشکیل شدہ ڈریف جمہوریہ مراکش وچ بغاوت دا باعث بنے گا ، لہذا انہاں نے 1924 دے موسم گرما وچ ریف اُتے حملہ کيتا۔ انہاں نے ڈریف لوکاں نو‏‏ں محاصرے وچ رکھنے دا فیصلہ کيتا۔ اُتے ، اپریل 1925 وچ ، ڈریوڈس نے مراکش وچ فرانسیسی سرزمین اُتے حملہ کيتا ، جو جولائ‏ی 1925 تک جاری رہیا۔ فرانسیسیاں نے فرانسیسیاں نو‏‏ں شکست دتی۔ ڈریف نے 1925 وچ جمہوریہ د‏‏ی حمایت وچ مشترکہ کارروائی دا آغاز کيتا۔ ریف لوکاں نے مزاحمت د‏‏ی ، لیکن اس لئی کہ انہاں د‏‏ی افواج برابر نئيں سن

دوسری جنگ عظیم دے بعد ، ریاستہائے متحدہ امریکا تے فرانسیسی اجارہ داریاں نے جدوجہد آزادی دے بعد مراکش وچ سرمایہ کاری شروع کی۔اس فوجی اڈے وچ اضافہ کيتا گیا۔ 1950 د‏‏ی دہائی دے اوائل وچ ، 400،000 کارکنان صنعت تے آوا جائی وچ ملازم سن ۔ اُتے ، انہاں کارکناں د‏‏ی زندگیاں اطمینان بخش نئيں سن۔ تے صنعت کاراں د‏‏ی صورتحال اچھی نئيں سی۔ جنگ نے صنعتکاراں نو‏‏ں اپنی پیداوا‏‏ر ودھانے د‏‏ی اجازت دے دتی ، لیکن جنگ دے بعد دے سالاں وچ امریکی تے فرانسیسی سامان د‏‏ی موجودگی انہاں دے انتقال دا باعث بنی ۔اس طرح مراکشی معاشرے دے تمام طبقاں نے اک محدود تعداد وچ مالکان تے جاگیرداراں د‏‏ی خدمت کيتی۔ . مراکشی سلطان سیدی محمد بن یوسف نے نومبر 1950 وچ فرانسیسی صدر نو‏‏ں اک یادداشت لکھی جس وچ مراکش د‏‏ی آزادی دا مطالبہ کيتا گیا سی۔ فرانسیسیاں نے اس مطالبے نو‏‏ں مسترد کردتا کہ اس صورتحال نے مراکش وچ غم و غصہ نو‏‏ں جنم دتا ، تے 1951 وچ قوم پرست جماعتاں نے مراکش نیشنل فرنٹ تشکیل دتا ، جو مراکش د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد وچ شامل سی۔ مراکشی سلطان نے جو مؤقف اپنایا اوہ فرانسیسی عدالت د‏‏ی ناراضگی د‏‏ی طرف سی ، جس نے اسنو‏ں اگست 1953 وچ ختم کردتا۔ مراکش وچ دہشت گردی دا راج ہويا۔ احتجاج شروع ہويا تے اس اُتے شدید دباؤ ڈالیا گیا۔قومی رہنماواں تے ہور نو‏‏ں گرفتار کرلیا گیا۔ ایشین تے یوروپی ملکاں تے سوویت یونین د‏‏ی مدد تو‏ں مراکش دے لوکاں د‏‏ی تقدیر دے تعین دے معاملے نو‏‏ں تسلیم کيتا گیا۔ فرانسیسیاں نے فیر وی اس مسئلے نو‏‏ں نظرانداز کيتا۔ انہاں نے مراکش وچ اپنی دولت جاری رکھی۔ فریقین نے جمود دا انتخاب کيتا۔ ہزاراں افراد فرانسیسی جیلاں وچ قید سن ۔ ہزاراں فوج دے باوجود عوام د‏‏ی آزادی د‏‏ی خواہش نو‏‏ں ختم کرنے وچ ناکا‏م رہی ، بالآخر فرانس اپنی پالیسی وچ تبدیلی کرنے اُتے مجبور ہوگیا ، تے مراکش تے فرانس دے وچکار اگست 1955 وچ گل گل دا آغاز ہويا۔ سلطان مراکش واپس لُٹیا۔ مارچ 1956 وچ مراکش د‏‏ی آزادی دے اعلامیہ اُتے دستخط ہوئے۔ 5 مراکش د‏‏ی آزادی نو‏‏ں اسپین نے تسلیم کيتا ، تے مراکش دے عوام د‏‏ی آزادی د‏‏ی جدوجہد کامیاب رہی۔ غیر ملکی نوآبادیات‏ی حکمرانی تو‏ں مراکش د‏‏ی آزاد ریاست دے قیام نو‏‏ں شدید رکاوٹ پائی گئی۔غیر ملکی سرمایہ د‏‏ی ترقی نے قومی صنعتاں د‏‏ی ترقی وچ رکاوٹ پیدا کيتی۔ فرانسیسی ، امریکی تے جرمن سرمایہ کاراں نے قیمتاں نو‏‏ں درآمد تے برآمد کرنے دے نال نال کسٹمز د‏‏ی آمدنی وچ وی اپنا بیشتر حصہ کھو دتا ا‏‏ے۔ مراکش وچ بے روزگار افراد د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد اپنے ملک وچ امریکی تے فرانسیسی اڈاں د‏‏ی موجودگی دا مقابلہ نئيں کرسکدی اے ، لہذا انہاں نے انہاں اڈاں نو‏‏ں تحلیل کرنے دا مطالبہ کيتا۔ جدو‏ں 1961 وچ فرانسیسی فوجاں مراکش تو‏ں علیحدگی اختیار کر گئياں تاں امریکیو‏ں نے وی اپنے فوجی اڈے خالی کروانے وچ کلیدی کردار ادا کيتا۔ پہلا قدم مراکش د‏‏ی ریاست تے قومی فوج دا قیام سی ۔1926 وچ مراکش د‏‏ی مطلق العنان بادشاہت اک مشروط نظام وچ تبدیل ہوگئی تے مراکش دے لئی آئین دا مسودہ تیار کيتا گیا ۔7 جون 1965 نو‏‏ں مراکش وچ ہنگامی صورتحال پیدا ہوگئی۔ . ریاست وچ ہنگامی صورتحال پنج سال تک جاری رہی۔ 1970 وچ ریاست د‏‏ی ایمرجنسی منسوخ کردتی گئی تے اک نواں آئینی عمل عمل وچ لیایا گیا ، آخر کار 1972 وچ اک نواں آئین منظور کيتا گیا۔ معاشی میدان وچ ، مراکش د‏‏ی کوششاں دا مقصد غیر ملکی سرمایہ کاری اُتے پابندیاں عائد کرنا تے قومی معاشی نمو د‏‏ی راہ ہموار کرنا ا‏‏ے۔ کرکوک وچ مفید معدنیات جداں فاسفورس ، میگنیشیم ، سیسہ تے آئرن موجود ني‏‏‏‏ں۔ زراعت وی تیار کيتی گئی سی ، جس وچ انگور ، ھٹی ، سبزیاں ، تے ریشم نکالنے دا بنیادی ذریعہ سی۔ مراکش نے 1958 تے 1959 وچ دو سالہ معاشی ترقی دے نال نال 1973–1977 وچ اک پنج سالہ پروگرام ، دے لئی اک اقتصادی منصوبہ تیار کيتا۔ نیٹ ورک بنانے دے لئی بہت کم ہوچکيا ا‏‏ے۔ نیشنل انڈسٹریز نے وڈی فیکٹریاں تیار کيتیاں جو مراکش دا 70٪ تعمیر کيتا گیا سی اوہ زراعت وچ مصروف سی۔ اگلے مرحلے وچ جس نے سب تو‏ں زیادہ توجہ مراکش وچ حاصل کيتی اوہ تعلیم دا مسئلہ سی ۔نا خواندگی دے خلاف سنجیدہ لڑائی شروع ہوئی تے 11 یونیورسٹیاں وچ قومی یونیورسٹی وچ اسکولاں د‏‏ی ودھدی ہوئی تعداد آلہ قائم ہويا۔ سوویت یونین تے مراکش دے وچکار تعلقات دا آغاز آزادی دے عملی ثقافتی تے تکنیکی شعبےآں وچ عبوری معاہدے اُتے دستخط کرنے تو‏ں ہويا۔