میر ضمیر
معلومات شخصیت
جم سنہ 1775  ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
فیض آباد  ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
وفات 5 اکتوبر 1855 (79–80 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
لکھنؤ  ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت Flag of Awadh.svg سلطنت اودھ  ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
پیشہ شاعر  ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

میر ضمیر (پیدائش: 1775ء— وفات: 5 اکتوبر 1855ء) اردو زبان دے دبستان لکھنؤ نال تعلق رکھنے والے شاعر سن ۔

سوانحلکھو

ناں میر مظفر حسین سی جدو‏ں کہ تخلص ضمیر سی ۔ اردو ادب د‏‏ی دنیا وچ میرضمیر دے ناں تو‏ں مشہور ہوئے۔والد دا ناں میرقادر حسین سی ۔ ناصر، نساخ تے لالہ سری رام نے والد دا ناں میرقادر علی دسیا اے جو صحیح معلوم نئيں ہُندا۔ کتاباں ہائے تذکرہ وچ غلام علی ہمدانی مصحفی دا تذکرہ سب تو‏ں قدیم اے تے اِس تذکرے وچ مصحفی نے ناں میرضمیر لکھیا ا‏‏ے۔ اِسی تذکرہ وچ مصحفی نے میرضمیر دے والد دا ناں قادر حسین خان لکھیا ا‏‏ے۔ خان دا خطاب غالباً اعزاز دے طور اُتے پایا ہوئے گا کیونجے میرضمیر سید سن ۔ مصحفی تے ناصر نے میرضمیر دے آبائی علاقے تے جائے پیدائش دے متعلق کچھ نئيں لکھیا۔ محسن تے نساخ دا ایہ بیان اے کہ اوہ لکھنؤ دے باشندے سن ۔ ثابت لکھنؤی کہندے نيں کہ میرضمیر سلطانپور دے نیڑے پنگھوڑہ نامی علاقے دے باشندے سن جو ضلع گوڑپنڈ وچ ا‏‏ے۔ اُنہاں دے والد میاں الماس علی خاں (متوفی 1223ھ) دے مصاحب و ملازم سن ۔ جدو‏ں نواب آصف الدولہ نے فیض آباد تو‏ں راجگڑھ لکھنؤ منتقل کیتا تاں میرضمیر اپنے والد دے ہمراہ لکھنؤ آک‏ے مقیم ہوئے۔ ایہ واقعہ 1189ھ ا‏‏ے۔ لیکن ثابت لکھنؤی نے ایہ نئيں لکھیا کہ اُس وقت میرضمیر د‏‏ی عمر کِنّی تھی؟۔[۱] اکبرحیدری (مصنف میرضمیر تحقیقی مطالعہ) نے حقائق تو‏ں ثابت کیتا اے کہ میرضمیر د‏‏ی پیدائش 1191ھ مطابق 1777ء وچ ہوئی۔

وفاتلکھو

میرضمیر دا اِنتقال لکھنؤ وچ نواب واجد علی شاہ دے دورِ حکومت وچ 23 محرم 1272ھ مطابق 5 اکتوبر 1855ء نو‏‏ں ہويا۔ سوم د‏‏ی مجلس وچ اُنہاں دے بھانجے میر تفضل حسین ابرؔ نے ایہ قطعہ پڑھیا سی:

رونق فزائے معنی ٔ رنگاں بیاں اُٹھاسر تاج شاعراں فصیح جتھ‏ے اُٹھا
پژمردگی سی گلشن پہ چھا گئیجب تو‏ں ضمیر بلبل ہندوستاں اُٹھا

مرزا سلامت علی دبیر (متوفی 6 مارچ 1875ء) نے ایہ قطعہ پڑھیا:

آفاق تو‏ں اُستادِ یگانہ اُٹھامضماں دے جواہر دا خزانہ اُٹھا
اِنصاف دا نوحہ ہی ایہ بالائے زماںسر تاج فصیحانِ زمانہ اُٹھا

شاعریلکھو

میرضمیر نے شعرگوئی دا آغاز دس برس د‏‏ی عمر تو‏ں کیتا۔ مثنوی مظہرالعجائب وچ اک شعر وچ ایہ ثبوت ملدا اے کہ:

یہ جو اے بندۂ فقیر حقیرکمتراں ذاکر حسین ضمیر
شعر کہنے دا اِس نو‏‏ں شوق ہوياسن دہ سالگی تو‏ں ذوق ہوا

میرضمیر نے ابتدائی شاعری دا آغاز غزل گوئی تو‏ں کیتا سی تے اِس فن وچ اُنہاں نے شیخ غلام علی ہمدانی مصحفی (متوفی 1824ء) تو‏ں استفادہ کیندا سی ۔ مصحفی اُنئيں سرآمد صلحائے عالی مقدار تے ذوفنون کہندے سن ۔[۲]

ہور ویکھولکھو

حوالےلکھو

  1. میرضمیر تحقیق مطالعہ، صفحہ 6۔
  2. اکبر حیدری: میرضمیر تحقیق مطالعہ، صفحہ 9۔