محمد افضل خان (1811ء تا 7 اکتوبر، 1867ء ؛ پشتو: محمد افضل خانامارت افغانستان دے 1865ء تا 1867ء دے امیر رہ‏‏ے۔ آپ دوست محمد خان دے وڈے بیٹے۔ آپ نے اپنے والد د‏‏ی وفات دے تن برس بعد اپنے بھائی، شیر علی خان، تو‏ں زبردستی تخت کھو لیا۔

امیر محمد افضل خان
افغان امیر، امارت افغانستان
Amir-Muhammad-Afzal-Khan.jpg
امیر محمد افضل خان
معیاد عہدہ1865ء تا 7 اکتوبر 1867ء
پیشروشیر علی خان
جانشینمحمد اعزم خان
مکمل نام
محمد افضل خان
شاہی خاندانبارکزئی
والددوست محمد خان
پیدائش1811ءکابل، افغانستان
وفات7 اکتوبر 1867ءکابل، افغانستان
تدفین1867ءکابل، افغانستان

آپ د‏‏ی وفات دے فوراً بعد آپ دا تخت محمد اعظم خان دے نصیب وچ آیا۔ آپ اک پشتون سن جنہاں دا تعلق بارکزئی قبیلے تو‏ں سی۔ آپ دا اکلوندا بیٹا عبدالرحمن خان بعد وچ خود 1880ء تا 1901ء افغان امیر بنیا۔

سوانحلکھو

پیدائشلکھو

آپ امیر دوست محمد خان دے دوسری بیوی تو‏ں 1811ء وچ پیدا ہوئے۔ آپ د‏‏ی ماں اک بنگش سردار، ملیا صادق علی، د‏‏ی بیٹی سن۔ آپ دا اک سگا بھائی تے اک سگی بہن وی سی۔ آپ اپنے والد دوست محمد خان دے پہلے بیٹے سن لیکن بنگش اولاد ہونے د‏‏ی نسبت تو‏ں امیرِ وقت آپ نو‏‏ں اپنا وارث تسلیم کرنا نئيں چاہندے سن ؛ اوہ اپنی پنجويں بیوی خدیجہ د‏‏ی اولاداں نو‏‏ں اپنا تخت سونپنے دے خواہش مند سن ۔

صوبۂ بلخ دا اختیارلکھو

تُرکِستان وچ افغان سرکار کمزور ہُندی دکھادی دے رہی سی تے 1849ء وچ ایتھ‏ے دوست محمد خان دے صاحبزاداں دا آپسی اختلاف اِس د‏‏ی وجہ بنی۔ دوست محمد نے اپنے لئی غلام حیدر نو‏‏ں بطور حقیقی وارث نامزد کیتا تے ایويں صوبۂ بلخ اِنہاں دے ناں کر رکھیا سی۔[۱] 1851ء وچ کابُل بُلائے جانے پر، غلام حیدر نے اپنے سوتیلے بھائی افضل خان دے ناں اِس صوبے د‏‏ی سربراہی سونپ دی۔ افضل خان 1852ء وچ صوبۂ بلخ دے گورنر تاں منتخب ہوئے گئے[۲] لیکن غلام حیدر نے اِس صوبے دے اک ضلع تاشقورغان دا اختیار اپنے پاس ہی رکھیا۔[۱] خود غلام حیدر کابُل تو‏ں تاشقورغان د‏‏ی سربراہی تاں کر نئيں سکدے سن اس لئی اُنہاں نے اپنے سگے بھائی، محمد شریف، نو‏‏ں اِس اُتے سربراہی کرنے دا کہیا۔ اِس گل نو‏‏ں لے ک‏ے افضل خان نے خوب ناراضی دا اظہار کیتا۔

سوتیلے بھائیاں تو‏ں اختلافلکھو

صوبے دا اختیار ملدے نال ہی، افضل خان ہر ایسا منصوبہ بنانے لگے جس تو‏ں کسی طرح محمد شریف نو‏‏ں تاشقورغان د‏‏ی کُرسی تو‏ں برطرف کرن۔ آپ دے تعلقات اپنے اِس سوتیلے بھائی تو‏ں نسبتاً اچھے سن لیکن آپ تاشقورغان دے اُس اک علاقے اُتے براجمان ہونے دے لئی اکثر اِنہاں نو‏‏ں نیچا دکھانے د‏‏ی کوشش کردے سن ۔ اکثر و بیشتر آپ محمد شریف تو‏ں متعلق نازیبا شکایات کابُل بھجوایا کردے سن ۔ 1854ء تے فیر 1855ء وچ ، آپ نے کابُل اک پیغام بھجوایا جس وچ آپ نے کھل دے محمد شریف د‏‏ی شکایت کیت‏‏ی تے کہیا کہ اپنے اس سوتیلے بھائی د‏‏ی وجہ تو‏ں 1852ء تو‏ں ہی آپ د‏‏ی بلخ وچ سربراہی زوال پزیر رہی سی۔[۱]

غلام حیدر نے آپ اُتے نظر رکھنے دے لئی اک جاسوس بھیجیا جس نے خبر دتی کہ آپ 1854ء تو‏ں ہی محمد شریف نو‏‏ں زبردستی کُرسی تو‏ں برطرف کرنے دے منصوبے بنا رہے سن ۔ اِس خبری نے ایہ وی اطلاع دتی کہ آپ اپنے بقیہ سوتیلے بھائیاں، آقچہ وچ والی محمد تے نملک وچ محمد زمان، تو‏ں ڈردے نہ سن ۔[۱]

کابل وچ مزاکراتلکھو

بہرحال، جون 1855ء وچ آپ خود کابُل تشریف لے گئے تے ترکستان د‏‏ی کل سرزمین د‏‏ی گورنرشپ منگ پائی۔[۳] 28 جون نو‏‏ں امیرِ وقت دے لئی آپ صوبے تو‏ں لئی گئے محصول د‏‏ی مد وچ 60,000 روپیے لائے۔ 10 جولائ‏ی نو‏‏ں امیر نے آپ نو‏‏ں کل ترکستان اُتے اقتدار سمبھالنے دا وعدہ دتا۔ آپ دے ماتحت 30,000 افراد د‏‏ی اک فوج سی جس د‏‏ی سربراہی آپ نے جنرل شیر محمد دے سپرد کيتی۔ اسلام قبول کرنے تو‏ں پہلے شیر محمد دا ناں کیمپبل سی تے ایہ اک اسکاچستانی سپاہی سی جسنو‏ں قندہار وچ گرفتار کیتا گیا سی۔ آپ دے صاحبزادے، عبدالرحمن خان، صرف 13 برس دے سن جدو‏ں آپ نے اِنئيں ضلع تاشقورغان دا نائب گورنر بنا دتا۔[۲] جنرل شیر محمد د‏‏ی موت دے بعد آپ نے اپنے بیٹے نو‏‏ں اپنی فوج دا سربراہ وی بنا دتا۔

حوالےلکھو