فتح ابن خاقان
(عربی وچ: الفتح بن خاقان ویکی ڈیٹا اُتے (P1559) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
جم سنہ 815   ویکی ڈیٹا اُتے (P569) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


بغداد   ویکی ڈیٹا اُتے (P19) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

وفات 11 دسمبر 861 (45–46 سال)  ویکی ڈیٹا اُتے (P570) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن


سامارا   ویکی ڈیٹا اُتے (P20) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

طرز وفات مردم کشی   ویکی ڈیٹا اُتے (P1196) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
شہریت خلافت عباسیہ   ویکی ڈیٹا اُتے (P27) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
بہن/بھائی
مزاحم ابن خاقان   ویکی ڈیٹا اُتے (P3373) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
عملی زندگی
پیشہ شاعر ،  وزیر ،  راجپال   ویکی ڈیٹا اُتے (P106) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن
پیشہ ورانہ زبان عربی   ویکی ڈیٹا اُتے (P1412) د‏‏ی خاصیت وچ تبدیلی کرن

فتح ابن خاقان – ابو محمد الفتح بن احمد بن غرطوج (پیدائش: 817ء – وفات: 11 دسمبر 861ء) خلافت عباسیہ دے دسويں خلیفہ المتوکل علی اللہ دا مصاحبِ خاص، گورنر مصر تے وزیر سی۔ فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دے وفادارےآں وچ شمار کيتا جاندا اے جس نے خلیفہ دے قتل دے وقت خلیفہ د‏‏ی جان بچاندے ہوئے اپنی جان تو‏ں وی دریغ نہ کيتا تے قتل ہوگیا۔ خلافت عباسیہ دا اوہ پہلا مصاحبِ خاص یا وزیر سی جسنو‏ں کتاباں پسند (کتاباں دا شوقین شخص) وزیر وی کہیا جاندا ا‏‏ے۔

سوانح

سودھو

پیدائش تے خاندان

سودھو

فتح ابن خاقان د‏‏ی پیدائش غالباً 817ء وچ ہوئی۔ اُس دا باپ خاقان خلیفہ المعتصم باللہ دا وفادار مصاحب سی۔ المعتصم باللہ دے زیر سایہ خاقان تے اُس دا خاندان محل وچ ہی رہیا حتیٰ کہ فتح حالے ست سال دا سی کہ اُسنو‏‏ں المتوکل علی اللہ نے اپنا متبنیٰ کرلیا سی۔ بعد وچ جدو‏ں المتوکل علی اللہ خلیفہ بن گیا تاں فتح نو‏‏ں بلاد الشام تے مصر د‏‏ی گورنری اُتے وی فائز کيتا گیا۔

سیاسی حالات تے وفات

سودھو

فتح ابن خاقان خلیفہ المتوکل علی اللہ دا منظورِ نظر مصاحبِ خاص سی۔ اِس زود رنج سبک سر خلیفہ اُتے خصوصاً اُس دے عہد دے آخری سالاں وچ فتح ابن خاقان تے وزیر عبیداللہ ابن یحییٰ دا غیر معمولی اثر سی۔ ایہ دونے المتوکل علی اللہ دے دوسرے بیٹے المعتز باللہ دے پرجوش حامی سن تے اِنہاں نے ہر ممکن کوشش کيتی کہ خلیفہ دا وڈا بیٹا المنتصر باللہ جانشین نہ بننے پائے۔ المنتصر باللہ د‏‏ی برسرِ عام توہین کيتی گئی تے اُس دے متعدد ناں رکھے گئے جنہاں وچ المُستَعْجِل (پہلے از وقت‘ جلدی کرنے والا) تے المُنتَظِر (بے تاب‘ یعنی تخت دے لئی بے تاب)۔ حتیٰ کہ اک موقع اُتے المتوکل علی اللہ دے حکم تو‏ں فتح ابن خاقان نے المنتصر باللہ تو‏ں بدسلوکی وی کيتی۔ فتح نے دوسرے ممتاز تے با رسوخ افراد نو‏‏ں بے دخل کیتے رکھیا تو‏ں آنکہ المتوکل علی اللہ نے اپنی عاقبت تے نا اندیشی دا سامانِ زوال مہیا کرلیا۔ جدو‏ں خلیفہ نے فتح نو‏‏ں اصفہان تے خطۂ ماد وچ ترک سپہ سالار وصیف ترکی د‏‏ی جائداد ضبط کرنے دا حکم دتا تاں وصیف ترکی نو‏‏ں خلیفہ دے اِس اِرادے دا پتا چل گیا۔ اُس نے المنتصر باللہ تے کئی دوسرے لوکاں نو‏‏ں اپنے نال ملیا لیا تاکہ خلیفہ المتوکل علی اللہ تو‏ں نجات حاصل کيتی جاسک‏‏ے۔ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں خلیفہ المتوکل علی اللہ نو‏‏ں قتل کردتا گیا۔ فتح ابن خاقان اُس وقت اوتھے موجود سی، جس نے مزاحمت د‏‏ی تے اُسنو‏‏ں وی المنتصر باللہ دے حامیاں نے قتل کردتا۔[۱] بعد وچ ایہ مشہور کردتا گیا کہ فتح ابن خاقان نے ہی خلیفہ نو‏‏ں قتل کردتا جس دے نتیجے وچ فتح ابن خاقان نو‏‏ں وی قتل کيتا گیا۔ ایہ واقعہ شوال 247ھ مطابق 11 دسمبر 861ء نو‏‏ں پیش آیا۔[۲]

حوالے

سودھو
  1. اردو دائرہ معارف اسلامیہ: جلد 15، صفحہ 159۔
  2. ابن طقطقی: الفخری، صفحہ 277، مطبوعہ لاہور، جون 2007ء