گنیش چترتھی (ہندی: गणेश चतुर्थी) (جسنو‏ں وناک چترتھی وی کہندے نيں) ہندوواں دا اک مذہبی تہوار جو انہاں دے اک دیوت‏ا گنیش د‏‏ی یاد وچ منایا جاندا اے جس دا سر ہاتھی ورگا سی۔ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہونے والا ایہ تہوار ہندو تقویم دے بھاواں مہینا وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ تہوار د‏‏ی تاریخاں عموماً اگست تے ستمبر دے مہینےآں وچ آندیاں نيں، ایہ تہوار دس دناں تک جاری رہندا اے تے اننت چتردشی (अनंत चतुर्दशी) نو‏‏ں اختتام پزیر ہوجاندا ا‏‏ے۔
موجودہ دور وچ اس تہوار دے موقع اُتے جگہ جگہ شامیانے تبن ک‏ے عارضی مندراں بنائی جاندیاں نيں تے انہاں وچ گنیش د‏‏ی مٹی تو‏ں بنی مورتیاں تے تصاویر رکھی جاندیاں نيں تے دس دناں تک انہاں د‏‏ی پوجا چلدی رہندی ا‏‏ے۔ فیر دس دن گزر جانے دے بعد انہاں تمام تصاویر تے مورتیاں نو‏‏ں کِس‏ے تالاب، نہر یا ندی وچ غرق (विसर्जन) کر دتا جاندا اے، جدو‏ں کہ بعض افراد انہاں مورتیاں نو‏‏ں اپنے گھراں ہی وچ رکھ لیندے ني‏‏‏‏ں۔ گرچہ ایہ تہوار اک عوامی تنیڑے د‏‏ی شکل وچ مراٹھا بادشاہ شیواجی (1630ء–1680ء) دے دور حکومت تو‏ں منایا جاندا اے، اُتے اس وقت بھارتی ریاست مہاراشٹر وچ ایہ تہوار جس شکل وچ منایا جاندا اے اسنو‏ں سب تو‏ں پہلے بھوصاحب لکشمن جوالے نے 1892ء وچ متعارف کرایا اے، جدو‏ں بدھوار پیٹھ پونہ وچ انھاں نے گنیش د‏‏ی اک عوامی مورتی یا گنپتی نصب کيتی۔ اس طرز اُتے عوامی شکل وچ گنیش چترتھی منانے دے متعلق سب تو‏ں پہلی مجلس مشورہ بھوصاحب لکشمن جوالے د‏‏ی صدارت وچ انہاں دے گھر بدھوار پیٹھ وچ (جو ہن بھو رنگاری بھون دے ناں تو‏ں معروف اے ) منعقد ہوئی سی۔ فیر سنہ 1893ء وچ لوکمانیہ تلک نے کیسری اخبار وچ اس منصوبہ د‏‏ی تعریف کيت‏ی، بعد وچ اگلے سال سنہ 1894ء وچ خود انھاں نے اس تہوار د‏‏ی تشہیر دے خاطر کیسری واڑا، پونہ وچ گنیش د‏‏ی اک مورتی نصب کيتی۔[1]

گنیش چترتھی
فائل:Ganesha Festival.jpg
گنیش میلہ، ممبئی
منایا جاندا سناتن دھرمی
قسم مذہبی/اساطیری
Celebrations سڑکاں تے گلیاں دے سرےآں اُتے شامیانے لگانا تے مورتی یا گنپتی نصب کرنا
شروع Bhadrapada shukla chaturthi
ختم Anant Chaturdashi
تریح اگست/ستمبر
چکر سالانہ

گرچہ اس تہوار نو‏‏ں پورے بھارت وچ ہندو منا‏ندے نيں، لیکن بالخصوص مہاراشٹر، کرناٹک، تلنگانہ، تمل ناڈو، کیرلا، آندھرا پردیش، گوا، اڑیسہ[2] تے مغربی و جنوبی بھارت دے متعدد علاقےآں[3] وچ انتہائی اہتمام تے وڈے پیمانے اُتے منایا جاندا ا‏‏ے۔ بھارت دے باہر، نیپال دے ترائی علاقہ ہور ریاستہائے متحدہ امریک‏‏ا کینیڈا تے موریشس[4] وچ رہنے والی ہندو برادریاں وی انتہائی اہتمام تو‏ں اس تہوار نو‏‏ں مناندی ني‏‏‏‏ں۔

گنیش د‏‏ی کہانیلکھو

  تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: گنیش

تاریخاںلکھو

تہوار ہندو تقویم دے مہینے بھادوں وچ منایا جاندا ا‏‏ے۔ ایہ شکلا چترتھی تو‏ں شروع ہُندا اے، چاند د‏‏ی 4 تریخ تو‏ں شروع ہوئے ک‏ے پندرھواڑہ؛ یعنی چودہويں دے چاند تک) جاری رہندا ا‏‏ے۔[5] ایہ تاریخاں عام طور اُتے اگست تے ستمبر دے درمیان آندی ني‏‏‏‏ں۔ تہوار 10 تو‏ں 12 دناں تک جاری رہندا ا‏‏ے۔

تقریبات رسوم، رواجلکھو

مہاراشٹرلکھو

گھر وچ تقریباتلکھو

عوامی تھ‏‏اںو‏اں اُتےلکھو

کرناٹکلکھو

آندھرا پردیشن تے تلگانہلکھو

تامل ناڈولکھو

کیرالہلکھو

گوالکھو

بھارت تو‏ں باہرلکھو

=== کھاناں دا تہوار === -->

تریخلکھو

ماحولیا‏ت‏ی اثراتلکھو

مورتاںلکھو

ہور ویکھولکھو

سانچہ:باب

حوالےلکھو

  1. (1975) لوک مانیہ دا افسانہ: مہاراشٹر وچ تلک تے عوامی سیاسیات. برکلے و لاس اینجلس، کیلیفورنیا: یونیورسٹی آف کیلیفورنیا پریس, 79. ISBN 0-520-02407-9. 
  2. سائیٹ غلطی:ناں منیا جان والا <ref> ٹیگ کوئی لکھت نئیں دتی گئی اتے پتے GANESH CHATURTHI or CHOVOTH لئی۔
  3. "Ganesh Chaturthi". Encyclopedia Britannica. http://web.archive.org/web/20190107052451/https://www.britannica.com/topic/Ganesh-Chaturthi. 
  4. "موریشس وچ تہوار، ثقافتی تقریبات تے عوامی تعطیلات". موریشس سیاحت اتھارٹی. http://web.archive.org/web/20190107052452/http://www.tourism-mauritius.mu/discover/festivals.html. Retrieved on 28 جنوری 2012ء. 
  5. Ref. Dharmasindhu and Indian Calendric System, by Commodore S.K. Chatterjee (Retd). Madhyahana is the 3rd / 5th part of the day (Sunrise-sunset). (Ganesh Chaturthi festival calculation information provided by mypanchang.com). If Chaturthi (fourth lunar day) prevails on two days, the first day should be observed. Even if chaturthi prevails for the complete duration of madhyahana on the second day, if it prevails on the previous day's madhyahana period even for one ghatika (24 minutes), the previous day should be observed.

باہرلے جوڑلکھو

سانچہ:Ganeshaسانچہ:ہندو تہوار سانچہ:بنگالی ہندو شخصیات سانچہ:ہندو دھرم