ٹولو بولی ہندستان وچ بولی جان والی اک بولی اے۔ ایدی بولن گنتی 1.95 ملین اے۔

تولو
Tulu
ತುಳು
Tulu-ತುಳು ಭಾಷೆ.jpg
چ مقامیبھارت
علاقہتولو ناڈو: کرناٹک تے کیرلا دے خطے [1]
مہاراشٹر[2]
خلیجی ممالک[3][4]
بولن والے لوکتولو
بولن والے
1.7 ملین (2001 مردم شماری)[5]
دراوڑی
کنڑا رسم خط (دورِ حاضر)[6]
تولو رسم خط (تاریخی-کم مستعمل)
بولی کوڈ
ISO 639-3tcy
Glottologtulu1258[7]
Tuluspeakers.PNG
تولو بولنے والا خطہ (تولو ناڈو)

Image تولو رسم خط دا نمونہ

تولو (Tulu) (<Image: “Tuḷu bāse” in Tulu script> یا ತುಳು ಬಾಸೆ، تولو باسنو‏ں) اک دراوڑی زبان اے جس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 20 لکھ تو‏ں کم ا‏‏ے۔[8] تولو بولنے والے لوکاں نو‏‏ں تولوا کہلاندے ني‏‏‏‏ں۔ زیادہ تر تولو بولنے والے جنوب مغربی کرناٹک تے شمالی کیرالا دے سرحدی علاقےآں وچ رہندے ني‏‏‏‏ں۔ انہاں علاقےآں نو‏‏ں اکثر تولوناڈو دے ناں تو‏ں جانیا جاندا ا‏‏ے۔

تریخلکھو

تولو بولی وچ لکھے گئے پتھراں اُتے کندہ جو کتبے پائے گئے اوہ سب 15-16 واں صدی دے ني‏‏‏‏ں۔ چند ماہرین لسانیات دے مطابق تولو 2000 سال پہلے ہی پروٹو دراوڑی بولی د‏‏ی صورت وچ آزادانہ طور اُتے پلی بڑھی بولی ا‏‏ے۔ سن 200ء دے تمل سنگھ شاعر د‏‏ی شاعری وچ تولو ناڈو د‏‏ی رقاصاؤں دے بارے وچ ذکر ملدا ا‏‏ے۔

اہلِ بولیلکھو

تولو بولی بولنے والی قوم نو‏‏ں تولوا کہیا جاندا ا‏‏ے۔ ریاست کرناٹک دے جنوبی ضلعے اوڈوپی، جنوبی کنڑا وچ تولو بولنے والے وڈے پیمانے اُتے آباد ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے جنوبی علاقے وچ وی تولو دے اہلِ بولی آباد ني‏‏‏‏ں۔ 2001ء دے مردم شماری دے مطابق اس دے بولنے والےآں د‏‏ی تعداد 1.7 ملین ا‏‏ے۔[9]

جغرافیائی حدودلکھو

 
قدیم تولو مملکت آلوا کھیڈا دا نقشہ

ملیالم زبان دے تاریخی ادب کیرلول پتی تے تمل زبان دے سنگم ادب وچ جو معلومات فراہ‏م دتی نيں انہاں دے مطابق تولوناڈو کیرلا دے کاسرگوڈ ضلع دے دریائے چندراگیری تو‏ں لےک‏ے شمال وچ کرناٹک دے شمالی کنڑا ضلع دے گوکرنا تک پھیلا ہويا علاقہ ا‏‏ے۔ ایتھ‏ے آلوپا یا آلوا کھیڈا حکمراناں د‏‏ی سلطنت رہی ا‏‏ے۔ منگلاپورم، اوڈوپی، کاسرگوڈ تے پوتور وغیرہ شہر تولو بولی و ادب دے مرکز رہے ني‏‏‏‏ں۔

درجہ بندیلکھو

مرکزی مضمون: دراوڑی بولیاں ٹولو دا تعلق دراوڈیان زباناں دے خاندان د‏‏ی جنوبی شاخ تو‏ں ا‏‏ے۔ ایہ براہ راست پروٹو-جنوبی ڈریوڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو بدلے وچ براہ راست پروٹو-ڈراویڈین تو‏ں اُتریا اے ، جو فرضی تصور شدہ مادری بولی اے جتھ‏ے تو‏ں تمام دراوڈیان زباناں آندی ني‏‏‏‏ں۔ ٹولو بولی د‏‏ی ابتدا ہندوستان دے جنوبی حصے وچ ہوئی ا‏‏ے۔

سرکاری حیثیتلکھو

تولو فی الحال ہندوستان یا کِس‏ے دوسرے ملک د‏‏ی سرکاری بولی نئيں ا‏‏ے۔ کوشش کيتی جارہی اے کہ ٹولو نو‏‏ں آئین دے اٹھويں شیڈول وچ شامل کيت‏‏ا جائے۔ اگست 2017 وچ ، اک آن لائن مہم دا اہتمام کيت‏‏ا گیا سی جس وچ ٹولو تو‏ں اٹھويں شیڈول نو‏‏ں آئین وچ شامل کيت‏‏ا گیا سی تے اکتوبر 2017 وچ ، جدو‏ں وزیر اعظم ، نریندر مودی نے دھرمستلا مندر دا دورہ کيت‏‏ا سی تاں انہاں دے سامنے وی ایہی مطالبہ پیش کيت‏‏ا گیا سی۔ ايس‏ے طرح ، 2018 وچ ، کاسڑ گوڈ حلقے تو‏ں ممبر پارلیمنٹ پی کروناکران نے وی آئین دے اٹھويں شیڈول وچ ٹولو بولی نو‏‏ں شامل کرنے دے لئی ایہی مطالبہ اٹھایا۔

حوالےلکھو

ٰٰ

باہرلے جوڑلکھو

[Category:ہندستان دیاں بولیاں]]