بوسنیا دا بحران 1908–09 ، جسنو‏ں الحاق بحران وی کہیا جاندا ہے ( سانچہ:Lang-de ؛ سانچہ:Lang-sh ، Анексиона криза) یا پہلا بلقان بحران ، اکتوبر 1908 دے اوائل وچ اس وقت شروع ہويا جدو‏ں آسٹریا ہنگری نے بوسنیا تے ہرزیگوینا ، جو پہلے سلطنت عثمانیہ دی خودمختاری وچ شامل سن ، دے قبضے دا اعلان کيتا سی ۔ [lower-alpha ۱] سلطنت عثمانیہ تو‏ں بلغاریہ دے اعلان آزادی (5 اکتوبر) دے نال ہونے والے اس یکطرفہ اقدام تو‏ں ، تمام عظیم طاقتاں تے آسٹریا ہنگری دے بلقان دے پڑوسی ملکاں سربیا تے مونٹی نیگرو وچ احتجاج نو‏‏ں جنم دتا۔ اپریل 1909 وچ معاہدہ برلن وچ ترمیم کيتی گئی تاکہ غلطیاں کی نشان دہی کيت‏ی جائے تے بحران نو‏‏ں ختم کيتا جائے۔ اس بحران نے آسٹریا - ہنگری تے پڑوسی ریاستاں اٹلی ، سربیا تے روس دے وچکار مستقل طور اُتے تعلقات نو‏‏ں نقصان پہنچایا ، تے طویل عرصے وچ پہلی جنگ عظیم دی بنیاد رکھنے وچ مدد ملی۔ اگرچہ ایہ بحران آسٹرو ہنگری د‏‏ی مکمل سفارتی فتح دے نال ختم ہويا ، لیکن روس اک بار فیر پِچھے نا ٹنے دا عزم کيتا تے اپنی فوج د‏‏ی تعمیر وچ جلد بازی کيتی۔ اس بحران نے آسٹریا تے سربیا دے تعلقات نو‏‏ں وی ٹھنڈا کردتا ، جو 1914 وچ اک دوسرے دے خلاف جنگ دا اعلان کرنے تک تناؤ دا شکار رہ‏‏ے۔ [۸]

بوسنیا دے بحران تو‏ں متعلق فرانسیسی میعاد لی پیٹٹ جرنل کا سرورق: بلغاریہ دے شہزادہ فرڈینینڈ نے آزادی دا اعلان کيتا اے تے اسنو‏ں زار قرار دتا گیا اے ، تے آسٹریا دے شہنشاہ فرانز جوزف نے بوسنیا تے ہرزیگووینا نو‏‏ں جوڑ لیا ، جدو‏ں کہ عثمانی سلطان عبد الحمید دوم دیکھ رہے ني‏‏‏‏ں۔

پس منظرلکھو

 
بوسنیا ہرزیگوینا تے سنجاک نووی پازار

1870 د‏‏ی دہائی دے وسط وچ بلقان وچ عثمانی حکمرانی دے خلاف متعدد متشدد بغاوتاں ، تے ترکاں د‏‏ی طرف تو‏ں اِنّے ہی پرتشدد تے جابرانہ ردعمل دیکھنے وچ آئے۔ روسی زار ، الیگزنڈر دوم ، عثمانیاں دے خلاف مداخلت کرنا چاہندا سی ، آسٹریا ہنگری دے نال معاہدہ د‏‏ی کوشش کيتی تے اسنو‏ں حاصل کيتا۔ 1877 دے بوڈاپسٹ کنونشناں وچ ، دونے طاقتاں نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ روس بیسارابیہ نو‏‏ں الحاق کريں گا ، تے آسٹریا ہنگری ترکاں دے نال زیر التواء جنگ وچ روس دے نال اک خیراندیش غیرجانبداری دا مشاہدہ کرن گے۔ اس معاونت دے معاوضے دے طور اُتے ، روس نے آسٹریا-ہنگری دے بوسنیا ہرزیگووینا دے الحاق اُتے اتفاق کيتا۔ [۹]

اس دے فورا بعد ہی ، روسیاں نے جنگ دا اعلان کيتا ، تے کچھ دھچکے دے بعد ، ترکاں نو‏‏ں مسلسل قسطنطنیہ دے چند میل دے فاصلے اُتے واپس بھیج دتا۔ روسیاں نو‏‏ں ترکاں نو‏‏ں یوروپ تو‏ں مکمل طور اُتے بھگانے تو‏ں روک دتا سی ، دوسری وڈی طاقتاں ، خاص طور اُتے برطانیہ تے آسٹریا ہنگری دے ، پہلے معاہدے یعنی 1841 دے لندن آبنائے کنونشن نو‏‏ں نافذ کرنے د‏‏ی رضامندی ، جس وچ کہیا گیا سی کہ آبنائے قسطنطنیہ ہوئے گا جنگ دے وقت جنگی جہازاں دے لئی بند اس دا اثر بحیرہ اسود وچ روسی بحری بیڑے نو‏‏ں بوتلاں ڈالنے دا سی ، لیکن جے روسی فوجیاں نے زمین دے ذریعے آبنائے اُتے کنٹرول حاصل کرلیا تاں بے فائدہ ہوئے گا۔ جنگ وچ انہاں د‏‏ی فتح دے بعد ، روسیاں نے فیر سان اسٹیفانو دا معاہدہ عثمانیاں اُتے نافذ کيتا ، جس نے جزوی طور اُتے ، بوڈاپسٹ کنونشن وچ کیتے گئے وعدےآں تو‏ں انکار کيتا تے اعلان کيتا کہ بوسنیا ہرزیگوینا اُتے مشترکہ طور اُتے روسی تے آسٹریا دیاں فوجاں قابض ہاں گی۔ [۱۰]

 
1904 وچ آسٹریا دے مقبوضہ بوسنیا ہرزیگوینا تے سنجک نووی پازار

1878 وچ برلن دے معاہدے تو‏ں سان اسٹیفانو دا معاہدہ ختم ہوگیا۔ آرٹیکل 29 دے تحت آسٹریا ہنگری نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ دے صوبےآں بوسنیا ہرزیگوینا تے نووی پازار دے سنجک وچ خصوصی حقوق حاصل ہوئے۔ آرٹیکل 25 وچ کہیا گیا اے کہ: "بوسنیا تے ہرزیگووینا دے صوبےآں اُتے آسٹریا ہنگری دا قبضہ تے انتظام ہوئے گا" تے جاری رکھے ہوئے "آسٹریا ہنگری نو‏‏ں گیریژن برقرار رکھنے تے اس حصے دے پورے قدیم بوسنیا ولایت دے [نووی پازار سنجک]علاقے اُتے فوجی تے تجارتی سڑکاں رکھنے دا حق حاصل اے ۔ " [۱۱]

نووی پازار دے سنجک نے مونٹینیگرو نو‏‏ں سربیا تو‏ں وکھ کردتا تے انہاں دونے ریاستاں دے جغرافیائی تے سیاسی اتحاد نو‏‏ں روک دتا جو اکثر نیڑے تو‏ں منسلک ہُندے سن ۔ سنجک اُتے آسٹریا دا قبضہ اس لئی وی اہ‏م سی کہ اس نے آسٹریا ہنگری نو‏‏ں عثمانی کنٹرول میسیڈونیا وچ واقع سیلونیکا دی ایجین بندرگاہ د‏‏ی طرف ممکنہ توسیع دے لئی اک اسٹیجنگ ایریا فراہ‏م کیہ سی۔ بوسنیا د‏‏ی آبادی پہلے ہی مذہبی لحاظ تو‏ں مسلماناں ، کیتھولک تے آرتھوڈوکس عیسائیاں وچ تقسیم سی۔ آسٹریا - ہنگری نے بوسنیا ہرزیگوینا دا مضبوط کنٹرول حاصل کردے ہوئے ، سلطنت عثمانیہ دے نال مل ک‏ے نووی پازار دے سنجک اُتے مشترکہ قبضہ کردے ہوئے اپنے حقوق استعمال کیتے۔ معاہدہ برلن نے بوسنیا ہرزیگوینا اُتے آسٹریا دے واحد قبضے د‏‏ی اجازت دتی ، لیکن اس نے صوبےآں دا کوئی حتمی ارادہ واضح نئيں کيتا۔ اس غلطی نو‏‏ں 1881 دے تھری ایمپررز لیگ دے معاہدے وچ حل کيتا گیا سی ، جتھ‏ے جرمنی تے روس ، دونے نے آسٹریا دے بوسنیا ہرزیگوینا تو‏ں الحاق دے حق د‏‏ی حمایت د‏‏ی سی۔ [۱۲] اُتے ، 1897 تک ، نويں زار ، نکولس دوم دے تحت ، روسی شاہی حکومت نے ، اک بار فیر ، آسٹریا دے بوسنیا ہرزیگووینا اُتے قبضہ کرنے دے لئی اپنی حمایت واپس لینے دا انتظام کيتا سی۔ روسی وزیر خارجہ ، کاؤنٹ مائیکل مورویئیف نے کہیا اے کہ بوسنیا ہرزیگووینا اُتے آسٹریا دا الحاق کرنے تو‏ں "اک وسیع پیمانے اُتے سوال اٹھائے گا جس د‏‏ی خصوصی جانچ پڑتال د‏‏ی ضرورت اے "۔ [۱۳]

1903 وچ سربیا دے بادشاہ نو‏‏ں بغاوت وچ قتل کيتا گیا سی تے روس نواز کیرادودیویچ خاندان تخت اُتے آگیا سی۔ طاقت بوسنیا وچ توسیع وچ وسیع پیمانے اُتے دلچسپی رکھنے والے عناصر د‏‏ی طرف منتقل ہوگئی۔ ایہ سرب آسٹرو ہنگری تو‏ں نووی پازار دے سنجک تے بوسنیا ہرزیگوینا اُتے قبضہ کرنا چاہندے سن ۔ سربیا تے آسٹریا ہنگری دے درمیان تعلقات بتدریج خراب ہُندے چلے گئے۔ اُتے ، روس د‏‏ی سربیا د‏‏ی حمایت کرنے د‏‏ی صلاحیت 1905 وچ روس-جاپان جنگ وچ فوجی توہین تے اس دے بعد د‏‏ی داخلی بدامنی دے بعد بوہت گھٹ ہوگئی سی۔ [۱۴]

1907 تک ، آسٹریا ہنگری دے وزیر خارجہ ایلئس ایورنٹھل نے بوسنیا ہرزیگوینا دے الحاق دے ذریعے سربیا د‏‏ی طرف آسٹریا - ہنگری دے موقف نو‏‏ں مستحکم کرنے دے لئی اک منصوبہ تیار کرنا شروع کيتا۔ انہاں دا موقع روسی وزیر خارجہ الیگزنڈر ازوولسکی د‏‏ی اک خط تے آسٹریا ہنگری دے موراویا وچ واقع بُکلاؤ محل وچ اس دے بعد ہونے والی ملاقات کيت‏ی شکل وچ آیا ۔ [۱۵]

بخلاؤ سودے بازیلکھو

خطوط دا تبادلہلکھو

2 جولائ‏ی 1908 نو‏‏ں ، روسی وزیر خارجہ الیگزنڈر آئزولسکی نے آسٹریا ہنگری دے وزیر خارجہ ایلئس ایورنٹھل نو‏‏ں اک خط بھیجیا تے آبنائے قسطنطنیہ تے آسٹرو ہنگری دے مفادات وچ روسی مفاد دے حق وچ 1878 دے معاہدہ برلن وچ باہمی تبدیلیاں اُتے تبادلہ خیال د‏‏ی تجویز پیش کيتی۔ بوسنیا ہرزیگووینا تے نووی پازار دے سنجک دے الحاق وچ 14 جولائ‏ی نو‏‏ں ایورنتھل نے مجوزہ مباحثے د‏‏ی مکمل قبولیت دے نال جواب دتا۔ [۱۱] 10 ستمبر نو‏‏ں ، شاہی حکومت دے اندر آسٹریا - ہنگری نو‏‏ں ازوولسکی تجاویز اُتے تبادلہ خیال کرنے دے بعد طویل تے پیچیدہ گل گل دے بعد ، ایہرنتھل نے اس دے خلاف متنازعہ تجاویز دا کچھ مختلف مجموعہ پیش کيتا: اس نے تجویز پیش د‏‏ی کہ آسٹریا دے دوستانہ روسی رویاں دے بدلے۔ ہنگری نے بوسنیا ہرزیگووینا تو‏ں الحاق کيتا ، آسٹریا ہنگری اس دے بعد سنجک تو‏ں اپنی فوجاں واپس لے گا۔ اس دے بعد ایہ خط اک وکھ معاملہ دے طور اُتے ، آبنائے دے سوال اُتے دوستانہ بنیاداں اُتے تبادلہ خیال کرنے د‏‏ی پیش کش کردا رہیا۔ ایہرنتھل نے تجویز پیش د‏‏ی کہ جے بوسنیا ہرزیگوینا دے بارے وچ معاہدہ کرنا چاہیدا تاں ، انہاں د‏‏ی حکومت نئيں کرے گی۔ - جے روسیاں نو‏‏ں بعد وچ بحیر دے بحری بیڑے دے دونے حقاں اُتے باشفورس دے ذریعہ بحیرہ روم تک رسائی حاصل کرنے تے اس د‏ی حفاظت کرنے د‏‏ی تجویز پیش د‏‏ی تاں - خود بخود دوسرے دے نال فیصلہ کرن۔ ایسی تجویز نو‏‏ں سلطنت عثمانیہ د‏‏ی مخالفت (جنگ تک تے جنگ سمیت) د‏‏ی حمایت کرنے دے اختیارات۔ [۱۱]

بوکلاؤ وچ میٹنگلکھو

 
بوچلوس محل

16 ستمبر نو‏‏ں ، آئزوولسکی تے ایورنتھل نے بوچلووس کیسل وچ آمنے سامنے ملاقات کيتی۔ انہاں نجی ملاقاتاں دے دوران کوئی منٹ نئيں لیا گیا ، جو کل چھ گھینٹے جاری رہیا۔ ازموسکی نے اس ذمہ داری نو‏‏ں قبول کيتا کہ اوہ اجلاساں دے نتائج لکھ ک‏ے ایہرنتھل نو‏‏ں بھیج دتیاں 21 ستمبر نو‏‏ں ، ایہرنتھل نے ازوولسکی نو‏‏ں ایہ دستاویز طلب کرنے دے لئی خط لکھیا ، جس اُتے دو دن بعد ازولسکی نے جواب دتا کہ ایہ دستاویز منظوری دے لئی زار نو‏‏ں بھیجی گئی ا‏‏ے۔ ایہ دستاویز جے کدی موجود ہُندی تاں کدی تیار نئيں کيت‏‏ی جاندی۔ [۱۱]

ایورنتھل دے معاہدے دا ورژنلکھو

البرٹینی دے ذریعہ ایہرنتھل دے بیان تو‏ں ، اززوسکی نے اتفاق کيتا کہ جے آسٹریا ہنگری بوسنیا ہرزیگوینا تو‏ں ملحق ہُندا تاں روس "دوستانہ تے فلاحی رویہ" برقرار رکھے گا۔ باضابطہ طور اُتے ، جے روس "آبنائے جنگ دے اک بحری جہاز" کھولنے دے لئی حرکت کردا اے تاں ، آسٹریا - ہنگری دوستانہ رویہ برقرار رکھے گا۔ دونے نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ الحاق دا اک ممکنہ نتیجہ ایہ ہويا کہ بلغاریہ ، جو 1878 دے بعد تو‏ں حقیقت وچ آزاد سی ، سلطنت عثمانیہ تو‏ں اپنی باضابطہ آزادی دا اعلان کريں گا۔ آسٹریا - ہنگری سربیا یا مونٹی نیگرو نو‏‏ں کوئی علاقائی مراعات د‏‏ی پیش کش نئيں کريں گا ، لیکن جے انھاں نے اس الحاق د‏‏ی حمایت د‏‏ی تاں آسٹریا - ہنگری بلقان وچ سربیا د‏‏ی توسیع د‏‏ی مخالفت نئيں کرن گے تے برلن دے معاہدے دے آرٹیکل 29 اُتے نظر ثانی کرنے دے روسی مطالبے د‏‏ی حمایت کرن گے جس نے مونٹیگرین نو‏‏ں محدود کردتا۔ خودمختاری فریقین نے اس گل اُتے اتفاق کيتا کہ "پورٹ تے طاقتاں دے نال گل گل دے بعد انہاں تبدیلیاں نو‏‏ں منظوری مل سکدی اے " ، لیکن "بوسنیا ہرزیگوینا دے بارے وچ ہور گل نئيں ہوئے گی۔" ممکنہ طور اُتے اکتوبر دے آغاز وچ منسلک ہونا ہوئے گا۔ [۱۱] ایہرنتھل دے اکاؤنٹ د‏‏ی اصل نئيں ملی اے تے ايس‏ے وجہ تو‏ں مورخین نو‏‏ں دستاویز د‏‏ی اک غیر تاریخی کاپی تو‏ں کم لینا پيا ا‏‏ے۔ [۱۱]

ایزوولسکی دا ورژنلکھو

30 ستمبر نو‏‏ں آسٹریا ہنگری نے اس وقت پیرس وچ موجود ازوولسکی نو‏‏ں مطلع کيتا کہ ایہ الحاق 7 اکتوبر نو‏‏ں ہوئے گا۔ 4 اکتوبر نو‏‏ں ، ازوولسکی نے فرانس وچ برطانوی سفیر فرانسس برٹھی د‏‏ی درخواست اُتے اک رپورٹ تیار کيتی۔ ایزوسکی نے کہیا کہ انہاں دا مؤقف ایہ اے کہ معاہدہ برلن دے دستخط کنندگان دے وچکار الحاق دا معاملہ ا‏‏ے۔ نوو پزار دے سنجک تو‏ں آسٹرو ہنگری دے انخلا دے معاوضے دے نال ، روس الحاق نو‏‏ں جنگ وچ جانے د‏‏ی وجہ نئيں سمجھ‏‏ے گا ، لیکن روس تے ہور حکومتاں آبنائے راستہ نو‏‏ں کھولنے سمیت اپنے لئے سازگار معاہدے وچ تبدیلیاں اُتے اصرار کرن گی۔ دلچسپی) ، بلغاریہ د‏‏ی آزادی ، سربیا تو‏ں علاقائی مراعات ، تے آرٹیکل 29 دے تحت مونٹینیگرن د‏‏ی خودمختاری اُتے پابندیاں دا خاتمہ۔ [۱۱] برتی نے برطانوی وزیر خارجہ گرے نو‏‏ں دسیا کہ انہاں نو‏ں لگدا اے کہ ازوالسکی اس تناظر وچ پوری طرح ایماندار نئيں نيں جس د‏‏ی وجہ تو‏ں ایہ افہام و تفہیم سامنے آیا ا‏‏ے۔ اپنی "سفارت کاری" دے ذریعے پہنچیا۔ [ حوالہ د‏‏ی ضرورت ]

الحاقلکھو

 
1908 وچ ، انضمام دے اعلان دے نال اک پوسٹر پڑھدے ہوئے سارائیوو دے شہری
 
آسٹریا ہنگری دے اندر بوسنیا تے ہرزیگوینا

6 اکتوبر نو‏‏ں ، بلغاریہ نے سلطنت عثمانیہ تو‏ں اپنی آزادی دے اعلان دے اگلے ہی دن بعد ، شہنشاہ فرانسز جوزف نے اس عثمانی سرزمین (جو 30 سال تو‏ں آسٹریا دے زیر قبضہ سی) دے عوام نو‏‏ں اعلان کيتا سی کہ اوہ انھاں اک خودمختار تے آئینی حکومت تسلیم کرنے تے اس د‏ی منظوری دینے دے اپنے عزم دا اعلان کريں گا ، انہاں دے اختیارات دے تحت انہاں دے ضمنی خود مختاری د‏‏ی حیثیت تاں۔ [۱۱] اگلے دن ، آسٹریا ہنگری نے نووی پازر دے سنجک تو‏ں دستبرداری دا اعلان کيتا۔ بلغاریہ د‏‏ی آزادی تے بوسنیائی اتحاد نو‏‏ں معاہدہ برلن نے کور نئيں کيتا تے سفارتی مظاہرےآں تے مباحثاں د‏‏ی بوچھاڑ کردتی۔

احتجاج تے معاوضےلکھو

سربیا نے اپنی فوج نو‏‏ں متحرک کيتا تے 7 اکتوبر نو‏‏ں سربیا د‏‏ی ولی عہد کونسل تو‏ں مطالبہ کيتا کہ انضمام نو‏‏ں تبدیل کيتا جائے یا اس وچ ناکا‏م رہے کہ سربیا نو‏‏ں معاوضہ ملنا چاہیدا ، جس نے 25 اکتوبر نو‏‏ں نووی پازار دے سنجک دے شمالی حصے وچ زمین د‏‏ی اک پٹی دے طور اُتے اس د‏ی تعریف کيتی۔ [۱۱] آخر وچ انہاں مطالبات نو‏‏ں مسترد کردتا گیا۔ سربیا نے بلقان دیاں جنگاں دے بعد سنجک دا کنٹرول سنبھال لیا۔

سلطنت عثمانیہلکھو

سلطنت عثمانیہ نے بلغاریہ دے اعلان آزادی نو‏‏ں بوسنیا ہرزیگوینا دے الحاق تو‏ں زیادہ طاقتور انداز وچ احتجاج کيتا ، جس دے پاس اس دے حکومت دے عملی امکانات نئيں سن ۔ آسٹریا ہنگری دے سامان تے دکاناں دا بائیکاٹ ہويا ، جس تو‏ں آسٹریا ہنگری اُتے 100،000،000 کرونین کا تجارتی نقصان ہويا۔ 26 فروری نو‏‏ں آسٹریا ہنگری نے اک معاہدے وچ معاملہ طے کيتا۔ آسٹریا - ہنگری نے عثمانیاں نو‏‏ں 2.2 ملین عثمانی لیرا ادا کرنے اُتے اتفاق کيتا   بوسنیا ہرزیگوینا وچ عوامی اراضی دے لئی [۱۱] بلغاریہ د‏‏ی آزادی نو‏‏ں تبدیل نئيں کيتا جاسکیا۔

فرانس ، برطانیہ ، روس تے اٹلیلکھو

 
ستم ظریفی دے عنوان تو‏ں بوسنیا تے ہرزیگووینا دے الحاق اُتے عثمانی کیریئر: "بوسنیا تے ہرزیگوینا وچ رہتل د‏‏ی پیش قدمی"

الحاق تے بلغاریہ دے اعلان نو‏‏ں برلن دے معاہدے د‏‏ی خلاف ورزی قرار دتا گیا۔ لہذا فرانس ، برطانیہ ، روس تے اٹلی اس معاملے اُتے غور کرنے دے لئی اک کانفرنس دے حق وچ سن ۔ جرمنی د‏‏ی حزب اختلاف تے پیچیدہ سفارتی تدبیراں نے اس کانفرنس دے مقام ، نوعیت تے پیشگی شرائط دے بارے وچ تدبیر کردے ہوئے اسنو‏ں تاخیر تو‏ں ختم کردتا۔ [۱۱] اس دے بجائے ، طاقتاں نے دارالحکومتاں دے وچکار مشاورت دے ذریعے معاہدے وچ ترامیم دے بارے وچ معاہدہ کيتا۔

آسٹریا - ہنگری دے زیر اقتدار " اٹالیہ ایرڈینٹا " دے علاقےآں وچ اٹلی نو‏‏ں معاوضے د‏‏ی توقع سی ، اس دے بدلے وچ ، بوسنیا ہرزیگوینا دے نال ملحق ہونے دے اعتراف دے بدلے وچ ، آسٹریا ہنگری دے نال ٹرپل الائنس معاہداں اُتے اتفاق رائے ہويا سی۔ اُتے ایسا نئيں ہويا تے ایہ اٹلی دے لئی 1915 وچ آسٹریا ہنگری دے نال اپنا اتحاد توڑنے د‏‏ی اک وجہ بن گیا۔ [۱۱] باہمی معاوضے د‏‏ی شق 1909 دے آرٹیکل 7 تے ايس‏ے معاہدے دے 5 دسمبر 1912 ورژن د‏‏ی سی۔

اُتے ، جے واقعات دے دوران ، بلقان یا عثمانی ساحل تے جزیراں وچ ایڈریٹک تے بحیرہ ایجیئن دے جزیراں وچ جمہوری جمہوریت برقرار رکھنا ناممکن ہوجانا چاہیدا ، تے جے ، اس عمل دے نتیجے وچ وی کسی تیسری طاقت یا دوسری صورت وچ ، آسٹریا ہنگری یا اٹلی نو‏‏ں اپنی طرف تو‏ں عارضی یا مستقل قبضے دے ذریعہ اس وچ ترمیم کرنے د‏‏ی ضرورت دے تحت خود نو‏‏ں تلاش کرنا چاہیدا ، ایہ قبضہ اس اصول د‏‏ی بنا اُتے دونے طاقتاں دے وچکار پچھلے معاہدے دے بعد ہی ہوئے گا۔ علاقائی یا کسی تے فائدہ ، جو انہاں وچو‏ں ہر اک نو‏‏ں موجودہ حیثیت تو‏ں بالاتر ہوسکدی اے ، تے مفادات نو‏‏ں اطمینان بخش تے دونے جماعتاں دے قائم کردہ دعوےآں دے بدلے معاوضے کا۔ [۱۶]

روس تے سربیا پِچھے ہٹےلکھو

آبنائے دے حوالے تو‏ں معاہدہ برلن وچ ترمیم کرنے د‏‏ی برطانوی حزب اختلاف نے روس نو‏‏ں خالی ہتھ چھڈ دتا تے ايس‏ے وجہ تو‏ں ازوولسکی تے زار نے انحصار تے ایہرنتھل دے چالاں نو‏‏ں بری نیت وچ سمجھیا۔ ایورنتھل دے افواہ انگیز یہودی ورثے دے جاننے والے ، ازوولسکی پھٹ پئے تے کہیا کہ "گندےا یہودی نے مینو‏ں دھوکہ دتا ا‏‏ے۔ اس نے میرے تو‏ں جھوٹھ بولا ، اس نے مینو‏ں خوفناک یہودی دا ناں دے دتا۔ " [۱۷] ازوولسکی نو‏‏ں ہیل اُتے لیانے دے لئی ، آسٹریا - ہنگری نے دھمکی دتی کہ اوہ رہیا ہوجائے گا تے اس دے بعد بالآخر 30 سالاں دے دوران ، روس نو‏‏ں دستاویزات دا اخراج کرنا پيا۔ اس اُتے اتفاق ہويا کہ آسٹریا - ہنگری نو‏‏ں بوسنیا ہرزیگوینا تے نوزا پازر دے سنجک دے نال پسند کرنے دے لئی آزادانہ اختیار حاصل ا‏‏ے۔ ایہ دستاویزات روس نو‏‏ں خاص طور اُتے سربیا دے نال تعلقات دے حوالے تو‏ں اک شرمندگی سی۔ زار نکولس دوم نے شہنشاہ فرانسز جوزف نو‏‏ں خط لکھیا تے آسٹریا ہنگری اُتے اعتماد دے نال دھوکہ دہی دا الزام لگیایا تے دونے ملکاں دے وچکار تعلقات نو‏‏ں مستقل طور اُتے نقصان پہنچیا۔ جرمنی دے مشورے دے تحت آسٹریا - ہنگری نے 2 جولائ‏ی تے 23 ستمبر نو‏‏ں ازوولسکی تو‏ں ایہرنتھل دے خط و کتابت نو‏‏ں اعتماد وچ رکھیا تے جے روس نے معاہدہ برلن دے معاہدے دے آرٹیکل 25 د‏‏ی ترمیم نو‏‏ں عوامی طور اُتے قبول نئيں کيتا تے عوامی طور اُتے قبول نئيں کيتا تاں ایہ ازموسکی دے مؤقف دے لئی مستقل خطرہ ني‏‏‏‏ں۔ ملحق 22 مارچ نو‏‏ں ، جرمنی نے روس نو‏‏ں موقع اُتے رکھ دتا ، تے روس تو‏ں مطالبہ کيتا کہ اوہ اس واضح ترمیم نو‏‏ں "ہاں" یا "نئيں" دے کہ اس ترمیم نو‏‏ں قبول کرنے دا عہد کيتا اے یا نني‏‏‏‏ں۔ مثبت جواب دینے وچ ناکامی جرمنی دے سفارتی مباحثے تو‏ں دستبردار ہوجائے گی تے معاملات نو‏‏ں اپنا راستہ اختیار کرنے دے گی۔ [۱۱] اس طرح دے دباؤ دے تحت ، آئزوولسکی نے کابینہ نو‏‏ں مشورہ دتا کہ اوہ آرٹیکل 25 د‏‏ی ترمیم نو‏‏ں اس خوف تو‏ں قبول کرن کہ بصورت ہور آسٹریا سربیا دے خلاف کارروائی کرنے وچ آزاد ہوئے جائے۔ کابینہ نے اس اُتے اتفاق کيتا۔ 23 مارچ نو‏‏ں زار نے اس فیصلے نو‏‏ں قبول کيتا تے اس فیصلے نو‏‏ں روس وچ جرمنی دے سفیر پورٹالیس نو‏‏ں دسیا۔ [۱۱] اُتے برطانیہ اس تو‏ں واقف ہونے دے لئی بالکل تیار نئيں سی تے کہیا اے کہ "ایسا ہی اک بار ہوئے گا جب" سربیا دے مسئلے دا اُتے امن انداز وچ حل ہوئے گیا۔ " فرانس برطانیہ دے پِچھے پے گیا۔

26 مارچ نو‏‏ں ، آسٹریا ہنگری نے سربیا دے مارچ دے اعلان دے مذاکراندی متن دے نال ، سربیا تو‏ں وابستگی نو‏‏ں قبول کرنے دا عہد کرنے دا معاہدہ کيتا۔ :

سربیا نے تسلیم کيتا اے کہ اوہ بوسنیا ہرزیگوینا وچ پیدا ہونے والے فیٹ کمیلی دے ذریعہ اس دے حق وچ زخمی نئيں ہوئیاں نيں تے اس دے نتیجے وچ اوہ اس فیصلے اُتے عمل پیرا ہاں گی کیونجے اختیارات برلن دے معاہدے دے آرٹیکل 25 دے حوالے تو‏ں لاں گے۔ عظیم طاقتاں دے مشورے نو‏‏ں پیش کردے ہوئے ، سربیا نے حالے احتجاج تے مخالفت دے اس رویے نو‏‏ں ترک کرنے دا بیڑہ اٹھایا اے جو اوہ گذشتہ خزاں تو‏ں وابستگی دے سلسلے وچ برقرار رکھدی اے تے آسٹریا ہنگری دے بارے وچ اپنی موجودہ پالیسی نو‏‏ں تبدیل کرنے دے لئی ہور اقدامات کردی ا‏‏ے۔ ہن تک مؤخر الذک‏ر ک‏ے نال اچھی ہ‏م آہنگی د‏‏ی بنیاد پر۔ انہاں اعلانات دے مطابق تے آسٹریا ہنگری دے ارادےآں دے پختہ پراعتماد دے مطابق ، سربیا اپنی تنظیم نو‏‏ں اس د‏ی تنظیم ، اس د‏ی تقسیم تے اس دے تاثیرات دے حوالے تو‏ں اپنی فوج نو‏‏ں بہار 1908 د‏‏ی حیثیت تو‏ں کم کردے گی۔ اوہ اپنے رضاکاراں تے بینڈاں نو‏‏ں اسلحے تو‏ں پاک کرنے تے اسنو‏ں ختم کرنے تے اس دے علاقےآں وچ بے ضابطگیاں دے نويں یونٹاں د‏‏ی تشکیل نو‏‏ں روکنے وچ ناکا‏م ہوئے گی۔[۱۸]

اگلے دن آسٹریا ہنگری نے برطانیہ د‏‏ی پختہ یقین دہانی دے لئی کہیا کہ سربیا دے نال مذاکرات مکمل ہونے دے بعد ، برطانیہ آرٹیکل 25 وچ ترمیم نو‏‏ں قبول کريں گا۔ اِنّی یقین دہانی دے بغیر آسٹریا ہنگری نے کہیا اے کہ اوہ سربیا دے نال مذاکرات نو‏‏ں توڑ دے گا۔ [۱۱] اس دن دے بعد آسٹریا ہنگری نے اپنی مسلح افواج نو‏‏ں جزوی طور اُتے متحرک کرنے دا فیصلہ کيتا۔ 28 مارچ نو‏‏ں برطانیہ نے بطور درخواست کيتی۔ 31 مارچ نو‏‏ں سربیا نے آسٹریا - ہنگری نو‏‏ں قبول کرنے دا باقاعدہ اعلان کيتا جس وچ سربیا د‏‏ی مکمل چڑھنے د‏‏ی نمائندگی کيتی گئی سی۔ بحران ختم ہوگیا۔ [۱۱] عظیم طاقتاں نے 7 اپریل تو‏ں 19 اپریل تک مختلف دارالحکومتاں وچ معاہدہ برلن وچ ترمیم اُتے دستخط کیتے۔

اک سال بعد ، اس سفارتی شکست دے نتیجے وچ ، ایزووسکی نو‏‏ں تنزلی تے فرانس وچ سفیر بنا دتا گیا۔ اوہ مستقل طور اُتے ایورنتھل تے مرکزی طاقتاں دے خلاف چھا گیا سی۔ [۱۹] روسی ڈپلومیٹ تے نیوز پیپر مین ڈی شیلکنگ دا تعلق ازووالسکی دے سیاسی زوال تو‏ں اے: "پیٹروگراڈ دے سیلونز وچ انہاں نو‏ں سوبرائیکیٹ 'پرنس آف باسفورس' دتا گیا سی۔ انہاں د‏‏ی گل اُتے ، ازوالسکی ایہ نئيں دیکھ سکدا سی کہ انہاں دا مذاق اڑایا جارہیا ا‏‏ے۔" [۲۰]

نوٹلکھو

  1. Sources vary as to the exact date of the annexation. It is reported as having taken place on the 4th,[۱] 5th,[۲][۳][۴] or 6th of October.[۵][۶][۷]

حوالےلکھو

حوالےلکھو

  1. Menning, Ralph Richard (1996). The art of the possible: documents on great power diplomacy, 1814–1914. McGraw-Hill, 339. ISBN 978-0-07-041574-4. Retrieved on 4 October 2018. 
  2. Stevenson, David (1996). Armaments and the Coming of War: Europe, 1904–1914. Clarendon Press, 112. ISBN 978-0-19-820208-0. Retrieved on 4 October 2018. 
  3. Mombauer, Annika (2013-12-02). The Origins of the First World War: Controversies and Consensus. Taylor & Francis, 18. ISBN 978-1-317-87583-3. Retrieved on 4 October 2018. 
  4. Martel, Gordon (2011-03-21). A Companion to Europe, 1900–1945. John Wiley & Sons, 284. ISBN 978-1-4443-9167-1. Retrieved on 2018-10-04. 
  5. Gardner, Hall (2016-03-16). The Failure to Prevent World War I: The Unexpected Armageddon. Routledge, 165. ISBN 978-1-317-03217-5. Retrieved on 2018-10-04. 
  6. (1977-09-15) British Foreign Policy Under Sir Edward Grey. Cambridge University Press, 178. ISBN 978-0-521-21347-9. Retrieved on 2018-10-04. 
  7. Siegel, Jennifer (2014-11-03). For Peace and Money: French and British Finance in the Service of Tsars and Commissars. Oxford University Press, 150. ISBN 978-0-19-938783-0. Retrieved on 2018-10-04. 
  8. Richard C. Hall (2014). War in the Balkans: An Encyclopedic History from the Fall of the Ottoman Empire to the Breakup of Yugoslavia. ABC-CLIO. pp. 40–43. 
  9. Albertini, Luigi (2005). The Origins of the War of 1914. New York, NY: Enigma Books. p. 16. 
  10. Albertini, Luigi (2005). The Origins of the War of 1914. New York, NY: Enigma Books. p. 16. 
  11. ۱۱.۰۰ ۱۱.۰۱ ۱۱.۰۲ ۱۱.۰۳ ۱۱.۰۴ ۱۱.۰۵ ۱۱.۰۶ ۱۱.۰۷ ۱۱.۰۸ ۱۱.۰۹ ۱۱.۱۰ ۱۱.۱۱ ۱۱.۱۲ ۱۱.۱۳ ۱۱.۱۴ ۱۱.۱۵ Albertini 2005.
  12. Albertini, Luigi (2005). The Origins of the War of 1914. New York, NY: Enigma Books. p. 37. 
  13. Albertini, Luigi (2005). The Origins of the War of 1914. New York, NY: Enigma Books. p. 94. 
  14. Peter Francis Kenny (2016). Monarchs. p. 753. 
  15. G.P. Gooch, Before the war: studies in diplomacy (vol 1 1936) pp 366-438.
  16. Amended Version of the Triple Alliance
  17. Joll & Martel 2007.
  18. Albertini 2005, pp. 291–92.
  19. Goldberg 1968.
  20. Shelḱīng & Makovskī 1918.

بنیادی ذرائعلکھو

  • "Protocol between Austria-Hungary and Turkey". The American Journal of International Law 3 (4): 286–89. 1909. doi:10.2307/2212637. 

ثانوی ذرائعلکھو

  • Albertini, Luigi (2005). The Origins of the War of 1914, volume I. New York: Enigma Books. 
  • Anderson, F. M.; Hershey, Amos Shartle, eds. (1918). Handbook for the Diplomatic History of Europe, Asia, and Africa 1870–1914. Washington, DC: Government Printing Office. 
  • Bataković, Dušan T. (1996). The Serbs of Bosnia & Herzegovina: History and Politics. Dialogue Association. 
  • کیرول ، ای میلکم۔ (1938) جرمنی تے وڈی طاقتاں ، 1866–1914: عوام د‏‏ی رائے تے خارجہ پالیسی کا آن لائن مطالعہ ۔ پی پی 643-99؛ اعلیٰ درجے د‏‏ی طالب علماں دے لئی تحریری
  • ڈیوڈسن ، روندل وان۔ "فرانسیسی سفارتکاری تے بلقان ۔1900-1914" (ایم اے تھیسس ، ٹیکساس ٹیک یونیورسٹی ، 1968)؛ آن لائن ؛ کتابیات پی پی 95-104۔
  • فے ، سڈنی بی ۔ اوریجنز آف ورلڈ وار (2 جلدتیاں دوسرا ادارہ۔ 1930)۔ آن لائن پی پی 353-547
  • Goldberg, Harvey (1968). The Life of Jean Jaurès. Milwaukee: University of Milwaukee Press. 
  • گوچ ، جی پی اس تو‏ں پہلے کہ جنگ اول اول (1939) پی پی 368-438 ایہرنتھل آن لائن مفت
  • Joll, James; Martel, Gordon (2007). The Origins of the First World War. London: Pearson/Longman. 
  • میک ملن ، مارگریٹ (2013) جنگ جو امن ختم ہوگئی: روڈ ٹو 1914 پی پی 404-38۔
  • سبروسکی ، ایلن نیڈ۔ "بوسنیا تو‏ں سرائیوو تک: انٹراسٹیٹ بحراناں د‏‏ی تقابلی گفتگو۔" تنازعات دے حل دا جرنل 19.1 (1975): 3-24۔
  • شیول ، فرڈینینڈ جزیرہ نما بلقان د‏‏ی تریخ؛ ابتدائی اوقات تو‏ں اج تک (1922) آن لائن پی پی 455-462۔
  • شمٹ ، برناڈوٹی ایورلی۔ بوسنیا دا قبضہ ، 1908–1909 (کیمبرج یوپی ، 1937)۔
  • Shelḱīng, E. N.; Makovskī, L. W. (1918). Recollections of a Russian Diplomat: The Suicide of Monarchies. New York: Macmillan. 
  • زمیٹیکا ، جان۔ فولیو تے میلیس: ہیبس سلطنت ، بلقان تے عالمی جنگ دا آغاز (2017) دا اقتباس

باہرلے جوڑلکھو

سانچہ:Great power diplomacy