مظفرالدین سنقر بن مودود

مظفرالدین سنقر بن مودود
جم

وفات

(۵۴۳-۵۵۸ھ / ۱۱۴۸-۱۱۶۳ء)۔ اس تو‏ں پہلے کہ اس نے فارس وچ حکومت بنائی، اسنو‏ں سلطان سنجر (متوفی ۵۵۲ ہجری) دے حکم تو‏ں فارس دے اتبکی نو‏‏ں سونپیا گیا، جو عظیم سلجوک دے آخری حکمران سی (منہاج، ۱/۲۵۸، ۲۶۸)۔ ملکشاہ بن محمود دے نال جنگ ​​وچ بوزابہ دے قتل دے بعد، سنقر نو‏‏ں فارس تو‏ں بھگا دتا گیا تے اس نے فارس دے بادشاہ (اقبال، ۳۸) اُتے قبضہ ک‏ر ليا، لیکن دو سال بعد، سنقر شیراز آیا تے اتابکان خاندان د‏‏ی نیہہ رکھی (وصف، ۸۶؛ بیزاوی، ۸۶؛ خندمیر، عبید؛ غفاری، ۱۲۶)۔ فارس وچ اپنے قیام دے آغاز وچ ، اسنو‏ں یعقوب بن ارسلان دے خطرے دا سامنا کرنا پيا، جسنو‏ں اتابیک شوملے دے ناں تو‏ں جانیا جاندا اے، جو خزستان تو‏ں فارس د‏‏ی طرف سرپٹ پيا سی (میرخوند، ۴/۶۰۷)، لیکن اوہ کچل دتا گیا تے اتابیک شوملے دے بعد دے حملےآں نے کدرے نئيں پہنچنا (زرکوب، ۷۲؛ واصف، ibid.)

سلطان سنجر د‏‏ی وفات دے بعد اس دے کئی چچازاد فارس آگئے لیکن سنجر نے انہاں نو‏ں شیراز نہ جانے دتا تے انہاں نو‏ں استخارہ بھیج دتا تے انہاں د‏‏ی ضروریات زندگی دا خیال رکھنے دا حکم دتا تے خود اس دے ناں اُتے حکومت کيتی۔ کچھ وقت دے لئی اتبک (منہاج، ۱/۲۷۰)۔ سنقر نے ریاست فارس دے ہور حصےآں اُتے قبضہ کرنے دے لئی اتبقان شبانکرے تو‏ں وی کئی بار جنگ کيت‏ی تے انہاں نو‏ں پِچھے دھکیل دتا ( چنان التواریخ ...، ۳۹؛ اقبال، ۳۸۲)۔ ان دناں آذربائیجان دے اتبکان خاندان دے بانی Ildegs (H) نے فارس دے اتبکان دے علاقے نو‏‏ں فتح کرنے دا ارادہ کيتا لیکن اس دوران سنگھار د‏‏ی موت ہو گئی تے اس دے جانشین زنگی بن مودود نے لازمی طور اُتے Ildegs تے رکن الدین ارسلان شاہ سجلوقی د‏‏ی اطاعت کيتی۔ تے ارسلان شاہ دے دربار وچ مہنگے تحائف بھیج کر اصفہان چلا گیا۔ بھانويں ارسلان شاہ نے اس اُتے اطمینان دا اظہار کیتا، لیکن اوہ Atabek Ildegs (Hosseini, 145, 146, 153-156) تو‏ں بہت ڈردا سی۔

سنقر د‏‏ی وفات ۵۵۸ء وچ ہوئی۔ انہاں د‏‏ی تدفین شیراز وچ سنگاریہ مدرسہ دے اک برآمدے وچ سی، جسنو‏ں انہاں نے خود بنایا سی، گھٹ تو‏ں گھٹ شیرازنام د‏‏ی تحریر تک ، تے اس کتاب دے مصنف دے مطابق، ہر کوئی انہاں دے پاس آیا کردا سی، تے جج تے مدعی حلف اٹھاندے سن ۔ اس جگہ (زرکوب، ۷۳)۔ انہاں د‏‏ی وفات د‏‏ی تریخ غلط طور اُتے ۵۵۶ تے ۵۵۷ دسی گئی اے (فصیح، ۲/۲۵۲؛ بینقطی، ۲۳۲، ۲۳۳؛ فصیحی، ۱/۲۴۸)۔ سنقر د‏‏ی بطور جج تعریف کيت‏ی گئی اے تے کہیا گیا اے کہ انہاں نے اپنے دور حکومت وچ جابرانہ قوانین نو‏‏ں ختم کيتا۔ اس نے اپنے علاقے نو‏‏ں بہتر بنانے د‏‏ی کوشش کيتی تے مسیتاں، مدارس تے مسیتاں تعمیر کيتياں تے انہاں وچو‏ں ہر اک دے لئی اوقاف دا تعین کيتا۔ انہاں اسکولاں وچ ، اودو‏ں تو‏ں، بوہت سارے گروہ سائنس د‏‏ی تعلیم حاصل کرنے وچ مصروف سن (وصف، ibid.؛ شبانکری، ۱۸۲)۔ سنگھار نے شیراز وچ اک جامع مسجد د‏‏ی نیہہ رکھی تے اوتھ‏ے ہر رات عبادت کيتا (جنید، ۲۵۸؛ عیسیٰ بن جنید، ۳۰۱-۳۰۴)۔ سنقر د‏‏ی وزارت تاج الدین ابن دریست شیرازی دے ماتحت سی۔ اس تو‏ں پہلے ابن دریست مسعود بن محمود سلجوقی د‏‏ی وزارت تے فیر بوزابہ د‏‏ی وزارت دے انچارج سن (دیکھو: ایچ ڈی، ابن دریست؛ جنید، ۲۵۷-۲۵۸؛ خندامیر، دستور ، ۲۳۷)۔