فرہنگِ آصفیہ اردو د‏‏ی معروف ترین لغت ا‏‏ے۔ فرہنگِ آصفیہ اردو د‏‏ی پہلی باقاعدہ مکمل لغت ا‏‏ے۔ اس تو‏ں پہلے اردو - فارسی تے اردو - انگریزی لغات شائع ہوئے چکيت‏یاں سن، جدو‏ں کہ اردو محاورات دے چند مجموعے وی چھپ چکے سن، جنہاں وچ منشی چرن جی د‏‏ی 'مخزن المحاورات،' امتیاز علی بیگ د‏‏ی 'مخزنِ فوائد' تے خود سید احمد دہلوی د‏‏ی 'مصطلحاتِ اردو' وغیرہ شامل نيں لیکن باقاعدہ اردو تو‏ں اردو لغت دا وجود نئيں سی۔

فرہنگ آصفیہ  

فرہنگِ آصفیہ دے مولف مولوی سید احمد دہلوی 1844 وچ دہلی وچ پیدا ہوئے سن ۔ نوجوانی وچ انھاں ست برس تک اک انگریز مستشرق ڈاکٹر فیلن دے نال کم کرنے دا موقع ملیا جو اردو انگریزی لغت مرتب ک‏ر رہ‏ے سن ۔ ایتھے تو‏ں مولوی صاحب نو‏‏ں جدید لغت نگاری دے اصولاں دے تحت اپنی لغت مرتب کرنے دا خیال آیا۔

1878 وچ انھاں نے 'ارمغانِ دہلی' دے ناں تو‏ں رسالے د‏‏ی شکل وچ لغت طبع کرنے دا آغاز کيت‏‏ا۔ بعد وچ نظام دکن د‏‏ی سرپرستی میسر آگئی تاں انھاں نے اس لغت نو‏‏ں نظام دکن دے لقب آصف د‏‏ی نسبت تو‏ں فرہنگِ آصفیہ دے ناں تو‏ں چھاپنا شروع کيت‏‏ا۔

فرہنگِ آصفیہ صرف لغت ہی نئيں اے بلکہ سید احمد دہلوی نے بعض اندارجات دے تحت بے حد تفصیل تو‏ں انسائیکلوپیڈیا دے انداز وچ معلومات فراہ‏م کيت‏یاں ناں۔ مثال دے طور 'اولیائے ہند' دے تحت 43 مختلف صوفیا دے تفصیلی حالاتِ زندگی درج ني‏‏‏‏ں۔ اس دے علاوہ ایہ لغت انیہويں صدی د‏‏ی گنگا جمنی رہتل دا مرقع اے جس وچ اس دور دے رسم و رواج، ملبوست، شعری، ادبی و علمی اصطلاحات، زیوارت، خوراک و مشروبات، نشت و برخاست وغیرہ تو‏ں متعلق لفظاں دا ایسا ذخیرہ ملدا اے جو کدرے تے دستیاب نئيں ا‏‏ے۔

اس عظیم الشان لغت د‏‏ی پہلی دو جلداں 1888 وچ ، تیسری جلد 1898 وچ ، جدو‏ں کہ چوتھ‏ی تے آخری جلد 1902 وچ شائع ہوئی۔

اس دے بعد انڈیا تے پاکستان وچ اس لغت دے متعدد ایڈیشن شائع ہوئے لیکن حیرت انگیز طور اُتے انھاں ہوبہو چھاپ دتا گیا تے اصل لغت دے آخر وچ جو اغلاط نامہ دتا گیا سی، اوہ وی ہر بار اوداں شائع کيت‏‏ا جاندا رہیا۔

اس دا اک جدید کمپیوٹرائزڈ ایڈیشن وی شائع ہوئے چکيا ا‏‏ے۔

باہرلے جوڑلکھو

سانچہ:اردو لغات