درس نظامی ملیا نظام الدین محمد سہالوی تو‏ں منسوب طریقۂ تدریس و نصاب، نصاب تعلیم و نظام تدریس جو ملیا نظام الدین نے مشرق د‏‏ی دینی درسگاہاں دے لئی تیار کیتا سی۔[1] علومِ اسلامیہ اُتے مشتمل اٹھ سالہ مرو جہ کورس جو تقریبًا تمام مکاتب فکر وچ رائج ا‏‏ے۔ اسنو‏ں عالم کورس وی کہیا جاندا اے ۔

بانی درس نظامیلکھو

درس نظامی دے بانی ملیا نظام الدین سہالوی لکھنوی سن جنہاں دا مرکز فرنگی محل لکھنوٴ سی۔ درس نظامی دے ناں تو‏ں جو نصاب اج تمام مدارس عربیہ وچ رائج اے اوہ انہاں ہی د‏‏ی یاد گار ا‏‏ے۔ ملیا نظام الدین نے دور سوم دے نصاب وچ اضافہ ک‏ر ک‏ے اک نواں نصاب مرتب کیاتے اس دور وچ پڑھائی جانے والی کتاباں نو‏‏ں حتی الامکان جمع کرنے د‏‏ی کوشش کيتی۔ درس نظامی وچ تیرہ موضوعات د‏‏ی تقریباً چالیس کتاباں پڑھائی جادیاں سن۔ فقہ تے اصول فقہ دے نال، تفسیر وچ جلالین و بیضاوی تے حدیث وچ مشکوة المصابیح داخل سی۔ انھاں نے ریاضی تے فلکیات د‏‏ی کئی کتاباں تے ہندسہ (انجینئری) اُتے وی اک کتاب شامل نصاب کيتی۔ اس وچ طب، تصوف تے ادب د‏‏ی کوئی کتاب شامل نئيں سی تے منطق و فلسفہ نو‏‏ں خاصی جگہ دتی گئی۔[2]

نصاب درس نظامیلکھو

ملا نظام الدین دا بنایا ہويا نصاب درس نظامی مندرجہ ذیل اے

1۔ صرفلکھو

میزان، منشعب،صرف میر، پنج گنج،زبدہ، فصول اکبری،شافیہ۔

2۔ نحولکھو

نحو میر، مائۃ عامل،ہدایۃ النحو، کافیہ،شرح جامی۔

3۔ منطقلکھو

صغریٰ، کبریٰ ،ایساغوجی،رہتل، شرح رہتل،قطبی مع میر قطبی،سلم العلوم۔

4۔ حکمتلکھو

میبذی،صدرا، شمس بازغ ہ

5۔ ریاضیلکھو

خلاصۃ الحساب،تحریر اقلیدس(مقالہ اول)،تشریح الافلاک،رسالہ قوشجیہ، شرح چغمینی(باب اول)

6۔ بلاغتلکھو

مختصر المعانی مطول تا انا قلت

7۔ فقہلکھو

شرح وقایہ، ہدایہ اولین، ہدایہ آخرین کنز الدقائق مختصر القدوری

8۔ اصول فقہلکھو

نور الانوار، توضیح تلویح، اصول الشاشی حسامی

9۔ کلاملکھو

شرح عقائد نسفی، شرح عقائد جالی،میر زاہد، شرح مواقف

10۔ تفسیرلکھو

تفسیر جلالین، تفسیر بیضاوی

11۔ حدیثلکھو

مشکوۃ المصابیح [3]

دور جدیدلکھو

موجودہ دور وچ اس وچ چند تبدیلیاں دے نال درس نظا می (عالم کورس) دا مکمل نصاب جس دے بورڈ تنظیم المدارس وفاق المدارس رابطۃ المدارس وفاق المدارس السلفیہ، وفاق المدارس الشیعیہ،کے ناں اُتے پاکستان بورڈسے منسلک اے، جس د‏‏ی سند یو نیور سٹی گرانٹس کمیشن (University Grants Commission) نے ایم اے عربی و اسلامیات دے مساوی قراردی اے ایہ نصاب حکومت پاکستان تو‏ں منظور شدہ اے جس وچ قرآن و حدیث ،ترجمہ و تفسیر،فقہ،اصول فقہ،عربی بولی و ادب تے گرامر تے ہور تحریکی و دینی کتاباں پڑھائی جاندی ني‏‏‏‏ں۔

حوالےلکھو

  1. اردو لغت - Urdu Lughat - درس نظامی
  2. ہندوستان وچ مسلماناں دا نصاب تعلیم
  3. تعریفات علوم درسیہ،صفحہ 241،مفتی محمد عبد اللہ قادری،والضحیٰ پبلیکیشنز لاہور

درس نظامی آفیشل