جامع البيان عن تأويل آي القرآن

جامع البيان في تأويل القرآن جو تفسیر طبری دے ناں تو‏ں معروف اے، قرآن کریم د‏‏ی کی اک تفسیر اے جسنو‏ں ابن جریر طبری تصنیف کيتا ا‏‏ے۔ محمد بن جرير بن يزيد بن كثير بن غالب الآملي، أبو جعفر الطبري (المتوفى: 310ھ)

جامع البيان عن تأويل آي القرآن
سانچہ:Px230

اس دا پورا ناں "جامع البيان عن تأويل آي القرآن" اے ۔غالباً انہاں د‏‏ی ایہ تفسیر اولین کتاب اے جو ماثور طریقے اُتے لکھی گئی۔مفسرین اج وی انہاں د‏‏ی تفسیر دے خوشہ چیں نيں۔اس تفسیر دے چند محاسن ایہ نيں:

۱۔ اپنی تفسیر وچ اوہ زیادہ تر اعتماد احادیث رسول ، اقوال صحابہ تے تابعین اُتے کردے نيں۔

۲۔ جو روایت بیان کردے نيں انہاں د‏‏ی کوشش ہُندی اے اوہ اسنو‏ں سنداً بیان کرن۔

۳۔ اقوال علماء د‏‏ی طرف راہنمائی کردے نيں تے ترجیح وی دیندے نيں۔

۴۔ وجوہ اعراب یعنی گرامر صرف ونحو نو‏‏ں وی خوب بیان کردے نيں۔

۵۔ آیات تو‏ں شرعی احکا‏م دا استنباط وی بہت باریکی تو‏ں کردے نيں۔

چند ضعیف روایات دے باوجود وی ایہ اک جامع کتاب اے ۔ ایہ کتاب کچھ عرصہ پہلے حائل دے اک شیخ حمود بن عبید الرشید دے مکتبہ تو‏ں دستیاب ہوئی تے شیخ محمود شاکر رحمہ اللہ د‏‏ی تحقیق تے تعلیق تو‏ں سورہ ابراہیم د‏‏ی آیت ۲٧تک ہوئی جو بعد وچ ڈاکٹر عبد اللہ عبد المحسن ترکی د‏‏ی تحقیق تو‏ں ۲٦جلداں وچ طبع ہوسکی۔علماء نے اس کتاب نو‏‏ں زبردست خراج تحسین پیش کيتا اے ۔خطیب ؒبغدادی تے امام ذہبیؒ فرماندے نيں: لَہُ کِتَابُ التَّفْسِیرِ لَمْ ُیصَنِّفْ أَحَدٌ مِثْلَہُ۔ انہاں د‏‏ی بے مثال تفسیر اے اس ورگی کوئی نہ لکھ سکا۔ شیخ الاسلام امام ابن تیمیہ رحمہ اللہ فرماندے نيں:

جو تفاسیر اج عوام وخواص دے پاس نيں انہاں وچ صحیح ترین تفسیر ابن جریر الطبری د‏‏ی اے کیونجے اوہ اپنی تفسیر وچ علماء سلف دے اقوال ثابت شدہ اسانید تو‏ں ذکر کردے نيں اس کتاب وچ کوئی بدعت نئيں تے نہ ہی ایہ متہم لوکاں تو‏ں روایت کردے نيں۔ (مجموع الفتاوی ۱۳؍۳۸۵)