پہلا صفہ کھولو

بولی تے سبھیاچار دوویں منکھ دوارا سرجت سسٹم ہن۔ گروہی سوچ دا دوہاں دے سرجنی عمل وچ بھارو رول ہوے۔[1] بولی توں بنا سبھیاچار دا تصور وی نہیں کیتا جا سکدا۔ سبھیاچار جامع ہے، پر ہر منکھی سماج دا اپنا سبھیاچار ہندا ہے۔ ایہہ دیوویں لچھن بولی دے وی ہن اتے ایہناں دوہاں نوں ممکن بناؤن وچ بولی دا اپنا رول ہے ۔ سبھیاچار دے دوجے اہم لچھن ہن کہ ایہہ سانجھا کیتا جاندا ہے، سنچت ہیو سکدا ہے، پیڑھی در پیڑھی اگے توریا جا سکدا ہے۔ ایہہ سارے لچھن بولی راہیں ہی ممکن ہو سکدا ہے ۔ مادی شیواں دے روپ وچ سنچت ہویا سبھیاچار وی بولی دے راہیں وضاحت پاؤندا ہے ۔ کسے لوک گروہ دے اتہاس وچ جو کجھ واپردا ہے، اس دا عکس اس دی بولی وچوں لبھیا جا سکدا ہے۔ اسے لئی بولی نوں متعلقہ سبھیاچار دا محافظ خانہ کیہا جاندا ہے ۔ [2] بولی کسے سبھیاچار دا محافظ خانہہی نہی سگوں باہرلی حقیقت نوں حاصل کرن دی ودھی اتے گرہن کیتی حقیقت نوں ظاہر کرن دے پرواگاں نوں وی پیش کردی ہے ۔ [3] بولی اتے سبھیاچار منکھ دی سماجی پیداوار ہن۔کنکِ سماج ہی سبھیاچار اتے نوں نوں مطلب پردان کردا ہے۔ بولی اتے سبھیاچار پیڑھی در پیڑھی گرہن کیتے جان والے ورتارے ہن۔اتھوں تک کہ بولی دا سسٹم خود مختیار ہندا ہویا وی سبھیاچار سسٹم دے انترگت ہی مطلب رکھدا ہے۔کنکِ بولی اتے سبھیاچار دا اپنا - اپنا سسٹم ہے۔ بولی اتے سبھیاچار وچ تبدیلی آؤنا وی لازمی ہندی ہے۔بولی اتے سبھیاچار دے پرورتن دے کارن تاں وکھ -وکھ ہندے ہن پر ایہہ کارن اک دوجے نوں متاثر ضرور کردے ہن تے ونّ سونے سبھیاچار نوں گرہن کرن اتے اگلی پیڑھی لئی اسدا سنچار کرن لئی بولی اندر وی ونّ سونتا دا گن پیدا ہو جاندا ہے۔سبھیاچار دے 'سبھیاچاریکرن'اتے انش پاسار جہے عمل بولی نوں وی متاثر کردے ہن ۔ سبھیاچاریکرن اتے سبھیاچارک انش پاسار دے عمل دوران دوجے سبھیاچاریکرن'اتے دی شبداولی مقامی بولی وچ شامل ہندی رہندی ہے ۔ایؤں بولی دا کھیتر پوری طرح متاثر ہندا ہے۔بولی سبھیاچار نال دوہرا تعلق رکھدی ہے ۔کسے وی سبھیاچار نوں جانن، اسدا اتہاس لکھن اتے لکھے اتہاس نوں سنبھالن ورگے کارج بولی راہی ہی ممکن ہن۔بولی اندر ہی پیٹرن بناؤن تے وکھ -وکھ ورتاریا نوں وکھ -وکھ پیٹرناں وچّ پرگٹاؤن دی اہلیت ہندی ہے ۔ بولی سبھیاچار دے سنچار(پھیلن) دے گناں نوں ظاہر کردی ہے ۔ مطلب بولی سبھیاچاری سرجنا ہے سبھیاچار بولیدی سرجنا نہی ۔ اسدا مطلب بولی سبھیاچار دا بدل نہی ہے ۔ [4]

بولی توں بناں کوئی سبھیاچار ہوند وچ نہی آ سکدا ۔ ایہہ وی صاف ہے کہ سبھیاچار چوگردے توں بناں بولی سنچار(ودھ پھل) نہی کر سکدی۔ بولی دا زریعہ دھنی چنہ ہن، پر سبھیاچار دے نشان وسترت ونگیاں دے ہندے ہن ۔بولی جتھے بھاواں تے وچاراں دے وٹاندرے تکّ ہی محدود ہے اتھے سبھیاچار دا گھیرا، وستو وٹاندرا، سماجی ادارےآں، لوک روڑیاں،لوک وشواساں اتے قدراں قیمتاں دی سرجنا تے سنسار تکّ پسریا ہویا ہے ۔اسے طرح بولی اتے سبھیاچار دے پرمکھ نقطے تجربہ تے بھاوَ، سانجھیا مہما، شبد سرجنا مراد سنگیت وغیرہ ہن ۔(بھپندر سنگھ خیرا، لوکدھارا بھاشا اتے سبھیاچار، پیپسو بکّ ڈپو پٹیالہ، پنہ نن:127)اس طرح ہر بولی اپنے سبھیاچار دے پرسنگ وچ ہی مطلب رکھدی ہے، جس کرکے اسدا کسے دوجی بولی وچ ہوبہو، ترجمہ لگبھگ ناممکن ہندا ہے ۔

حوالےلکھو

  1. ڈاکٹر.جسوندر سنگھ , سبھیاچار اتے ہور کھیتر(لیکھ)، پنجابی سبھیاچار:پچھان چنہ , پنیت پرکاشن پٹیالہ، پنہ-77
  2. پرو.گربخش سنگھ فرینک، سبھیاچار اتے پنجابی سبھیاچار، وارث شاہ فاؤنڈیشن، پنہ-81
  3. ڈاکٹر. جیت سنگھ جوشی , سبھیاچار اتے لوکدھارا دے مول سروکار , پرکاشن لاہور بکّ شاپ ، پنہ نن:178
  4. (ڈاکٹر. جیت سنگھ جوشی، لوک کلا اتے سبھیاچار مڈھلی جان پچھان، پبلیکیشن بیورو، پٹیالہ ،پنہ نن:34)