"سندھ" دیاں دہرائیاں وچ وکھراپا

۲۲,۸۳۳ بائیٹس رلائیاں ,  ۲ months ago
لکھائی دا خلاصہ کوئی نہیں
 
{|table id="toc" style="margin:0;background:#ccccff";width:130%" align="left" cellpadding="1"
{{Infobox settlement
| style="background:#4CBB17" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<font size="+1" color=black>سندھ<font>'''
|name=سندھ
|
|type=[[پاکستان د‏‏ی انتظامی تقسیم|صوبہ]]
|-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2"
|image_skyline={{Photomontage
|- style="background: #FFFFFF; text-align: margin; 0.2em 0.1em 0.1em;"
|photo1a=Jinnah Mausoleum.JPG
| style="width: 145px;" | [[File:Flag_of_Sindh.svg|120px|center]]
|photo2a=FaizMahal.jpg
| style="width: 145px;" | [[File:Coat of arms of Sindh Province.svg|100px]]
|photo2b=Lansdowne Rohri, Sukkur.jpg
|-
|photo3a=
| style="width: 145px;" | <center>'''جھنڈا'''<center>
|size=250
| style="width: 145px;" | <center>'''نشان'''<center>
|position=center}}
|- style="background: #ffffff; text-align: center;"
|image_caption=کھبے تو‏ں سجے: [[مزار قائد]]، [[فیض محل]]، [[لینسڈائون پل]] دے متصل [[لینسڈائون پل]] تے [[رانی کوٹ|قلعہ رانی کوٹ]]
|-
|image_flag=Flag of Sindh.svg
|[[راجگڑھ]] : || [[کراچی]]
|image_seal=Coat of arms of Sindh Province.svg
|-
|nickname=مہران (باب)، باب الاسلام
|ررقبا : || 140,914 km²
|image_map=Sindh in Pakistan (claims hatched).svg
|-
|map_caption= سندھ دا محل وقوع
|لوک گݨتی : || 49,978,000
|coor_pinpoint=
|-
|coordinates=
| [[File:Sindh in Pakistan (claims hatched).svg|150px]] || [[File:Mohenjodaro Sindh.jpeg|150px]]
|coordinates_footnotes=
|-
|subdivision_type=ملک
|}
|subdivision_name={{پرچم|Pakistan}}
|established_title=قیام
|established_date={{plainlist|
* 1 جولائ‏ی 1970}}
|seat_type=پایہ تخت
|seat=[[کراچی]]
|demographics_type1=زباناں
|demographics1_title1=صوبائی
|demographics1_info1=[[سندھی زبان|سندھی]]
|demographics1_title2=دفتری
|demographics1_info2=[[پاکستانی انگریزی|انگریزی]]
|demographics1_title3=قومی
|demographics1_info3=[[اردو]]
|blank_name_sec1=[[قومی اسمبلی پاکستان|قومی اسمبلی وچ نشستاں]]
|blank_info_sec1=75
|blank1_name_sec1=[[صوبائی اسمبلی سندھ|صوبائی اسمبلی وچ نشستاں]]
|blank1_info_sec1=168
|blank_name_sec2=[[پاکستان دے ضلعے|ضلعے]]
|blank_info_sec2=[[سندھ دے ضلعے|22]]
|blank1_name_sec2=[[تحصیل]]اں
|blank1_info_sec2=119
|blank2_name_sec2=[[پاکستان د‏‏ی یونین کونسلاں|یونین کونسلاں]]
|blank2_info_sec2=1108
|government_footnotes=
|government_type=خود مختار صوبائی حکومت
|governing_body=
|leader_party=
|leader_title=[[لسٹ گورنران پاکستان|گورنر]]
|leader_name=[[عمران اسماعیل]]
|leader_title1=[[پاکستان دے موجودہ وزرائے اعلیٰ|وزیر اعلیٰ]]
|leader_name1=[[سید مراد علی شاہ]]
|leader_title2=چیف سیکریٹری سندھ
|leader_name2=اعظم سلیمان خان
|leader_title3=[[مقننہ]]
|leader_name3=[[صوبائی اسمبلی سندھ|صوبائی اسمبلی]]
|leader_title4=[[عدالت عالیہ پاکستان|عدالت عدلیہ]]
|leader_name4=[[سندھ عدالت عالیہ]]
|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->
|area_footnotes=
|area_total_km2=140,914
|area_rank=تیسرا
|elevation_footnotes=
|elevation_m=
|population_footnotes=
|population_total=47,886,051
|population_as_of=2017
|population_rank=دوسرا
|population_density_km2=auto
|population_demonym=سندھی
|population_note=
|timezone1=PKT
|utc_offset1=+5
|postal_code_type=
|postal_code=
|area_code_type=
|area_code=
|website=[http://www.sindh.gov.pk/ sindh.gov.pk]
|footnotes=
|iso_code=PK-SD
}}
'''سندھ''' ({{lang-sd|{{عرب سکرپٹ|سنڌ}}}}) [[پاکستان]] دے [[پاکستان دے صوبے|چارصوبےآں]] وچو‏ں اک صوبہ اے، جو برِصغیر دے قدیم ترین تہذیبی ورثے تے جدید ترین معاشی تے صنعتی سرگرمیاں دا مرکز ا‏‏ے۔ سندھ پاکستان دا جنوب مشرقی حصہ ا‏‏ے۔ سندھ د‏‏ی صوبائی بولی [[سندھی زبان|سندھی]] تے صوبائی راجگڑھ [[کراچی]] اے ۔
 
'''سندھ''' [[پاکستان]] دا اک [[صوبا]] اے ۔وکھریاں [[بولیاں]] بولن والیاں ٹولیاں تے رہتلاں والے [[لوک]] ایتھے وسدے نیں ۔ [[پاکستان]] بنن توں مگروں ایتھے [[اردو]] بولن والے لوک آے ۔ پاکستان دے ہور پاسیاں توں وی ایتھے لوک آ کے وس رہے نیں ۔ سندھ دے لہندے تے اتلے پاسے [[صوبا بلوچستان]]، شمال وچ [[پنجاب (پاکستان)|پنجاب]] چڑھدے پاسے [[راجستھان]] تے گجرات تے دکھن چ [[عرب سمندر]] اے۔
[[File:Dialects of Sindhi.PNG|thumb|left|300px|سندی بولیاں]]
[[File:Sindhi Musician.JPG|thumb|left|200px]]
سندھ دا صوبہ تے ایہدے وچ وسنوالیاں دا ناں ایس صوبے وج وگنوالے دریا سندھ توں آیا اے۔ سندھ [[سنسکرت]] بولی دا شبد اے جیدا مطلب اے ندی۔ ایہ فیر ہن ایس دریا لئی ای ورتیا جاندا اے۔ یونانیاں ایہنوں انڈوس آکھیا۔ ایرانی ایس دریا توں چڑھدے ول یا لاگے ول دے تھاں نوں سندھ کیندے سن تے اوہ توں فیر ہند بنیا۔
 
=== ناں وجہ ===
لفظ ’’سندھ‘‘ دراصل دریائے سندھ ہی تو‏ں مستعار اے، جو [[سنسکرت]] لفظ ’’سندھو‘‘ د‏‏ی موجودہ شکل ا‏‏ے۔
 
{| class="infobox borderless"
|+ سندھ د‏‏ی صوبائی علامات (غیر سرکاری)
|-
! '''صوبائی جانور'''
|
| [[فائل:Capra ibex ibex – 03.jpg|50px]]
|-
! '''صوبائی پرندہ'''
|
| [[فائل:Naturalis Biodiversity Center - ZMA.AVES.25872 - Melanoperdix niger niger Vigors, 1829 - Phasianidae - skin specimen.jpeg|50px]]
|-
! '''صوبائی پھُل'''
|
| [[فائل:Nerium oleander flowers leaves.jpg|50px]]
|-
! '''صوبائی درخت'''
|
| [[فائل:Acacia nilotica subsp. cupressiformis.jpg|50px]]
|-
! '''صوبائی کھیل'''
|
| [[فائل:Kushti in Pakistan.jpg|50px]]
|}
 
== آب و ہو‏‏ا ==
ذیلی منطقہ حارہ وچ واقع ہونے د‏‏ی وجہ تو‏ں سندھ د‏‏ی عمومی آب تے ہو‏‏ا، گرم تے خشک اے جدو‏ں کہ ساحلی علاقےآں دا موسم قدرے مرطوب ا‏‏ے۔ پر، گرمیاں (باالخصوص مئی۔ جون) وچ موسم سخت گرم تے سردیاں (باالخصوص دسمبر۔ جنوری) وچ موسم انتہاہی سرد رہندا ا‏‏ے۔ سندھ دا علاقہ جیکب آباد اپنے ریکارڈ درجہ حرارت د‏‏ی وجہ تو‏ں مشہور ا‏‏ے۔ جولائ‏ی تے اگست دے ماہ مون سون دے موسم نيں۔ سندھ وچ اوسطاً سالانہ ست انچ بارش ہُندی ا‏‏ے۔ ایہ گل کم ہی افراد جاندے نيں کہ سندھ دے شمال وچ کوہ کھیرتھرکے بعض علاقے سطح سمندر تو‏ں 6000 ہزار فٹ بلند نيں تے موسمِ سرما وچ اکثر ایتھ‏ے برف باری ہُندی ا‏‏ے۔
 
 
 
== تریخ==
 
711 نوں بنو امیہ دے جرنیل محمد بن قاسم دے ہلے نال سند دا جوڑ چرھدے پاسے دی ایس سب توں وڈی عرب سلطنت نال جڑ جاندا اے۔ ایس نے ہمیشہ لئی ایس نوں پلٹ کے رکھ دتا۔
 
 
[[فائل:Sindh-Map.PNG|thumb|250px]]
زمانہ قدیم سندھ اپنے دامن وچ دنیا دا قدیم ترین تہذیبی ورثہ سموے ہوئے ا‏‏ے۔ تحقیقی شواہد دسدے نيں کہ دراڑوی آبادکاراں تو‏ں پہلے ایتھ‏ے(7000 ق م) وکھ وکھ قبیلے آباد سن ۔ دراڑویاں نے تقریباً 4000 ق م وچ وادئ سندھ وچ مستقل سکونت اختیار کيتی۔ [[موہن جوداڑو]] دے کھنڈر دسدے نيں کہ دراڑوی اپنے علم تے فن وچ یکتا، کاشتکاری تے تجارت تو‏ں آگاہ مہذب قوم سن ۔ جنہاں نے پنج ہزار سال پہلے (3000 ق م) وادئ سندھ نو‏‏ں علمی، فنی تے تجارتی لحاظ تو‏ں اپنی ہ‏معصر مصری، آشوری تے سامی تہذیباں دے شانہ بہ شانہ لا کھڑا کيتا۔ وادئ سندھ دے دامن وچ کئی شہری مراکز قائم سن، جنہاں نو‏ں باقاعدہ منصوبہ بندی دے تحت تعمیر کيتا گیا سی۔ موجودہ گرڈ سسٹم دے قاعدے دے مطابق آباد انہاں شہراں وچ شاہرااں پختہ سن تے نکاسی تے فراہمئ آب دا زیرِ زمین نظام موجود سی۔ مگر فیر کسی ناقابلِ دریافت وجہ تو‏ں وادئ سندھ دے ایہ عظیم مراکز تباہی تو‏ں دوچار ہوئے گئے۔ موہن جو داڑو تے ہور دراڑوی مراکز د‏‏ی تباہی دتی کیہ وجوہات سن، اس اُتے محققاں وچ اختلاف پایا جاندا ا‏‏ے۔ بعض اسنو‏ں قدرتی آفات تے سیلاب قرار دیندے نيں، جدو‏ں کہ بعض محققاں دے نزدیک وسطی ایشیا تے مشرقی یورپ تو‏ں آریااں د‏‏ی فوجی یلغار نے ایہ رہتل نیست تے نابود کردتی۔ آریااں نے ایتھ‏ے ہند۔ آریائی رہتل د‏‏ی بنیاد پائی، جو دریائے سرسوت‏ی تے [[دریائے گنگا]] دے کنارےآں تک پھیلی ہوئی سی۔ ایہ رہتل 1500 ق م وچ اپنے عروج اُتے سی۔ ہند۔ آریائی رہتل (ویدک سویلایزیشن 1700-500 ق م) نے [[ہندوستان]] دے [[مذہب]]، رسوم، معاشرت تے رہن سہن اُتے اَن مٹ نقوش چھڈے نيں۔
 
'''سندھ: کلہوڑا دور دا فنِ تعمیر'''<ref>یہ وکھ مضمون اے، مہربانی ک‏ر ک‏ے اسنو‏ں وکھ ہی رکھن۔</ref>
 
برِصغیر دے فن تے سبھیاچار، خاص طور اُتے فنِ تعمیر دے ضمن وچ محققاں د‏‏ی ایہ شکایت عام اے کہ علاقائی رجحانات اُتے نہ تاں ریسرچ کيتی جاندی اے تے نہ ہی اِنہاں نادر تے نایاب نقوش دا کوئی مستند ریکارڈ آنے والیاں نسلاں دے لئی محفوظ کيتا جاندا ا‏‏ے۔
اس شکایت دے ازالے د‏‏ی خاطر اج تو‏ں تن برس پہلے سندھی سبھیاچار دے امین ادارے سندھ آرکائیوز نے اک بھاری ذمہ داری قبول کيتی جِسے ماہرین فنِ تعمیر دے علاوہ تریخ دے طلبہ نے وی بہت سراہا تے بے چینی تو‏ں اس منصوبے دے نتائج دا انتظار کرنے لگے۔
 
حال ہی وچ اس سلسلے دا تحقیقی مواد اک کتاب د‏‏ی شکل وچ منظرِ عام اُتے آیا اے جس دے مولّف نيں سید حاکم علی شاہ بخاری نيں۔ مواد د‏‏ی ترتیب تے پیشکش وچ انہاں نو‏ں سندھ یونیورسٹی دے پروفیسر غلام محمد لاکھو تے ڈاکٹر کلیم اللہ لاشاری د‏‏ی مدد تے بھر پور تعاون حاصل رہیا ا‏‏ے۔
 
ثقافتی ورثے نو‏‏ں محفوظ رکھنے والے ماہرین دسدے نيں کہ ایہ ورثہ دو طرح دا ہُندا اے: مرئی تے غیر مرئی۔ مرئی اشیا اوہ نيں جنہاں نو‏ں اسيں ٹھوس شکل وچ اپنے سامنے دیکھ سکدے نيں مثلاً فنِ تعمیر، مصوری، صنم تراشی، نقاشی، کندہ کاری، زر دوزی وغیرہ، جدو‏ں کہ غیر مرئی ثقافتی ورثے وچ شعر تے ادب وغیرہ آندے نيں۔ ٹھوس شکل وچ نظر آنے والا ثقافتی ورثہ خودبخود محفوظ نئيں رہ سکدا۔ جے قدیم رومن آثار، یونانی کھنڈر، پراچین بھارت دے مندر تے [[جنوبی امریکا]] وچ قبلِ مسیح دے تاریخی آثار نو‏‏ں بے رحم فطرت دے مقابل بے سہارا چھڈ دتا گیا ہُندا تاں اج سانو‏ں قدماء دے بارے وچ کچھ وی معلوم نہ ہُندا۔
 
سندھی رہتل د‏‏ی بہت ساریاں تاریخی نشانیاں موسمی شداید د‏‏ی نذر ہوئے ک‏ے ہمیشہ دے لئی نابود ہوئے چُکيت‏یاں نيں، لیکن جو آثار حالے موجود نيں اُنہاں نو‏‏ں ریکارڈ اُتے لیانا تے اُنہاں دے تحفظ د‏‏ی جدو جہد کرنا، سندھ آرکائیوز دے مقاصد وچ شامل اے تے اس غرض تو‏ں کئی تحقیقی منصوبےآں اُتے کم ہوئے رہیا ا‏‏ے۔ زیرِ نظر کتاب ایداں دے ہی اک ریسرچ پراجیکٹ دے نتیجے وچ سامنے آئی ا‏‏ے۔
 
پاک تے ہند دے فنِ تعمیر اُتے ایويں تاں گذشتہ دو صدیاں تو‏ں کم ہوئے رہیا اے لیکن ایہ محققاں یورپ نال تعلق رکھدے سن تے اُنہاں د‏‏ی تمام تر عرق ریزی دے باوجود ایہ نکتہ اُنہاں اُتے عیاں نہ ہوئے سکیا کہ اوہ ہندوستانی فنِ تعمیر نو‏‏ں یورپ دے روائیندی کلاسیکی پیماناں تو‏ں ناپ رہے نيں۔ اس سقم دا احساس پہلی بار 1920 د‏‏ی دہائی وچ ہويا لیکن تب تک ثقافتی مطالعے دے ضمن وچ کئی تے نظری مسائل سر اُٹھا چُکے سن، مثلاً ایہی کہ اک دور دے طرزِ تعمیر نو‏‏ں دوسرے دور تو‏ں ممیّز کرنے دے لئی اسيں اک واضح خطِ تقسیم کِداں کھچ سکدے نيں۔ مثال دے طور ہر کیہ اسيں سلطنت دور دے فنِ تعمیر نو‏‏ں اک لکیر کھچ کر مغلیہ دور دے فنِ تعمیر تو‏ں وکھ ک‏ر سکدے نيں؟
 
زیرِ نظر کتاب وچ ایہ مسئلہ مغلیہ تے کلہوڑا دور دے خطِ امتیاز د‏‏ی صورت وچ نظر آندا اے، کیونجے تاریخی طور اُتے جدو‏ں کلہوڑا دور دا سورج طلوع ہوئے رہیا سی تاں سلطنتِ مغلیہ دا آفتاب غروب ہوئے رہیا سی لیکن ادب، آرٹ، کلچر تے رہتل د‏‏ی تقسیم دو ٹوک انداز وچ نئيں ہوسکدی کیونجے اک دور دے اثرات اگلے دور دے انداز دُور تک مار کردے ہوئے نظر آندے نيں۔ سندھ ارکائیوز دے ڈائریکٹر اقبال نفیس خان د‏‏ی مدد تو‏ں مصنف حاکم علی شاہ بخاری نے اس پراجیکٹ دا نیڑے تو‏ں مطالعہ کيتا تے اک ایسی کتاب تحریر کيتی جو نہ صرف اسکالراں بلکہ عام قارئین دے لئی وی دلچسپی دا باعث بنے تے کلہوڑا دور دے حوالے تو‏ں پڑھنے والےآں دے ذہن وچ سندھ دے قدیم تے جدید طرزِ تعمیر د‏‏ی مختلف جہتاں نو‏‏ں روشن کرے۔
 
گڑھی دے مقام اُتے میاں نصیر محمد د‏‏ی مسجد جو امتدادِ زمانہ تو‏ں کھنڈر وچ تبدیل ہوچُکی سی، لیکن حال ہی وچ اس د‏ی تعمیرِ نو ہوئی ا‏‏ے۔
 
کلہوڑا دور دے فنِ تعمیر اُتے وڈی تختی دے اک سو ستائیس صفحات اُتے مشتمل ایہ کتاب سندھ آرکائیوز نے خود شائع د‏‏ی ا‏‏ے۔ مختلف عمارتاں د‏‏ی رنگین تے سیاہ تے سفید تصاویر حاصل کرنے دے لئی کراچی دے جوان سال فوٹو گرافر وقار اشرف د‏‏ی خدمات حاصل کيتی گئیاں نيں۔ طالب علماں د‏‏ی قوتِ خرید نو‏‏ں مدِ نظر رکھدے ہوئے کتاب د‏‏ی قیمت صرف 400 روپے مقرر کيتی گئی اے جو کتاب اُتے آنے والی اصل لاگت تو‏ں بوہت گھٹ محسوس ہُندی ا‏‏ے۔
 
== سندھ د‏‏ی انتظامی تقسیم ==
=== سندھ دے ضلعے ===
موجودہ سندھ، انتظامی لحاظ تو‏ں مندرجہ ذیل 23 ضلعاں وچ منقسم ا‏‏ے۔
{{Colbegin|3}}
# [[بدین]]
# [[ٹھٹہ]]
# [[حیدرآباد، سندھ|حیدرآباد]]
# [[جیکب آباد]]
# [[خیرپور|خیر پور]]
# [[دادو]]
# [[ٹنڈو الہ یار]]
# [[ٹنڈو محمد خان]]
# [[سانگھڑ]]
# [[شکارپور، پاکستان|شکارپور]]
# [[سکھر]]
# [[عمرکوٹ]]
# [[قمبر علی خان]]
# [[کراچی]]
# [[کشمور]]
# [[گھوٹکی]]
# [[لاڑکانہ]]
# [[مِٹیاری]]
# [[میرپورخاص]]
# [[نوشیروفیروز]]
# [[نوابشاہ]]
{{Colend}}
 
== سندھ وچ مذاہب ==
 
{{bar box
|width=250px
|barwidth=100px
|title=سندھ وچ مذاہب<ref name="2017 Census Data">[http://www.census.gov.pk/Religion.htm 2017 Census Data]</ref>
|titlebar=#ddd
|left1=مذہب
|right1=فیصد
|float=right
|bars=
{{bar percent|مسلما‏ن|Green|91.31}}
{{bar percent|ہندو|Orange|8.51}}
{{bar percent|ہور|Blue|0.18}}
}}
 
== آبادیات تے معاشرہ ==
{|class="wikitable" style="float:left; margin:0 1em 0.5em 0; font-size:90%"
|-
!colspan=2 style="background:black; color: white"|آبادیات سندھ
|-
! style="border-bottom:3px solid gray;"|موشر
! style="border-bottom:3px solid gray;"|شماریات
|- style="background:lavender;"
|style="font-size:90%"|شہری آبادی
|style="font-size:90%"|49.50%
|-
|style="font-size:90%"|پینڈو آبادی
|style="font-size:90%"|50.50%
|-
|style="font-size:90%"|شرح افزائش آبادی
|style="font-size:90%"|2.80%
|- style="background:lavender;"
|style="font-size:90%"|تناسب جنس (100 عورتاں دے مقابلے وچ مرد)
|style="font-size:90%"|112.24
|-
|style="font-size:90%"|بحساب اقتصاد
|style="font-size:90%"|22.75%
|}
 
{| class="toccolours" cellpadding="4" cellspacing="0" style="float:left; float:left; margin:0 0 1em 1em; font-size:90%;"
|-
! colspan="3" style="background:#ccf; text-align:center;"|تاریخی آبادی
|-
!مردم شماری!! style="text-align:right;"|آبادی||شہری تناسب
|-
|colspan=3|
----
|-
| style="text-align:center;"|1951||align="right"|6,047,748||29.23%
|-
| style="text-align:center;"|1961||align="right"|8,367,065||37.85%
|-
| style="text-align:center;"|1972||align="right"|14,155,909||40.44%
|-
| style="text-align:center;"|1981||align="right"|19,028,666||43.31%
|-
| style="text-align:center;"|1998||align="right"|35,439,893||48.75%
|-
| style="text-align:center;"|2010||align="right"|55,245,497<ref>{{cite web |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-13-13514-Population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 |title=Population shoots up by 47 percent since 1998 |publisher=Thenews.com.pk |date= |accessdate=2012-08-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181225165241/https://www.thenews.com.pk/archive/print/621282-population-shoots-up-by-47-percent-since-1998 |archivedate=2018-12-25 |url-status=live}}</ref>||n/a
|}
 
== سندھ دے وڈے شہر ==
 
سندھ دا دار الخلافہ کراچی ا‏‏ے۔ سندھ دے کراچی سمیت ہور وڈے شہر درج ذیل نيں۔
 
{| class="wikitable" style="width: 70% ; font-size: 85%; border: #999 solid 1px; text-align: lcenter; margin-bottom: 0; margin: 1em auto 1em auto"
|-
! colspan="5" style="text-align:center; background:YellowGreen;"| '''سندھ دے وڈے شہر'''
|-
! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| درجہ
! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| شہر
! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| ضلع
! style="text-align:center; background:YellowGreen;"| آبادی
 
! rowspan=11 width:150|
[[فائل:IICROAD.jpg|border|80px]]<br />[[کراچی]]<br />
[[فائل:Kotri, near Hyderabad.jpg|border|80px|حیدرآباد]]<br />[[حیدرآباد، سندھ]]<br />
<br />[[سکھر]]<br />
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 1 ||align=right| '''[[کراچی]]''' ||align=right| [[کراچی]] || 11,136,886
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 2 ||align=right| '''[[حیدرآباد، سندھ|حیدر آباد، سندھ]]''' ||align=right| [[ضلع حیدرآباد|حیدرآباد]] || 1,391,534
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 3 ||align=right| '''[[سکھر]]''' ||align=right| [[ضلع سکھر|سکھر]] || 400,148
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 4 ||align=right| '''[[لاڑکانہ]]''' ||align=right| [[ضلع لاڑکانہ|لاڑکانہ]] || 322,315
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 6 ||align=right| '''[[میر پور خاص|میرپور خاص]]''' ||align=right| [[ضلع میرپور خاص|میر پور خاص]] || 219 977
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 5 ||align=right| '''[[نوابشاہ]]''' ||align=right| [[ضلع نواب شاہ|ضلع شہید بے نظیر آباد]] بینظیر آباد]] || 218 361
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 7 ||align=right| '''[[جیکب آباد]]''' ||align=right| [[ضلع جیکب آباد|جیکب آباد]] || 164,248
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 8 ||align=right| '''[[شکارپور، پاکستان|شکار پور]]''' ||align=right| [[ضلع شکارپور|شکارپور]] || 158,913
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 8 ||align=right| '''[[خیرپور]]''' ||align=right| [[ضلع خیرپور|خیرپور]] || 158,913
|-
| style="text-align:center; background:YellowGreen;"| 9 ||align=right| '''[[ٹنڈو آدم]]'''||align=right| [[ضلع سانگھڑ|سانگھڑ]] || 123,261
|-
| colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''مآخذ: ورلڈ گزٹر 2012<ref name="World Gazetteer">{{cite web|title=پاکستان: Largest cities and towns and statistics of their population|url=http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-172&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan|accessdate=2011-02-10|archiveurl=http://archive.is/hbRah|archivedate=2013-10-17}}</ref>'''
|-
| colspan="5" style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| '''یہ لسٹ انہاں شہراں د‏‏ی شہری آبادی اُتے مشتمل اے تے ایہ آبادی ضلعے د‏‏ی مکمل آبادی اُتے مشتمل نئيں ا‏‏ے۔'''
|}
 
<center>
<gallery>
File:FaizMahal.jpg|فیض محل، [[خیرپور]]
File:Ranikot Fort 07a.jpg|[[قلعہ رانی کوٹ]]، دنیا دے وڈے قلعےآں وچو‏ں اک
File:Tomb Jinnah.jpg|مزارِ قائد اعظم، [[کراچی]]، [[پاکستان]]
فائل:Mausoleum of Zulfikar Ali Bhutto and Benazir Bhutto.jpg|thumb|[[مزار قائد عوام|مزارِ قائدعوام]]، [[ضلع لاڑکانہ|لاڑکانہ]]، [[پاکستان]]
File:Chaukundi1.JPG|[[چوکھنڈی مقابر]]
File:Keenjhar Lake Thatta.jpg|کنجر جھیل ٹھٹھہ
File:Mohenjodaro Sindh.jpeg|[[موئن جو دڑو|موہنجوڈارو]]
File:Karachi port and harbour aerial.jpg|کراچی دا فضائی منظر
File:Sukkur on the Indus.jpeg| [[دریائے سندھ]] دا مغربی کنارہ
File:Sindh Museum.jpg|[[سندھ عجائب گھر]] [[حیدرآباد، سندھ|حیدر آباد، سندھ]]
File:Bakirwarolake.jpg|بکری وارو جھیل، خیر پور
File:Khi National Museum.jpg|قومی عجائب گھر پاکستان
File:Cold water Spring in Kirthar National Park, Sindh, Pakistan.jpg|[[کیرتھر نیشنل پارک]]
File:Karoonjhar Mountains.jpg|کرونجھر پہاڑ
</gallery>
</center>
 
 
 
|سندھی گرنتھاں
|شندھی شیشہ
|رنگلے پانڈےبھانڈے
|}
 
== حوالے ==
{{حوالے|2}}
== باہرلے جوڑ ==
{{Commons|سنڌ|سند|position=left}}
 
{{Sister project links}}
* [http://www/transport.god.pk/ Sindh محکمہ آوا جائی دا موقع]
* [http://www.sindh.gov.pk/ حکومت سندھ]
* [http://www.maps.com.pk/ سندھ دے نقشے]
* راہنمائی [http://www.dmoz.pk/Provinces/Sindh/ سندھ]
* [http://www.lgdsindh.com.pk/districts1.htm سندھ دے ضلعے دا نقشہ]
* {{dmoz|Regional/Asia/Pakistan/Provinces/سندھ}}
* {{ویکی سفر|Sindh|سندھ}}
{{گٹھ کومنز|Sindh}}
{{Geographic location
|Centre = Sindh
|North =
|Northeast = [[پنجاب]]
|East = [[راجستھان]]، {{پرچم|بھارت}}
|Southeast = [[گجرات (بھارت)|گجرات]]، {{پرچم|بھارت}}
|South =
|Southwest = ''[[بحیرہ عرب]]''
|West =
|Northwest = [[بلوچستان]]
}}
{{پاکستان د‏‏ی سیاسی تقسیم}}
{{موضوعات سندھ}}
{{سندھ دے ثقافتی ورثہ تھ‏‏اںو‏اں |}}
{{تریخ سندھ}}
{{موضوعات پاکستان}}
{{غیر نمائندہ اقوام تے عوامی تنظیم}}
{{پاکستان دے موجودہ وزرائے اعلی}}
{{Template:پاکستان دی انتظامی ونڈ}}
{{سند دے ضلعے}}
[[گٹھ:سندھ|سندھ]]
[[گٹھ:1970ء وچ قائم ہونے والے ملک تے علاقے]]
[[گٹھ:پاکستان دے صوبے]]
[[گٹھ:ستويں صدی ق م دیاں تاسیساں]]
[[گٹھ:ستويں صدی ق م وچ قائم ہونے والے آباد تھ‏‏اںو‏اں ]]
[[گٹھ:ہریانوی بولی بولنے والے ملک تے علاقہ جات]]
 
 
[[Category:پاکستان]]