"ہری سنگھ نلوا" دیاں دہرائیاں وچ وکھراپا

سکھ فوج دے سردار ہوندیاں ہویاں اونہے [[سیالکوٹ]]، قصور، [[ملتان]]، [[کشمیر]] تے صوبہ سرحد نوں جتیا۔ اوہ درہ خیبر تک چلا گیا۔ اوہ پشاور تے کشمیر دا گورنر ریا۔ 1837 جمرود دی تھاں تے افغانیاں نال لڑدا ہویا ماریا گیا۔
 
ہزارا دا شہر ہری پور سردار ہری سنگھ نلوا دے ناں تے اے ۔
 
 
==ہری سنگھ نلوا==
مہاراجہ نے اسے ویلے نال گئے درباری چترکار پنڈت بہاری ملّ توں ہری سنگھ دی شیر نال لڑائی دی تصویر تیار کروائی۔ اس دے دو اتارے مہاراجہ نے ہری سنگھ نوں دتے اتے اک اپنے پاس رکھ لیا۔ ایہناں چتراں 'چوں اک چتر س: نلوا نے 8 جنوری، 1821 نوں بیرن ہوگل نوں دتا، جس نوں ویکھ کے اوہ بہت حیران ہویا۔ اس نے اس دا ذکر اپنی کتاب 'ٹریولز ان کشمیر اینڈ پنجاب' دے صفحہ 254 اُتے کیتا اے۔ اک ہور اتہاسکار مِ۔ ویژن لکھدا اے کہ اس نوں س: ہری سنگھ نلوا نے اوہ تلوار وکھائی سی، جس نال اس نے اک وار وچ ہی شیر دا سر دھڑ توں وکھ کر دتا سی۔
 
مولانا احمد دین 'مکمل تاریخ کشمیر، جلد 3، صفعہ 18 اُتے لکھدے ہن-'نلوا کی وجہِ تسمیا کے متعلق مشہور اے کہ راجا نل زمانہ قدیم میں ایک بہادر اور شزاہ راجا تھا، لوگوں نے اس (ہری سنگھ) کو نل سے نلوا بنا دیا۔ نلوا سے مراد شیر کو مارنے والا شیر افغن اے۔ چونکہ ہری سنگھ نے بھی شیر مارے تھے، اس لیئے اس کا نام نلوا مشہور ہوا۔'
 
اتہاسکار این۔ کے۔ سنہا اپنی کتاب 'رنجیت سنگھ' دے صفحہ 167-168 اُتے لکھدے ہن کہ ہری سنگھ نوں 'نلوا' اپنام اس کرکے ملیا، کیونکہ شیر دا سر اس نے اپنے ہتھاں نال مروڑ کے اس نوں مار سٹیا سی۔
 
کئی اتہاسکاراں نے لکھیا اے کہ افغانی حملیاں توں بعد س: ہری سنگھ نلوا دے ناں دا خوف افغانیاں وچ اس حد تک پھیل گیا سی کہ افغانی عورتاں اپنے بچیاں نوں س: نلوا دا ناں لے کے ڈراؤندیاں سن۔
 
سید محمد لطیفَ 'ہسٹری آف دی پنجاب' وچ صفحہ 483 اُتے لکھدا اے کہ س: نلوا دا دبدبا ایسا افغاناں دے دلاں وچ بیٹھ گیا سی کہ اج تک پشاور اتے اس دے نزدیکی علاقیاں وچ ماواں اس دا ناں 'ہریا' (ہری سنگھ نلوا) لے کے اپنے پتراں نوں ڈراؤندیاں ہن۔ ایلف کیرو مطابق اج وی پٹھان عورتاں اپنے شیطان بچیاں نوں 'ہریا راغلے' (ہری سنگھ آ گیا) کہہ کے ڈراؤندیاں ہن۔
 
مولانا میر احمد، 'تاریخ سرحدی پشاور' دے صفحہ 149 اُتے لکھدا ہے-'اس (ہری سنگھ) کے نام سے لوگ ڈرا کرتے تھے۔ علاقہ پشاور میں تو اس قدر اس کا رعب تھا کہ مائیں اپنے بچوں کو کہا کرتی تھیں کہ اگر تم نیک نہ بنوگے تو ہری سنگھ تم کو پکڑ کر لے جائیگا اور چھوٹے-چھوٹے بچے تو ہری سنگھ کو ایک ہؤآ خیال کیا کرتے تھے۔'
 
شمشیر سنگھ اشوک 'ویر ہیرو ہری سنگھ نلوا' دے صفحہ 91 اُتے لکھدے ہن کہ پٹھانیاں اپنے نیانے پتراں نوں، جو کسے کارن رونا بند نہیں سن کردے، ایہہ آکھ کے چپ کرایا کردیاں سن-'چپ شا بچیا، ہریا راغلے۔'
 
خیر، س: ہری سنگھ نوں شیر-اے-پنجاب ولوں دتا 'نلوا' اپنام اوہناں توں بعد اوہناں دی اولاد نے وی اپنایا اے اتے اج اس پروار دے سبھ لوک اپنے ناں دے نال اپنی گوت اپل لگاؤن دی بجائے 'نلوا' ہی لکھدے ہن۔ اتھے ایہہ وی دسنا ضروری ہو جاندا اے کہ ہریانہ، دلی اتے ودیش وچ وسے کجھ ہور لوک وی اپنے ناں نال 'نلوا' اپنام لکھ راے ہن، جنہاں دا ہری سنگھ نلوا دے خاندان نال کوئی تعلقات نہیں اے۔ ممکن اے کہ ایہہ لوک اس راجپوت برادری نال متعلق ہونگے، جنہاں نوں بہادری صدقہ 'نلوا' اپنام ملیا ہووےگا۔ حالانکہ ایہہ واضع نہیں ہو سکیا کہ ایہناں (راجپوتاں) نوں ایہہ اپنام کس توں اتے کدوں ملیا؟
 
== باہرلے جوڑ ==