"بلقان جنگاں" دیاں دہرائیاں وچ وکھراپا

لکھائی دا خلاصہ کوئی نہیں
== پہلی بلقان لڑائی ==
[[ فائل: Balkan troubles1.jpg | left | thumb | 300px | جرمنی ، فرانس ، روس ، آسٹریا - ہنگری ، اتے بریٹین [[بلقان]] دے سامراجوادی اتے قوم پرست تناو روپی سمسماتے ہنڈے دے ڈھکن نوں بند رکھن ( اکو جہے یوروپی لڑائی نوں روکن ) دی کوشش کردے ہوئے ۔ 1912 اتے 1913 وچ اوہ اسوچ کامیاب رہے پر 1914 وچ نہیں ۔ ]]
[[جرمنی]] ، [[فرانس]] ، [[روس]] ، [[آسٹریا - ہنگری]] ، اتے بریٹین[[برطانیہ]] دے اک اکو جاےجہے یوروپی لڑائی نوں روکن لئی [[بلقان]] وچ سامراجوادی اتے قوم پرست تناواں ولوں سحر ہنڈا اتے ڈھکن رکھن لئی کوشش ۔ اوہ 1912 اتے 1913 وچ کامیاب راےرہے سن لیکن 1914 وچ کامیاب نہیں ہوئے ۔
 
سن 1912 وچ [[ روس ]] اتے [[ فرانس ]] وچ ایہہ سمجھوتا ہو گیا کہ جیکر [[ [[بلقان]] پرایدیپجزیرہ ]]نما دے پرشن اتے [[ جرمنی ]] اتے [[ آسٹریا ]] روس ولوں لڑائی کرنگے تاں فرانس روس دے نال راےرہے گا ۔ فرانسیسی مدد دا بھروسہ مل جان اتے [[بلقان]] پرایدیپ وچ روس بے روک ٹوک ہستککھیپدخل اندازی تے کاروائیاں کرن لگا ۔ روس دے اکسانے اتے چار [[بلقان]] راجاںریاستاں نے ملکے سن 1912 وچ خفیہ روپ ولوں اک سمجھوتا کیتا ۔ ایہہ راج سن [[ یونان ]] ، [[ [[بلغاریہ]] ]] ، [[ مانٹینیگرو ]] اتے [[ [[سربیا]] ]] ۔ اس ویلے [[ترکی| [[ترکی]] ]] کمزور ہو گیا سی اتے اتھے آنترک اشانتِ پھیلی ہوئی سی ۔ [[بلقان]] راجاںریاستاں دے سمجھوتے دا مقصد ایہہ سی کہ اوہ [[ترکی]] ولوں لڑائی کرکے اسدے راج نوں یوروپ ولوں ختم کر دیو ، اسدے بعد جتے ہوئے کھیتراں دانوں آپس وچ ونڈ لویںلوؤ ۔ [[ [[مقدونیہ]] ]] اتےاُتے اس راجاںریاستاں دی لوبھی نظر خاص روپ ولوں سی ۔ اسلئی اس سمجھوتے وچ ایہہ وی واضع کر لیا گیا سی کہ [[ترکی]] دی ہار دے بعد [[مقدونیہ]] دے پردیشوںعلاقےآں نوں کس پرکار وبھکتوکھرا کیتا جاویگا ۔ ایہہ مقررہ ہو گیا سی کہ [[مقدونیہ]] دا پرمکھ حصہ [[ [[بلغاریہ]] ]] نوں دتا جاویگا اتے [[ البانیا ]] ، [[ [[سربیا]] ]] نوں دے دتے جاویگا ۔
 
ایہہ سمجھوتا ہو جان اتے [[بلقان]] راجاںریاستاں نے اک بہانیابہانہ لے کے [[ترکی]] دے خلاف 17 اکتوبر 1912 نوں لڑائی دیدا اعلان کر دتیدتا ۔ اس راجاںریاستاں دا کہنا سی کہ [[مقدونیہ]] وچ عیسائیاں دے نال بہت کرور ظلم ہو رہا اے ۔ ات : اوہ [[مقدونیہ]] نوں [[ترکی]] دے گھرنت راج ولوں آزاد کرنا چاہندے اے ۔ انھاننے [[ترکی]] ولوں [[مقدونیہ]] وچ سدھار کرن نوں کیہا اتے [[ترکی]] دےدی ‍مناہیمناہی کرن اتے لڑائی ارمبھشروع ہو گیا ۔گئی۔ ترکی فوج بری طرحاں ہار گئی اتے [[بلقان]] راجاںریاستاں نوں آشماضیفیصلہ کن سفلتاکامیابی ملی ۔ ماٹینیگرو اتے [[سربیا]] دیاں فوجاں نے البانیا اتے اپنا حق کر لیا ۔ یونانی فوجاں نے ایڈریانوپل دے مشہور قلعہ بندی نوں ترکاں ولوں کھوہ لیا ۔ بلگیرئن فوج تھیرس اتے حملہ کرکے پرمکھ ترک فوج اتے فتح حاصل کردی ہوئی کانسٹیٹنوپل دے بہت نزدیک پہنچ گئی ۔ اس ویلے [[ترکی]] دے ساہمنے اک ہی رستہ سی ۔ ادھر یوروپ دے ہور راجملک [[ترکی]] دی حالت اتے چنعنصرفکرمند ہو راےرہے سن ۔ انھاننے ہستککھیپدخل اندازی کرکے [[ترکی]] اتے [[بلقان]] راجاںریاستاں وچ اک امستقلغیرمستقل ضلحصلح کروا دتی ۔ اسدے بعد دوناں پکھاں دے نمائندے مستقل ضلحصلح کرن لئی [[لندن]] وچ اکٹھے ہوئے ۔ [[بلقان]] راجاںریاستاں دی ضلحصلح دیاں شرطاں [[ترکی]] لئی وڈیوڈیاں منہگیمنہگیاں سن ۔ انھاننوں قبول کرن اتے [[ترکی]] دا یوروپ ولوں وجود ہی مٹ جاندا ۔ اس اتے [[جواننوجوان ترک آندولن| ترن ترک دل ]] دے اگوائی وچ ترکاں نے پنّ : لڑائی چھیڑ دتادتی ۔ اس وار ترکاں کیتیاںدی اتےہور بری طرحاں ہار ہوئی اتے اوہ اپنے تن اتے وڈے درگوںقلعےآں ولوںتوں ہتھ دھو بیٹھے ۔ ہتاشنا امید ہوکے [[ترکی]] دے سلطان نے ضلحصلح دا تجویز کیتا ۔
 
اک وار پنّ : دوناں پکھاں دے نمائندے 1913 وچ ضلحصلح کرن لئی [[ لندن ]] وچ اکٹھے ہوئے ۔ 30 مئی سن 1913 نوں [[ لندن دی ضلحصلح ]] ہو گئی جسدے ولوں پہلاں [[پہلی بلقان]] لڑائی]] ختم ہو گیاگئی ۔ [[ [[ترکی]] ]] نوں کریٹ اتے ہور یوروپی کھیتراں ولوں ونچت کر دتا گیا اتے [[ سلطنت عثمانیہ ]] صرف [[ استمبول]] اتے اسدے آسپاس دے کجھ حصہ تک ہی محدود رہِ گیا ۔ پر اس پرکار چھینے گئے پردیشوںعلاقےآں دا آپس وچ ونڈ کرن دے تعلقات وچ [[بلقان]] راجاںریاستاں وچ آپس وچ اختلاف ہو گیا ۔
 
== [[دوجی بلقان لڑائی|دوسری بلقان لڑائی]] ==
ایہہ کہنا ذرا اوکھا اے کہ دوسرا [[بلقان]] لڑائی دا ذمہ واری کس اتے سی ۔ اسوچ شکّ نہیں کہ اس لڑائی وچ [[ آسٹریا ]] اتے [[ اٹلی ]] جویں وڈے دیساں دا ہتھ سی ۔ [[بلقان]] لڑائیاں ولوں سابق جو سمجھوتا ہویا سی اسدے مطابق سربیا نوں البانیا مل جانا چاہیدا اے سی ۔ اتے آسٹریا کسے ملّ اتے سربیا دے ماتحت البانیا نہیں ہون دینا چاہندا سی ۔ اسدا کارن ایہہ سی کہ بوسنیا اتے ہرزیگووینا دی آبادی مکھ : یوگوسلاو اتے سرباں کیتیاں سی ۔ سربیا دے نال ملکے ایہہ پردیش اک طاقتور یوگوسلاو راج دا اساری کرنا چاو راےرہے سن ۔ جیکر اجیہا ہو جاندا تاں سربیا دی طاقت ودھ جاندی جو آسٹریا لئی اہتکر سی ۔ پھر ، البانیا اتے حق حاصل کرن ولوں سربیا دی پہنچ ایڈریاٹک تک ہو جاندی ۔ اصل وچ [[آسٹریا]] دی نظر آپ البانیا نوں اک بھنّوکھ راج اعلان کروا دتا ۔
 
البانیا دے بھنّ وجود دے فلسروپ [[مقدونیہ]] دا وبھاجن ہور وی دشکر پرتیت ہون لگا ۔ ہن سربیا نے ایہہ اچھا ظاہر دی کہ البانیا نہیں ملن اتے اسنوں [[مقدونیہ]] وچ زیادہ حصہ ملنا چاہیدا اے ۔ اتے اس تعلقات وچ سربیا اتے [[بلغاریہ]] آپس وچ سہمت نہیں ہووے سکے ۔ جدوں ایہہ معاملہ شانتیپوروکپر امن نہیں سلجھ سکیا تدّ دوناں طاقتاں نے بلاستعمالطاقت استعمال کرن دا نشچافیصلہ کیتا ۔ 29 جون 1913 دا [[بلغاریہ]] نے سربیا دے خلاف لڑائی چھیڑ دتا ۔ اس لڑائی نوں دوسرا [[بلقان]] لڑائی دی سنگیا دتی جاندی اے ۔ اس لڑائی وچ [[یونان]] ، رومانیا اتے مانٹینیگرو نے [[بلغاریہ]] دے خلاف سربیا دا نال دتا ۔ اپنے کھوئے ہوئے پردیشوںعلاقےآں دا کجھ حصہ مل جان دی آس وچ [[ترکی]] نے وی [[بلغاریہ]] دے خلاف [[بلقان]] راجاںریاستاں دی مدد کیتی ۔ مجبور ہوکے [[بلغاریہ]] نے ضلحصلح دی ارداس کیتی ۔
 
دوناں پکھاں دے پرتیندھآںنمائندےآں نے [[رومانیا]] دادے [[راجگڑھ]] بکھاریسٹبخاریسٹ وچ 10 اگست 1913 نوں اک ضلحصلح کیتی ۔ اس ضلحصلح دے کارن [[ [[بلغاریہ]] ]] دی وڈی بے عزتی ہوئی ۔ ضلحصلح دے دوارے سربیا اتے مانٹینیگرو نے بہت سارے پردیشعلاقے حاصل کیتے ۔ یونان نے وی [[سیلونکا]] پردیش اتے حق حاصل کر لیا ۔ اس وبھاجنوکھریویں دے بعد [[مقدونیہ]] دا بچا ہویا حصہ ہی [[بلغاریہ]] نوں مل سکیا ۔ اس پرکار دوسرا [[دوجی بلقان لڑائی]] لڑائی ختم ہویاہوئی ۔
 
[[ بخاریسٹ ]] دی ضلحصلح ولوں [[بلقان]] راجاںریاستاں وچ کجھ سماں لئی شترقیامن قائم ہو گئیگئیا ۔ [[بلقان]] لڑائیاں دے فلسروپ سربیا اتے یونان سبتوں زیادہ لابھانوت ہوئے ۔ اس لڑائیاں دا اک بہت نتیجہ ایہہ ہویا کہ یوروپ وچ ترکی سامراج لگبھگ ختم ہو گیا اتے [[بلقان]] پرایدیپ وچ عیسائی راجاںریاستاں دا پروردھندور ارمبھشروع ہو گیا ۔ ایہہ کہنا ان-بہتر ہووےگا کہ اپروکت لڑائیاں ولوں [[بلقان]] مسئلہ شانت ہو گئیگئیا ۔ دوسرا [[بلقان]] لڑائی دے دوارے [[بلقان]] راجاںریاستاں وچ قومی پرتیسپردھا پیدا ہو گئی جسدا وسپھوٹک نتیجہ سی [[ پہلاںپہلی مہانیدھّجنگ عظیم]] ۔
 
=== بکھاریسٹبخاریسٹ دی ضلحصلح دیاں شرطاں===
{{ مکھ | بکھاریسٹبخاریسٹ دی ضلحصلح }}
دوسرا [[بلقان]] لڑائی دا انت بکھاریسٹ دی ضلحصلح دے دوارے ہویا ۔ بلگاریا نے ایہہ ضلحصلح گریس[[یونان]] ، سربیا ، رومانیا اتے [[ترکی]] دے نال کیتی ۔ اس ضلحصلح وچ نمن گلاں دا نشچافیصلہ ہویا -
 
* ( 1 ) رومانیا نوں [[ڈینیوب ندیدریا]] دے تٹساحل اتے واقع سلسٹریا دادی قلعہ بندی اتے دوبروجا دا دکھن پردیشعلاقہ حاصل ہویا ۔
* ( 2 ) سربیا نوں مکمل اتریشمالی میسڈونیا اتے میناسٹر حاصل ہویا ۔
* ( 3 ) گریس[[یونان]] نوں پھلورنافلورنا ولوں تھریس تک دا میسڈونیا دا مکمل دکھن پردیشعلاقہ اتے ایجئن ساگرسمندر دا تٹورتیدی بندرگاہ بناما اتے اوہناں دا ورقے پردیشعلاقہ حاصل ہویا ۔
* ( 4 ) بلگاریا دے کول پچھملہندا والا تھریس دا پردیشعلاقہ رہارہیا ۔
* ( 5 ) [[ترکی]] نوں ایڈریانوپل اتے اسدے آسپاس دا پردیشعلاقہ حاصل ہویا ۔ آسٹریا اتے اٹلی نے سربیا اتے مونٹینیگرو نوں البانیا دا آزاد راج کھڈا کرکے ایڈریاٹک ساگرسمندر ولوں دور رکھیا ۔ اس کارن سربیا نے میسڈونیا وچ اسدیاسدا نقصان - تکمیلپورا کرن لئی جتن کیتا ، جسدے فلسروپ بلگاریا ولوںنال اسدااسدی لڑائی ہویاہوئی اتے آپس وچ لڑائی ہو گیاگئی ۔
 
== [[بلقان]] لڑائیاں دے نتیجے ==
اسدے مکھ نتیجہ نچےنیچے لکھے ہوئے -
 
=== [[ترکی]] دے یوروپی راج دی تباہی===
اس لڑائیاں دے کارن [[ترکی]] دے یوروپیئن راجاںعلاقےآں دیدا تباہیخاتمہ ہویا ۔ حالانکہ یوروپ وچ [[ترکی]] دے کول کستنتنیا اتے ایڈریانوپل دے وچکار دا پردیشعلاقہ ہی باقی رہارہیا ، پر اوہ ہن صرف ایشیائی راج
رہِ گیا ۔ اسدے حقاخیار ولوںتوں اسدے یوروپی حصہ دا 1 / 6 حصہ اسدے ہتھاںہتھوں ولوں نکل گیا اتے 2 / 3 یوروپی پرجا اتے ولوں اسدے حق دا انت ہو گیا ۔
 
== = [[بلقان]] راجاںریاستاں دا پھلار== =
اسانہاں لڑائیاں ولوںنال [[بلقان]] راجاںریاستاں دے پھلار وچ وڈیوڈا وادھا ہوئیہوئیا ۔ اس سبھ راجاںریاستاں وچ سبھتوں زیادہ منافعمنافعے سربیا اتے گریس[[یونان]] نوں حاصل ہوئے ۔ ایہناں دے راج پہلاں ولوںتوں دگنے ہو گئے ۔ مونٹونیگرو دا راج پہلاں ولوںتوں دگنا ہو گیا ۔ [[ رومانیا ]] دا وی پھلار ہویا ۔ انہاں لڑائیاں وچ [[ بلفاریا ]] نوں سبھتوں گھٹ منافع حاصل ہویا ، حالانکہ انہاں لڑائیاں وچ اسنے سبھتوں زیادہ حصہ لیا سی اتے اسدا پیسہ اتے آبادی وچ بہت زیادہ نقصان ہوئیا سی ۔
دگنا ہو گیا ۔ [[ رومانیا ]] دا وی پھلار ہویا ۔ اس لڑائیاں وچ [[ بلفاریا ]] نوں سبھتوں گھٹ منافع حاصل ہویا ، حالانکہ اس لڑائیاں وچ اسنے سبھتوں زیادہ حصہ لیا سی اتے اسدی پیسہ اتے انسان وچ بہت زیادہ نقصان ہوئی سی ۔
 
=== ایرکھاحسد اتے دویشنفرت وچ وادھا===
حالانکہ اس لڑائیاں دے دوارے [[ عیسائی ]] پرجا نوں ترکی دے سامراج ولوں مکتی مل گئی سی ، پر اس لڑائیاں دے کارن اس راجاںریاستاں دی طاقت وچ بہت پھلار ہویا اتے اوہناں وچ آپس دادی ایرکھاحسد اتے دویشنفرت وچ بہت زیادہ وادھا ہوئیا ۔ بلگاریا ہور راجاںریاستاں نوں ایرشا اتے دویش نوںدی نظر ولوں دیکھن لگا ۔ سربیا ، آسٹریا ولوں بہت امطمعنغیر مطمعن ہو گیا ، کیونکہ اسدے کارن ہی البانیا دے نویں راج دادی اساری ہویاہوئی جسدے نال اوہ [[ ایڈریاٹک ساگر سمندر]] ولوں دور ہو گیا ۔ آسٹریا وی سربیا ولوں ناراض سی ، کیونکہ اسدے پھلار ولوں اسدے [[ ایجئن ساگر سمندر]] تک پجن دے رستے وچ روکاوٹ پیدا ہو گئی ۔ آسٹریا نوں گریس[[یونان]] اتے رومانیا ولوں وی بے چینی سی ۔ [[جرمنی]] وی [[سربیا]] نوں اپنا ویری سمجھدا سی کیونکہ اوہناں دے ولوں جرمنی دے [[ کستنتنیا ]] تک پجن دے رستے وچ اوہ روکاوٹ ہو گیا ۔ ایہہ راشٹرملک بکھاریسٹبخاریسٹ دی ضلحصلح دا ختم کرنا چاہندے سن ۔ انھاننوں صرف موقعے دی تلاش سی ۔ جلدی ہی انھاننوں [[بلقان]] راجاںریاستاں دے خلاف کم کرن دا موقعے حاصل ہو گیا ، جدوں [[ آسٹریا ]] دے [[ شہزادہ فرڈنینڈ ]] اتے اسدی بیوی دا قتل [[ سیراجیوو ]] وچ دن دہاڑے اک سرب ولوں 28 جون 1914 ای ۔ نوں کیتا گیا ۔ اسدے کارن ہی [[ پہلی جنگ عظیم ]] دا شروع ہویاہوئی ۔
 
== ہورویکھو ==