اسرائیل

(لیایا گیا اسرائيل)
اسرائیل
State of Israel


دَوْلَة إِسْرَائِيل
Flag of Israel.svg
Emblem of Israel.svg
چنڈا
نشان
راجگڑھ: یروشلم
تھاں: 20,770 مربع کلومیٹر
لوک گنتی: 8,134,100
کرنسی: شیکل اسرائيلى (ILS)
بولی: عبرانی تے عربی
Israel in its region (pre 1967 territory).svg

اسرائیل لیندے ایشیاء دا اک پارلیمانی لوکراج دیس اے۔ ایہ رومی سمندر دے چڑھدے اتری کنڈیا تے وس ریا اے۔ اسرائیل 14 مئی 1948 نوں بنیا۔ پہلاں ایدا راجگڑھ تل ابیب سی تے اج کل یروشلم اے۔ اسرائیل نوں ساری دنیا توں آکے یہودیاں نیں وسایا۔ اسرائیل چ فلسطینی عرب وی وسدے نیں۔ اسرائیل دی فوج نوں نویں سپارٹا کیا جاندا اے۔

14 مئی 1948 نوں ڈیوڈ بن گوریان نے اسرائیل دے برطانیہ توں ازادی دی دس دتی۔ ایس دے اگلے دن گوانڈی عرب دیساں نیں فلسطینی عرباں دا ساتھ دیندیاں ہویاں اسرائیل تے ہلہ بول دتا۔ ایس دے مگروں ہون والیاں لڑائیاں چ اسرائیل نے سینا، گولان دیاں اچایاں، غزہ تے لیندے اردن تے مل مار لیا۔

حصے

ناںلکھو

شبد 'اسرائیل" سب توں پرانی لکھت مصر وچ 1211 م پ یا 3223 ورے پہلے اک پتھر تے اے جیہڑا مصری میوزیم قاہرہ وچ پیا اے۔ ایہ سد یعقوب دا ناں سی جیدے 12 پتر اسرائیلیاں دے پرکھ نیں۔

جغرافیہلکھو

 
جغرافیہ

اسرائیل دا ونسونا جغرافیہ اے ایدے دکھن وچ روہی ورگی تھاں اے تے اتر وچ برف دے پہاڑ نیں۔ ایہ لیندے ایشیاء وچ رومی سمندر دے چڑھدے کنڈے تے اے تے ایدے اتر وچ لبنان، اتر چڑھدے ول شام، چڑھدے ول اردن تے فلسطین تے دکھن لیندے ول مصر اے۔ مصر نال ایدا بارڈر ایشیاء تے افریقہ دا بارڈر وی اے۔

1967 وچ مل ماری تھاں نوں کڈ کے ایدا تھاں 20,770 مربع کلومیٹر (8,019 مربع میل) بندا اے۔ ایدے وچ 445 مربع کلومیٹر تے پانی اے۔ اسرائیل اتر توں دکھن ول 424 کلومیٹر (263 میل) لماں اے تے ایدی چوڑائی 114 کلومیٹر (71 میل) توں لے کے 15 کلومیٹر (9.3 میل) تک اے۔ اسرائیل دا بارڈر 1,017 کلومیٹر (632 میل) لماں تے سمندری کنڈا 273 کلومیٹر (170 میل) اے۔

اسرائیلی مل ماریاں تھانواں وچ لیندا کنڈا 5,879 مربع کلومیٹر (2,270 مربع میل)؛ چڑھدا یروشلم 70 مربع کلومیٹر (27 مربع میل) تے گولان چڑھائیاں 1,150 مربع کلومیٹر (444 مربع میل) تے نیں۔ ٹلہ میرون 1,208 میٹر (3,963 فٹ) نال اسرائیل وچ سب توں اچی تھاں اے۔ مریا سمندر اپنی منفی 417 میٹر ڈونگائی نال سب تون ڈونگی تھاں اے۔ 251 کلومیٹر لماں دریاۓ اردن ماؤنٹ ہرمن توں ٹردا اے تے اردنی تریڑ نال تھلے نون وگدا ہویا جھیل طبریہ وچ آندا اے تے ایتھوں تھلے ول اردن تے اسرائیل دا بارڈر بناندا ہویا مریا سمندر وچ ڈگدا اے۔ اے اسرائیل دا سب توں لما دریا اے۔ جھیل طبریہ 53 کلومیٹر دے گھیر دی اتلے اسرائیل وچ اک جھیل اے۔

اسرائیل دے دکھن وچ نگیو دی روہی اے۔ اسرائیل دے دکھن وچ ایدا تھوڑا جیا کنڈا لال سمندر نال جڑدا اے ایتھے اسرائیلی سمندری اڈی ایلات اے تے نال دا سمندر خلیج ایلات اکھواندا اے۔

سیاست تے سرکارلکھو

 
کنست

اسرائیل اک پارلیمانی لوکراج اے۔ اسرائیل نوں 120 سنگیاں دی پارلیمنٹ چلاندی اے۔ سرکار نوں وزیراعظم چلاندا اے۔ وزیراعظم اسرائیلی پارلیمنٹ کنست وچ سب توں چوکھے ووٹ لین والی پارٹی دا ہوسکدا اے۔ اسرائیلی کنست وچ ووٹ سنگیاں دے بجاۓ پارٹیاں نوں پیندے نیں تے 2 ٪ توں تھوڑے ووٹ لین والی پارٹی دا کوئی سنگی نئیں چنیا جاندا۔ ایس توں ود لین والی پارٹی اپنی مرضی دے بندے ووٹ ناپ نال کنست وچ پجواندی اے۔ ایس پربندھ بارے اک اسرائیلی وزیراعظم گولڈامئیر نے کیا سی جے "اسرائیل وچ 30 لکھ وزیراعظم نیں"۔

پارلیمانی چوناں ہر چار ورے مگروں ہوندیاں نیں تے سرکار ٹٹن تے پہلے وی ہوسکدیاں نیں۔ اسرائیل دا ایدا نشان اے تے اوہدے کون نمیشی کم ای ہوندے نیں۔ 2009 دیاں چوناں وچ 14 سیاسی پارٹیاں کنست دیاں سنگی سن۔

بارلے ساکلکھو

 
اسرائیل نوں ناں منن والے دیس ہرے رنگ وچ

اسرائیل اک ایسی تھاں تے بنیا اے جیہڑی 1948 توں پہلے عرب سی تے ایہنوں فلسطین کیندے سن۔ اسرائیل دا مڈھ ملو زوری تے پہلی وڈی لڑائی وچ عرب آگوواں دی غداری تے خلافت عثمانیہ دی ہار باجوں پیا سی۔ اسرائیل نوں اپنے بنن ویلے تے مگروں اپنے عرب فلسطینی واسیاں تے گوانڈی عرب دیساں نے ناں منیا۔ ایس پاروں اوہدے ساک دور دے دیساں نال سن۔ پہلی وڈی لڑائی وچ یہودیاں نے پیسے ٹکے نال سلطنت برطانیہ دا ساتھ دتا تے ایس باجوں اوہدیاں اکھاں شرمائیاں سن۔ دوجی وڈی لڑائی وچ نازی جرمنی ہتھوں یہودیاں دا قتلام ہون تے یورپ تے امریکہ دیاں ہمدردیاں یہودیاں نال سن تے یہودیاں کول کوئی رہن دی اپنی تھاں نئیں سی تے ایہناں دیساں فیر اسرائیل دے بنن تے ایہنوں منیا تے ایدھی رپھڑاں وچ ہتھ ونڈائی کیتی تے جد وی ویلہ آیا ایدی ٹہل سیوا وی کیتی۔

امریکہ تے سوویت یونین نے اسرائیل دے بندے ای ایہنوں من لیا۔ اینج ای یورپی دیساں نیں وی کیتا۔ پر اسلامی دیساں نے اسرائیل نوں اوہدے بنن ویلے ناں منیا۔ ہن مصر اردن تے ماریطانیہ دے ایدھے نال پورے سفارتی ساک نیں۔

اسرائیل 11 مئی 1949 نوں یونائیٹڈ نیشنز نال رلیا تے ایہ یونیسکو دا وی سنگی اے۔ اسرائیل دے 157 دیساں نال سفارتی ساک نیں تے 100 دیساں وچ اوہدے سفارتخانے نیں۔

امریکہ اسرائیل دا پرانا تے پکا یار اے۔ امریکہ نے اسرائیل نوں سب توں ود فوجی تے دوجا سمان تے پیسے دتے نیں۔ امریکہ ہر ورے ایہنوں $2.4 ارب دا فوجی سمان دیندا اے جیہڑا اسرائیل دے کل فوجی خرچے دا 24.5٪ بندا اے۔ اسرائیل دے اندر آنوالہ 22.4٪ سمان امریکہ توں آندا اے تے باہر جانوالہ 42.1 ٪ امریکہ جاندا اے۔

فوجلکھو

اسرائیل لوک ناپ نال اگے ودے دیساں وچ اپنے بجاؤ تے سب توں چوکھے پیسے لاندا اے۔ اسرائیلی بچاؤ فوج جیہڑی زمینی، ہوائی تے سمندری فوج نال رل کے بندی اے جیدا آگو چیف آف جنرل سٹاف ہوندا اے بچاؤ وزیر تھلے آندی اے۔ ایدا مڈھ 1948 عرب اسرائیلی لڑائی وچ بجیا گیا سی۔ ایس فوج دیاں نیوواں اسرائیل دے بنن توں پہلے دیاں یہودی لڑاکا ٹولیاں سن جناں وچ ہگانہ سب توں اگے ودویں سی۔ اسرائیلی بچاؤ فوج اپنے گوانڈی دیساں نال وڈیاں لڑائیاں تے بارڈر چگڑیاں باجوں دنیا دی ودیا تے لڑائی سکھی فوج اے۔ اسرائیلیاں دے وڈے انگ نوں 18 ورے ہون تے جنیاں لئی 3 ورے لئی تے سوانیاں لئی 2 توں 3 ورے لئی فوجی سکھلائی کرائی جاندی اے۔ اسرائیلی فوج کول دنیا دے سب توں ودیا بچاؤ پربندھ تے اسلہ ہے۔ ایناں دنیا نوں دسیا تے نئیں پر ایدھے کول ایٹم بمب وی ہے نیں۔

اسرائیلی فوج دی پہلی لڑائی 1948 عرب اسرائیلی لڑائی سی جیدے وچ ایس نوں وڈی جت ہوندی اے جناں تھاں ایہنوں لڑائی توں پہلے دتا گیا سی اوہ اینے ایس لڑائی وچ دونا کرلیا۔ 1956 وچ برطانیہ تے فرانس نال رل کے اسرائیلی فوج نے سویز دی لڑائی مصر دے خلاف لڑی۔ 1967 عرب اسرائیلی لڑائی وچ اسرائیلی فوج نے اپنے دوالے دے عرب دیساں نوں وڈے ناپ نال ہرایا تے لیندے کنڈے۔ یروشلم، گولان دی اچائیاں تے سینا دے تھانواں تے مل مار لیا۔ مارچ 1968 وچ ایہ فوج اردن وچ اردنی فوج تے فلسطینی گوریلیاں نال کرامہ دی لڑائی وچ آمنے سامنے سی۔ 1973 عرب اسرائیلی لڑائی وچ مصری فوج نے ایس فوج دے کھنے سیکے۔ اسرائیلی فوج نے لبنان نال 1982 تے 2006 وچ لڑائی لڑی۔ اسرائیل نوں اپنے مل مارے تھانواں وچ فلسطینی عرباں نال 1987 توں 1993 تک لڑنا پیا ایس لڑائی نوں انتفادہ کیا جاندا اے۔ اینج دی ای لڑائی 2000 توں 2005 تک فیر لڑی گئی جینوں دوجا انتفادہ کیا گیا اے۔ 2008 توں 2009 تک اسرئیل نے غزہ دے ازادی پسنداں نوں مکان لئی غزہ دی لڑائی لڑی۔ ایہناں وڈیاں لڑائیاں نوں وکھ وی اسرائیل نے کئی نکیاں لڑائیاں وی لڑیاں۔

موساد تے شبک اسرائیل دے لک کے کم کرن تے جسوسی کرن والے ادارے نیں۔

لوکلکھو

2012 وچ اسرائیل وچ 7,933,200 لوک سن جنہاں وچ 5,978,600 یہودی سن۔ عرب اسرائیلی لوک گنتی دا 20.6% بندے نیں۔ اسرائیل نوں یہودیاں دے دیس لئی بنایا گیا سی تے دنیا وچ کتے وی رہن والا یہودی اسرائیل آکے رہ سکدا اے۔ 2011 دی گنتی وچ اسرائیل وچ 75.4% یہودی, 20.6% عرب, تے 4.1% نکیاں ٹولیاں سن۔

1967 دی لڑائی وچ مل ماریاں تھانواں وچ لیندے کنڈے تے 300,000 یہودی وس رۓ نیں۔ 18,000 گولان اچائیاں تے ریندے نیں۔ 2011 وچ 250,000 یہودی چڑھدے یروشلم وچ رہ رۓ سن۔ ایسی تھانواں تے کل وسن والے یہودی 500,000 نے جیہڑے کل اسرائیلیاں دا 6.5% بندے نیں۔

117,500 دروز لوک اسرائیل وچ وسدے نیں تے 7,000 مارونی سائی نیں۔

مذہبلکھو

مذہب اسرائیلی دیس دا اک وڈا تھم جینے ایدھی تریخ، رہتل تے ریتاں نوں اوہدا وکھالہ دتا اے۔ اسرائیل دنیا دا اکو دیس اے جتھے سب توں چوکھے لوک یہودی نیں۔

اسرائیل تے فلسطین نوں رلا کے بنن والے تھاں نوں پرانے ویلیاں توں پاک تھاں کیا گیا اے جیہڑا یہودیاں سائیاں مسلماناں تے بہائیاں لئی اک اچیچی تھان اے۔یروشلم/بیتالمقدس یہودیان سائیاں تے مسلماناں لئی اک پاک تھاں اے۔ ایتھے ای یروشلم وچچٹان آلا گنبد، مسجد اقصی، دیوار گریہ، پاک قبر والا گرجا، دکھ دی گلی نیں۔

2011 وچ اسرائیل وچ 75.4% یہودی, 16.9% مسلمان, 2.1% سائی, تے 1.7% دروز سن۔ ایتھے 1,240,000 مسلمان، 153,100 سائی، 121,900 دروز تے 289,800 نے اپنے آپ نوں کسے پاسے ناں چنیا۔

بولیاںلکھو

یہودی اسرائیل وچ دنیا دیاں کئی تھانواں توں آۓ سی ایس لغی اپنے نال کئی بولیاں لیاۓ۔ عبرانی تے عربی اسرائیل دیاں دو سرکاری بولیاں نیں۔ انگریزی تے روسی وڈیاں باہر دیاں بولیاں وجوں نیں۔ 20٪ اسرائیلی روسی بول لیندے نیں۔ 700,000 اسرائیلی فرانسیسی بول سکدے نیں۔

اسرائیلی نشانلکھو

چٹی زمین تے دو آمنے سامنے نیلیاں پٹیاں تے وشکار 6 کونیاں والا تارہ: ایہ اسرائیلی چنڈا بندا اے۔ دونیلیاں پٹیاں والی چادر یہودی عبادت ویلے اپر لیندے نیں۔ 6 کونیاں والا تارہ داؤد دا تارہ وی اکھواندا اے۔ چنڈے دا نیلا تے چٹا رنگ اسرائیل دے قومی رنک وی گنے جاندے نیں۔

مینورہ ست بتیاں رکھن والا اک کل اے جیہڑا 3000 وریاں توں یہودیاں دا نشان اے تے عبادت کرن والی تھاں تے رکھیا جاندا اے۔ ایہ اسرائیل دے سرکاری نشان وچ وی اے۔

اسرائیل دا سرکاری نشان نیلی زمین تے اک مینورہ اے جیدے سجے کھبے زیتون دیاں ٹانیاں تے تھلے اسرائیل عبرانی وچ لکھیا ہویا اے۔

ہاتکواہ جیدا مطلب اے 'آس' اسرائیل دا قومی ترانہ اے۔ اینوں نفٹالی ہرز لمبر نے 1878 وچ لکھیا سی۔

چکچکیرا اسرائیل دا قومی پنچھی سائیکلامن پرسیکم قومی پھل، زیتون قومی رکھ تے کنعان کتا اسرائیل دا قومی کتا گنیا گیا اے۔

بارلے جوڑلکھو